Boom · Rosaceae
Kers
Prunus avium
Bied hem volle zon, diepe grond en goede luchtcirculatie, en een kersenboom bedankt je decennialang met vruchten.
Volle zon
Elke 7–14 dagen
tot -34°C
6–11 m
Overzicht
Een kersenboom geeft twee keer terug in één jaar, eerst met golven witte bloesem in het vroege voorjaar en dan met schalen vol vruchten tegen de midden zomer, dus er is genoeg om naar uit te kijken. Hij behoort tot de rozenfamilie en komt in twee vriendelijke soorten: de zoete kers, Prunus avium, die je plukt en rechtstreeks van de tak eet, en de zure kers, Prunus cerasus, die uitgroeit tot een heerlijke taart. Beide willen gewoon zon, een beetje ruimte, en grond die afwatert.
Houd er rekening mee dat dit volwaardige bomen zijn en geen terrasplanten, en dat is makkelijk in te plannen. Een standaard zoete kers kan tot 6 tot 11 m oprijzen, maar enten op een dwergonderstam houdt er een klein genoeg om te netten en gemakkelijk te plukken. Zure kersen houden een netter vorm aan en trotseren de kou makkelijker, wat verklaart waarom ze iets noordelijker gedijen.
Bestuiving is het ene detail waar nieuwe telers zich zorgen om maken, en het is niets om bang voor te zijn zodra je het weet. Veel zoete kersen leunen op een tweede, compatibele boom om vrucht te zetten, terwijl zelfbestuivende types helemaal op eigen kracht oogst geven. Regel dit voor het planten, want een solitaire Bing zonder partner bloeit prachtig maar geeft je vrijwel niets, en dat is een teleurstelling die je gemakkelijk kunt vermijden.
Verzorging
De korte versie: geef de boom volle zon, diepe en goed doorlatende grond, en gelijkmatig water gedurende het seizoen, en je bent al een heel eind. Snoei terwijl hij in rust is voor een open, luchtige vorm, koppel een bestuiver aan elke zoete kers die er een nodig heeft, en leg netten over de takken voordat de vogels de vruchten ontdekken.
Licht
Kersen zetten het best vrucht in volle zon, waarbij 6 uur of meer per dag het ideale bereik is. Een beetje schaduw houdt de groei niet tegen, maar je levert vrucht in en verwelkomt het vocht waar ziekte van houdt, dus mik op de helderste plek die je hebt.
Water
Geef de boom diepe, gelijkmatige beurten water, vooral terwijl een jonge boom zijn draai vindt en opnieuw wanneer de vrucht opzwelt. Ongeveer 2,5 cm per week is het streefdoel, en je kunt afbouwen zodra hij in rust gaat. Ongelijkmatige vochtigheid en één zware beurt vlak voor de oogst zijn wat de schillen doet scheuren, dus gestaag is het toverwoord.
Bodem
Zet de boom in diepe, vruchtbare, goed doorlatende leemgrond. Kersen houden niet van natte voeten, dus vermijd lage hoekjes en zware klei die water vasthoudt. Een pH tussen 6,0 en 7,0 houdt de wortels tevreden en goed groeiend.
Temperatuur
Dit zijn taaie, vergevingsgezinde bomen die zich thuis voelen over een breed bereik van ongeveer -30°C tot 30°C. Zure kersen verdragen de kou nog beter, en de enige echte zorg voor een oogst is late vorst die de open bloesem te pakken krijgt.
Luchtvochtigheid
Gewone buitenluchtvochtigheid in het bereik van 40% tot 60% bevalt ze goed, dus er is geen cijfer om je druk om te maken. Luchtcirculatie telt veel meer, want stilstaande, vochtige lucht rond de kroon is waar vruchtrot en kanker beginnen.
Bemesting
Bemest in het vroege voorjaar voordat nieuwe groei ontwaakt, met een gebalanceerde meststof gekozen met hulp van een grondanalyse. Ga zuinig om met stikstof, want een vlaag zachte groei nodigt ziekte uit en geeft je bladeren waar je vruchten wilde.
Snoeien
Snoei terwijl de boom in rust is in de late winter om een open geraamte te vormen dat licht en lucht doorlaat. Waar bacterieel kanker vaak voorkomt, snoei je in plaats daarvan tijdens droog zomerweer, en verwijder in beide gevallen altijd dood, ziek of kruisend hout.
Formaat & plantafstand
Een kers is een echte boom, die 6 tot 11 m hoog wordt en 4,5 tot 9 m breed uitgroeit, al houden dwergonderstammen hem binnen de perken. Geef een standaardboom royale open ruimte zodat lucht door de kroon stroomt en ziekte weinig houvast vindt.
Wanneer planten
Kersen bewegen mee met de seizoenen, wat het makkelijk maakt om ze te plannen. Zet een boom met kale wortel of in een pot in het vroege voorjaar de grond in terwijl hij nog in rust is, geniet van de bloei terwijl de dagen warmer worden, en oogst zoete kersen van vroege tot midden zomer, met de zure soorten die vlak erachter aankomen.
Gebruikelijke maanden voor een gematigd klimaat: begin eerder in warme zones, later waar voorjaarsvorst lang aanhoudt.
- Planten: vroeg in de lente, terwijl de bomen nog in rust zijn
- Oogsten: bloeit vroeg in de lente; zoete kersen worden vroeg tot halverwege de zomer geoogst (juni tot juli) en zure kersen kort daarna, op het noordelijk halfrond
Winterhardheid
Temperatuur: tot -34°C
Problemen oplossen
De meeste problemen bij kersen slaan neer op de vrucht, of dat nu door ziekte, insecten of vogels komt, terwijl kanker het op het hout gemunt heeft. Het bemoedigende is dat leren de vroege signalen te herkennen je laat ingrijpen ver voordat een oogst verloren gaat. Zoek hieronder de beschrijving die bij wat je ziet past, en handel terwijl je inspanning nog telt, wetende dat de meeste tegenslagen hier te verhelpen zijn.
Bloesems die afsterven en vruchten die zacht worden met donzige, bruinige plekken
Wat je ziet is vruchtrot, en dat komt vaak voor, dus wees gerust. De schimmel verschroeit de bloemen in het voorjaar, nestelt zich dan in de rijpende vrucht en duwt opgezette bruinige sporenpluisjes omhoog, en verspreidt zich het snelst bij warm, nat weer. Je kunt het voorblijven door elke verschrompelde, gemummificeerde vrucht te verzamelen en te verwijderen, en de kroon met snoeien open te maken zodat hij snel opdroogt zodra de regen voorbij is.
Verzonken, druipende zweren op takken met kleverig sap
Bacterieel kanker dringt door in de takken en de stam, laat gom druipen en doodt het hout erachter, en het komt het meest voor in koele, vochtige voorjaren. Geen enkele bespuiting maakt het ongedaan, dus verspil geen zorgen aan het zoeken naar een middel. Snijd in plaats daarvan ruim voorbij het kanker terug tot in vers, gezond hout, en bewaar je snoeiwerk voor droge zomerdagen wanneer de bacteriën rustig zijn. Een boom die zo behandeld wordt, groeit meestal gewoon prima verder.
Piepkleine maden die door kersen graven terwijl ze rijpen
Een made vinden is verontrustend, maar de oorzaak is eenvoudig: de kersenvlieg legt eitjes in de opzwellende vrucht, en de larven voeden zich stilletjes uit het zicht. Het goede nieuws is dat timing je de overhand geeft. Hang klevende vallen op zodra de kersen beginnen te kleuren, en je weet precies wanneer je moet ingrijpen voor het plukken. Elke vrucht die al is aangetast, is helaas niet meer te redden, dus richt je energie op het beschermen van de rest.
Rijpe kersen die verdwijnen naar hongerige vogels
Vogels zijn dol op een rijpe kers en kunnen een boom leeghalen voordat je naar het mandje reikt, wat bijna elke teler in het begin overrompelt. De simpele oplossing is om netten over de kroon te leggen voordat de vrucht kleurt, want dat is precies het moment waarop ze aankomen. Afschrikmiddelen kopen je wat tijd, al leert een vastberaden zwerm ze al snel te negeren, dus netten zijn hier je meest betrouwbare vriend.
Kersen die openbarsten vlak voordat ze klaar zijn
Scheurende vruchten is niets wat je verkeerd hebt gedaan; het gebeurt simpelweg wanneer een rijpe kers sneller water opneemt dan zijn schil kan uitrekken, vaak na zware regen of één royale, late beurt water. Die scheuren kunnen rot binnenlaten, maar je kunt het makkelijk voorblijven. Houd de bodemvochtigheid het hele seizoen gelijkmatig, bouw af naarmate de oogst nadert, en pluk meteen wanneer er onweer op komst is. Een paar gescheurde kersen zijn geen reden om het vertrouwen in de oogst te verliezen.
Giftigheid
De rijpe vrucht is heerlijk om te eten, maar de rest van de boom is echt gevaarlijk, en het loont om daar respect voor te hebben. Bladeren, stengels, schors en de pitten bevatten allemaal cyanogene glycosiden die blauwzuur vrijgeven, en verwelkte bladeren van een afgebroken of gesnoeide tak zijn het gevaarlijkste deel van allemaal. Houd snoeiafval en gevallen bladeren weg bij huisdieren en grazende dieren, en laat nooit iemand de pitten doorslikken.
Giftig voor
Katten · Honden · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels
Veilig voor
Mensen
Katten Giftig
Omdat de bladeren, stengels en pitten blauwzuur-vrijgevende stoffen bevatten, loopt een kat die erop kauwt een echt risico. Let op kwijlen en een misselijke maag, en in een ernstig geval verwijde pupillen, hijgen, en ademhaling die moeizamer wordt voordat shock intreedt.
Honden Giftig
Een hond die op gevallen takken kauwt of pitten openbijt, kan genoeg blauwzuur binnenkrijgen om ziek te worden. Het begint vaak als een gewone maag-darmklacht, maar een grotere dosis leidt tot zwaar hijgen, felrode tandvlees en zwakte. Een pit die in zijn geheel wordt doorgeslikt, kan ook vast komen te zitten en de darm blokkeren.
Paarden Giftig
Van deze dieren zijn paarden een van de meest gevoelige, en het grootste gevaar zijn verwelkte bladeren van een tak die is afgebroken of gesnoeid. De vergiftiging verloopt snel, met felrood tandvlees, hijgende ademhaling, wankelen, instorten, en soms plotselinge dood zonder waarschuwing.
Konijnen Giftig
Bied een konijn nooit kersenblad of -schors aan. De cyanogene glycosiden kunnen zo'n kleine grazer in korte tijd vergiftigen, dus houd al het snoeiafval en de knipsels ver buiten hun bereik.
Vee Giftig
Runderen, schapen en geiten lopen een hoog risico, en de bekende oorzaak van verlies is verwelkte bladeren na een storm of een snoeibeurt. Een grazend dier kan binnen enkele minuten van rood tandvlees en moeizame ademhaling naar instorting gaan, dus zet vee goed op afstand van kersenbomen en gooi nooit snoeiafval in een weiland.
Vogels Giftig
Vogels slikken rijpe kersen door en laten de hele pit ongedeerd vallen, maar de bladeren, twijgjes en verpletterde pitten geven blauwzuur af, dus houd die delen weg bij zowel kooivogels als tuinvogels.
Mensen Rijp fruit veilig
Het rijpe vruchtvlees is een geliefde, veilige vrucht om van te genieten. Vermijd alleen het kauwen op of doorslikken van de pitten, en houd kinderen weg bij de bladeren en twijgjes, want die delen bevatten de blauwzuur-vrijgevende stoffen.
Houd huisdieren en vee weg bij snoeiafval, gevallen bladeren en pitten; verwelkende bladeren van gebroken of gesnoeide takken zijn bijzonder gevaarlijk voor grazende dieren. Laat kinderen geen pitten doorslikken.
Noodnummers
Nederland
Alarmnummer (spoed): 112
België
Antigifcentrum: 070 245 245
Variëteiten
Kersen vallen netjes uiteen in zoete soorten om vers te eten en zure soorten voor de keuken. Hieronder staan de soorten die je het meest waarschijnlijk tegenkomt, en of elke soort alleen vrucht kan zetten, is het detail om in gedachten te houden bij het kiezen.
Bing
Een tijdloze, grote, donkerrode zoete kers die niet op eigen kracht vrucht kan zetten, dus vraagt hij om een compatibele bestuiver dichtbij.
Rainier
Een gouden zoete kers met een vleugje rood die, net als Bing, leunt op een kruisbestuivingspartner om oogst te dragen.
Stella
Een zelfbestuivende zoete kers die helemaal alleen vrucht zet, wat hem de makkelijke, geruststellende keuze maakt wanneer je tuin maar plek heeft voor één boom.
Montmorency
De favoriete zure kers, zowel zelfbestuivend als winterhard, en degene waar de meeste thuisbakkers naar grijpen voor een taart.
Morello
Een donkervlezige, zelfbestuivende zure kers die makkelijker omgaat met schaduw en kou dan zijn zoete neven.
Zo vermeerder je
Een kers is geen boom die je uit een bewaard zaadje teelt met de verwachting dezelfde vrucht te krijgen, dus laat je daar niet door teleurstellen. Voor een bekend ras begin je met een geënte boom, en de onderstam eronder bepaalt stilletjes hoe groot die boom uiteindelijk wordt.
EntenGemiddeld
Vrijwel elke kers met naam wordt geënt of geoculeerd op een gekozen onderstam, want dat is de betrouwbare manier om een cultivar trouw te houden aan de moederplant. De onderstam bepaalt ook hoe hoog de boom wordt, variërend van een volledige Mazzard-standaard tot een dwergende klonale wortel die de takken binnen makkelijk plukbereik houdt. Zodra je dit begrijpt, voelt het kiezen van een boom een stuk minder ontmoedigend.
ZaadGemiddeld
Een kers uit een gestratificeerde pit telen is zeker mogelijk, maar de zaailing zal niet gelijk zijn aan zijn moederplant, dus dit pad past beter bij het opkweken van onderstammen of fokmateriaal dan bij een bekend ras. Wat je krijgt, is een wilde boom of onderstamboom, geen tweede Bing of Montmorency, wat goed is om te weten voordat je je hoop erop vestigt.
Mythes
De hele kersenboom is prima om te eten.
In werkelijkheid is alleen het rijpe vruchtvlees veilig. De bladeren, stengels, bloesems en pitten bevatten cyanogene stoffen die blauwzuur vrijgeven, wat betekent dat die delen giftig zijn voor zowel mensen als dieren. Geniet van de vrucht en leg de pit apart.
Een kersenboom draagt nooit vrucht tenzij je er twee plant.
Het klopt dat veel zoete kersen een partner willen voor kruisbestuiving, maar zelfbestuivende types zetten prima alleen vrucht. Zoete cultivars zoals Stella, samen met de meeste zure kersen zoals Montmorency, dragen met plezier oogst als alleenstaande boom.
Zure kersen zijn gewoon zoete kersen die vroeg zijn geplukt.
Niet dus. Het is een aparte soort, Prunus cerasus, en geen onrijpe versie van wat dan ook. Zure kersen zijn van nature scherp, kleiner, winterharder en zelfbestuivend, en ze rijpen volledig uit tot die felle scherpte, met opzet.