Groente · Aizoaceae
Nieuw-Zeelandse spinazie
Tetragonia tetragonioides
Kweek dit vergevingsgezinde, hittebeminnende blad en blijf malse bladeren oogsten lang nadat echte spinazie het heeft opgegeven.
Volle zon
Elke 4–7 dagen
10–30°C
50–70 dagen
Overzicht
Net wanneer de zomerhitte echte spinazie tot zaad drijft, vestigt Nieuw-Zeelandse spinazie zich juist en komt hij op stoom, zodat je een groente hebt voor precies het seizoen dat de anderen fnuikt. Het is eigenlijk geen echte spinazie, maar een makkelijke, wijd uitwaaierende plant uit de ijskruidfamilie, afkomstig van de kusten van Nieuw-Zeeland en Australië, waar hij vrolijk wild groeit op duinen en kiezelstranden. Kook de dikke, zachte bladeren en je merkt dat ze veel smaken naar de spinazie waar je al van houdt.
De plant houdt ervan laag en breed uit te waaieren, kruipend over de grond in een zachte mat van een paar meter breed in plaats van omhoog te reiken, wat hem heerlijk onveeleisend maakt. Hij voelt zich prima waar het heet en droog wordt, en hij schudt zelfs zoute en alkalische grond van zich af waar de meeste bladgroenten voor stilvallen. Knijp de malse groeitoppen doorheen het seizoen weg en de plant bedankt je met verse scheuten, waardoor je keuken bevoorraad blijft tot aan de eerste najaarsvorst.
Eén zacht advies voordat je begint: de rauwe bladeren bevatten oxalaten en saponinen, dus dit is een groente om te koken in plaats van bij bosjes in een salade te scheppen. Een korte blancheerbeurt in kokend water en het weggieten van dat water maken er goed eetbaar voedsel van, en dat kleine beetje voorbereiding levert je een oogst op die blijft geven wanneer niets anders dat nog doet.
Verzorging
De korte versie: geef hem volle zon en warme grond, met gestage vocht tijdens de zomer voor de beste bladeren. Voed hem eens per maand met een stikstofrijke meststof, laat hem volop ruimte om uit te breiden, en blijf de toppen plukken zodat er verse groei blijft komen.
Licht
Geef hem volle zon voor de volste, meest smaakvolle bladeren, al hoef je niet te piekeren als je alleen gedeeltelijke schaduw hebt, want ook daar blijft hij gewoon produceren. Hoe meer licht hij opneemt, hoe meer toppen je te plukken hebt.
Water
Hij schudt hitte en droogte van zich af zodra hij eenmaal gevestigd is, dus je hebt ruimte om te ontspannen, maar de bladeren smaken het best en blijven mals bij gestage, gelijkmatige vocht doorheen de zomer. Geef om de 4 tot 7 dagen water, met een voorkeur voor de kortere kant tijdens een hittegolf of in zanderige grond.
Bodem
Plant hem in goed doorlatende zandleem doorwerkt met veel organisch materiaal. Een pH van 6,5 tot 7,5 past hem goed, en in tegenstelling tot de meeste bladgroenten schudt hij alkalische en zelfs zoute grond nabij de kust moeiteloos van zich af.
Temperatuur
Dit is een echte hitteliefhebber, op zijn gemak van ongeveer 10°C tot 30°C en het gelukkigst in de warmte van hoogzomer. Vorst is zijn enige zwakte, dus wacht simpelweg op warme grond voordat je uitplant.
Luchtvochtigheid
Gewone buitenlucht past hem prima, ergens rond 40% tot 70%, en hij is echt niet kieskeurig, welke kant het ook op gaat. Er is hier geen getal om achteraan te jagen of je zorgen over te maken.
Bemesting
Houd hem gevoed voor gestage, bladrijke groei, want een hongerige plant verbleekt en schiet vroeg in zaad. Een stikstofrijke meststof eens per maand doorheen het seizoen, ongeveer 60 ml stikstof per 3 meter rij, doet het werk en houdt voortijdige bloei mooi tegen.
Snoeien
Snoeien en oogsten zijn hier één en dezelfde fijne klus. Knip of knijp vaak de bovenste 10 cm van de groeitoppen weg, en de plant beloont je met malse nieuwe scheuten en blijft productief in plaats van in zaad te schieten.
Formaat & plantafstand
Planten blijven een bescheiden 30 tot 60 cm hoog maar spreiden zich uit tot een mat van 90 tot 120 cm breed. Zet ze ongeveer 30 cm uit elkaar binnen de rij en laat zo'n 90 cm tussen de rijen zodat de kruipende stengels ergens vriendelijks naartoe kunnen lopen.
Wanneer planten
Nieuw-Zeelandse spinazie is een warmteseizoengewas zonder geduld voor vorst, dus laat de kalender je zachtjes leiden. Start de opkweekplantjes een paar weken van tevoren binnen, zet ze pas buiten zodra de kou echt voorbij is en de grond opgewarmd is, en blijf dan jonge bladeren en toppen oogsten dwars door de zomerhitte tot aan de eerste najaarsvorst.
Gebruikelijke maanden voor een gematigd klimaat: begin eerder in warme zones, later waar voorjaarsvorst lang aanhoudt.
- Zaaien: Zaai binnen voor verplanten, 3 tot 4 weken voor de laatste lentevorst
- Planten: Na de laatste vorst, zodra de grond warm is; week het harde zaad ongeveer 24 uur in water voor het zaaien en zaai ongeveer 2,5 cm diep
- Oogsten: Oogst voortdurend jong blad en groeitoppen, ook tijdens de zomerhitte, tot de eerste herfstvorst
Winterhardheid
Temperatuur: tot -7°C
Problemen oplossen
Dit is een taaie, goedaardige plant, en het meeste wat misgaat is óf cosmetisch óf een simpel geval van honger. Leer de paar signalen hieronder kennen en je onderscheidt makkelijk de echte problemen van de dingen die de plant vanzelf ontgroeit.
Bladeren verkleuren lichtgeel en groeien traag terug na het plukken
Vervaagde kleur en trage hergroei na een snoeibeurt betekenen bijna altijd dat de plant simpelweg honger heeft naar stikstof, en een hongerige plant heeft ook de neiging voortijdig in zaad te schieten. De oplossing is makkelijk en snel: geef bijmesting met een stikstofmeststof, rond 60 ml N per 3 meter rij elke maand, en houd de grond daartussen gelijkmatig vochtig. Die zachte, maandelijkse voeding brengt de bladeren terug naar diepgroen en houdt je oogst op gang.
Oplossing:
- Geef bijmesting met een stikstofmeststof
- Geef ongeveer 60 ml N per 3 meter rij per maand
- Houd de grond tussen de voedingsbeurten gelijkmatig vochtig
Kleine ronde gaatjes doorheen het jonge blad geknaagd
Hou moed als je kleine, geponste gaatjes in het jonge blad ziet, want die komen meestal van knagende kevers, meestal aardvlooien die op het malse blad springen. De schade oogt erger dan ze is, en een gezonde, goed gevoede plant groeit er gewoon overheen. Leg vroeg een vliesdoek over je zaailingen, en grijp pas naar handmatig verzamelen of een behandeling als de gaatjes echt de overhand nemen op de verse groei.
Oplossing:
- Aanvaard lichte cosmetische schade; krachtige planten groeien er overheen
- Gebruik vliesdoek over jonge planten
- Verzamel handmatig of behandel alleen bij zware schade
Stengels waaieren uit en liggen plat tegen de grond
Er is hier niets mis, want dit is precies hoe de plant graag groeit. Nieuw-Zeelandse spinazie heeft een van nature kruipende gewoonte met zwakke stengels en vormt een laag tapijt van 60 tot 90 cm breed in plaats van rechtop te staan, en te dicht opeen planten maakt de kruip alleen maar zwaarder. Geef elke plant 30 cm binnen de rij en 90 cm tussen de rijen, laat de stengels de open grond in dwalen, en knijp de toppen af en toe in om bossigere, vollere vertakking uit te lokken.
Oplossing:
- Geef 30 cm binnen de rijen en 90 cm tussen de rijen
- Laat de stengels de open grond in kruipen of leid ze door andere beplanting
- Oogst de toppen om bossigere vertakking te bevorderen
Giftigheid
Dit is voedsel, geen vergif, dus er is geen reden tot zorg, alleen één klein aandachtspunt. De bladeren bevatten van nature oxalaten en saponinen, waarom mensen ze koken in plaats van in grote hoeveelheden rauw te eten, en diezelfde stoffen maken de rauwe bladeren een lichte voorzichtigheid waard bij huisdieren en vee. Kook de bladeren voor aan tafel en houd grote rauwe porties weg bij dieren, en iedereen komt er goed vanaf.
Giftig voor
Katten · Honden · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels
Veilig voor
Mensen
Katten Mild
Raak niet in paniek bij een nieuwsgierig hapje, want dat komt zelden ergens toe. Een kat die zich door een berg rauwe, oxalaatrijke bladeren werkt, kan kwijlen of misselijk worden, en het staat niet vermeld als een ASPCA-gifstof.
Honden Mild
Verorbert een hond een grote stapel rauwe bladeren, dan kunnen het oxaalzuur en de saponinen hem een milde buikklacht bezorgen. Een klein hapje hier en daar gaat meestal zonder problemen voorbij.
Paarden Mild
De oplosbare oxalaten maken de rauwe bladeren in werkelijk grote hoeveelheden een slechte keuze voor paarden, want een dieet dat voortdurend hoog is in oxalaten kan de opname van calcium verstoren. Wees gerust over een verdwaald hapje, dat een gezond dier zelden zal hinderen.
Konijnen Mild
Houd de porties klein en je zit goed. De oxalaatbelasting betekent dat de rauwe bladeren geen vast onderdeel van het dieet van een konijn mogen worden, al wordt een beetje door andere groenten gemengd meestal probleemloos verdragen.
Vee Mild
Grazende dieren kunnen wel wat aan zonder zorgen, maar het oxaalzuur loopt op als ze dag na dag grote hoeveelheden eten. Zie het als één onderdeel van een gevarieerd dieet in plaats van het belangrijkste voer.
Vogels Mild
Kippen en andere vogels pikken vrolijk aan het blad zonder problemen, al is het vriendelijker om de rauwe bladeren spaarzaam aan te bieden vanwege de oxalaten.
Mensen Eetbaar na koken
Goed nieuws voor de kok: dit is een echte keukengroente, veilig en smakelijk zodra je hem kookt. Blancheer de bladeren 1 tot 3 minuten en giet het water eraf om de oxalaten en saponinen te verzachten, en ga rustig om met rauwe hoeveelheden als je vatbaar bent voor nierstenen.
Blancheer de bladeren ongeveer 1 tot 3 minuten in kokend water en giet dat water weg voor het eten om het oxalaat- en saponinegehalte te verlagen; eet geen grote hoeveelheden rauw, vooral niet als je vatbaar bent voor nierstenen.
Noodnummers
Nederland
Alarmnummer (spoed): 112
België
Antigifcentrum: 070 245 245
Variëteiten
Er is hier niet veel te kiezen, want Nieuw-Zeelandse spinazie wordt bijna altijd als de gewone soort gekweekt. Toch duikt er in de zaadcatalogi nog wel eens een naam op als je goed zoekt.
Maori
Je ziet deze benoemde selectie opduiken in voorlichtingsbronnen, ook al wordt bijna alle Nieuw-Zeelandse spinazie gewoon als de gewone, onverbeterde soort gekweekt.
Gewoon (soortvorm)
Deze wilde soortvorm is de vorm waar de meeste tuiniers naar grijpen, want er zijn zo weinig benoemde cultivars van de plant ontwikkeld.
Zo vermeerder je
Nieuw-Zeelandse spinazie beginnen is verfrissend eenvoudig, en zaad is de manier waarop het altijd gedaan wordt. Het enige kleine trucje dat de moeite waard is om te leren, is hoe je dat harde zaad precies op tijd tot kiemen aanzet.
ZaadMakkelijk
Na de laatste vorst als de grond warm is, of start binnen 3 tot 4 weken voor de laatste vorst · Ongeveer 1 tot 3 weken om te kiemen (sneller als het zaad geweekt is); ruwweg 50 tot 70 dagen tot de eerste oogst
Zaad is alles wat je nodig hebt, en de ene kleine vriendelijkheid die het verschil maakt, is de harde, knobbelige vrucht ongeveer 24 uur in water te laten weken voordat je zaait. Duw het ongeveer 2,5 cm diep in de grond en dun de zaailingen tot 30 cm uit elkaar. Heb geduld voor de kieming, die 1 tot 3 weken duurt, sneller als je hebt voorgeweekt, en kijk uit naar je eerste oogst van blad en toppen na ongeveer 50 tot 70 dagen.
Mythes
Nieuw-Zeelandse spinazie is gewoon een variëteit van echte spinazie.
De naam is een vriendelijk leugentje, want de plant behoort tot de ijskruidfamilie (Aizoaceae) en deelt geen enkele verwantschap met echte spinazie. Hij springt gewoon in als een hittebestendige zomervervanger die blijft opbrengen lang nadat echte spinazie in zaad geschoten is en gestopt.
Je kunt de rauwe bladeren net zo vrij eten als sla.
Omdat de bladeren oxalaten en saponinen bevatten, zijn ze geen saladegroente om met handenvol op te scheppen. Blancheer ze 1 tot 3 minuten en giet het water weg voor het eten, en houd je rauwe porties aan de bescheiden kant.
Hij verdraagt een lichte vorst net zo goed als gewone spinazie.
Dit is een teer, warmteseizoengewas, en een vorst doodt hem meteen, dus er valt niets te gokken met de kou. Wacht tot de laatste vorst veilig achter je ligt en de grond opgewarmd is voor je zaait of opkweekplanten uitzet.