Warzywo · Dioscoreaceae
Pochrzyn
Dioscorea
Dzięki ciepłu, wysokiej konstrukcji podporowej i odrobinie cierpliwości, pochrzyn odwdzięcza się dużymi, dobrze przechowującymi się bulwami.
Pełne słońce
Co 5–7 dni
20–30°C
240–330 dni
Przegląd
Jeśli nigdy wcześniej nie zdarzyło ci się uprawiać pochrzynu, jesteś w dobrym towarzystwie kucharzy z Afryki, Azji i Karaibów, którzy od tysięcy lat polegają na tym owijającym się, tropikalnym pnączu. Uprawia się go dla skrobiowych bulw, które nabrzmiewają pod ziemią, a należy do rodzaju Dioscorea, rośliny zupełnie odrębnej od słodkiego ziemniaka, który wciąż zapożycza jego nazwę. Większość światowych zbiorów pochrzynu pochodzi z Afryki Zachodniej i Środkowej, w dużej mierze z uprawy białego pochrzynu gwinejskiego, więc dołączasz do bardzo starej i wybaczającej tradycji.
To rośliny hojne i pokaźnych rozmiarów, więc śmiało zapewnij im sporo miejsca. Pędy pną się na wysokość 2 m i sięgną jeszcze wyżej na solidnej podporze, dlatego wysoka, mocna konstrukcja podporowa powinna stanąć już przy sadzeniu. Pod ziemią bulwy potrafią urosnąć zaskakująco duże, a pochrzyn skrzydlaty od czasu do czasu przekracza 45 kg, choć odmiany uprawiane najczęściej do kuchni pozostają znacznie mniejsze i łatwe w obsłudze.
To, czego pochrzyn naprawdę od ciebie wymaga, to ciepło i cierpliwość. Rośnie jako uprawa ciepłego sezonu przez długi okres 8 do 11 miesięcy, więc dobrze czuje się tam, gdzie nie ma przymrozków, albo z przewagą startową w domu, gdy twój sezon jest krótki. Po ugotowaniu bulwa staje się sycącym, pożywnym produktem podstawowym, ale pamiętaj, że nigdy nie wolno jeść jej na surowo.
Pielęgnacja
W skrócie: zapewnij swojemu pochrzynowi pełne słońce, ciepłą glebę i wysoką konstrukcję podporową ustawioną już przy sadzeniu, a poradzi sobie sam. Utrzymuj tę głęboką, spulchnioną i dobrze przepuszczalną glebę równomiernie wilgotną przez cały sezon, nawoź go co miesiąc obficie w potas, i delikatnie ogranicz podlewanie, gdy pędy zaczną żółknąć przed zbiorem.
Światło
Twój pochrzyn najlepiej poczuje się w pełnym słońcu, które napędza zarówno długie pnące się pędy, jak i nabrzmiewające pod ziemią bulwy. Zniesie odrobinę półcienia, jeśli to jedyna opcja, choć wzrost będzie wtedy słabszy, a zbiór mniejszy, więc wybierz dla niego najjaśniejsze miejsce, jakie masz.
Podlewanie
Staraj się utrzymywać glebę równomiernie wilgotną przez cały długi sezon wegetacyjny, gdy pędy i bulwy się rozrastają, co zwykle oznacza podlewanie co 5 do 7 dni. Gdy liście zaczną żółknąć przed zbiorem, możesz znacznie ograniczyć podlewanie, i staraj się, by podłoże nie stało podtopione, ponieważ podmokła gleba powoduje gnicie bulw.
Podłoże
Zapewnij korzeniom głęboką, spulchnioną i dobrze przepuszczalną, piaszczysto-gliniastą glebę z dużą ilością materii organicznej, by bulwy mogły się swobodnie rozrastać bez rozwidlania. Lekko kwaśne pH 5,5 do 6,5 im odpowiada, a jeśli twoja gleba jest cięższa, delikatne kopczyki lub redliny pomogą odprowadzić nadmiar wody.
Temperatura
Pamiętaj, że to w gruncie rzeczy rośliny tropikalne, najlepiej czujące się między 20°C a 30°C. W ogóle nie tolerują przymrozków, więc poczekaj, aż gleba naprawdę dobrze się ogrzeje, zanim wsadzisz sadzonki bulwowe.
Wilgotność
Pochrzyn lubi wilgotne powietrze, mniej więcej w granicach 60% do 90%, co odpowiada jego tropikalnemu pochodzeniu. Połącz jednak tę wilgotność z przewiewnym rozstawieniem roślin i schludną konstrukcją podporową, ponieważ zbite, mokre liście to dokładnie to, co uwielbia antraknoza.
Nawożenie
Nawoź raz w miesiącu przez cały sezon wegetacyjny zrównoważonym nawozem bogatym w potas, ponieważ to właśnie potas buduje mocne, zdrowe bulwy. Małe, częste dawki przez długi sezon dają o wiele więcej niż jedna duża, ciężka porcja.
Przycinanie
Na szczęście przycinanie ogranicza się tu do minimum. Poprowadź owijające się pędy po wysokiej, mocnej konstrukcji podporowej lub palikach ustawionych już przy sadzeniu, a potem po prostu usuwaj martwe lub chore liście i trzymaj pędy z dala od ziemi.
Rozmiar i rozstawa
Na podporze pędy mogą wspiąć się na wysokość od 2 do 9 m, a każda roślina rozrasta się u podstawy na około 60 do 120 cm. Zapewnij im tę przestrzeń bez wyrzutów sumienia, bo dobry przepływ powietrza zostawia chorobom o wiele mniej miejsca do zadomowienia się.
Kiedy sadzić
Pochrzyn trzyma się własnego, łagodnego harmonogramu, zbudowanego wokół ciepła i długiego kalendarza. Jeśli twoje lata są dość krótkie, daj sadzonkom bulwowym kilka tygodni przewagi w domu, a na zewnątrz przenieś je dopiero, gdy miną przymrozki i gleba się ogrzeje. Po około 8 do 11 miesiącach, gdy pędy zżółkną i zaczną więdnąć, twoje bulwy będą gotowe do wykopania.
Typowe miesiące dla klimatu umiarkowanego: w cieplejszych regionach zaczynaj wcześniej, a tam, gdzie wiosenne przymrozki utrzymują się dłużej, sadź później.
- Siew: W chłodniejszym klimacie podkiełkuj fragmenty bulwy sadzeniakowej (sadzonki bulwowe) w ciepłych, zacienionych warunkach około 4 do 6 tygodni przed wysadzeniem na zewnątrz.
- Sadzenie: Sadź sadzonki bulwowe na zewnątrz po ustąpieniu wszelkiego ryzyka przymrozków, gdy gleba jest ciepła (mniej więcej połowa lub koniec wiosny); zainstaluj wysoką konstrukcję podporową lub paliki już przy sadzeniu.
- Zbiory: Zbieraj bulwy 8 do 11 miesięcy po posadzeniu, gdy pędy zżółkną i zamrą.
Mrozoodporność
Temperatura: do -7°C
Rozwiązywanie problemów
Większość problemów z pochrzynem pojawia się w jednym z dwóch miejsc: na liściach podczas dusznej pogody albo w bulwach w momencie wykopywania. Dobra wiadomość jest taka, że wczesne wychwycenie problemów z liśćmi i dobre przygotowanie gleby przed sadzeniem zapobiega większości z nich. Znajdź poniżej objaw twojej rośliny i zareaguj, dopóki to jeszcze coś zmienia, wiedząc, że większość niepowodzeń da się naprawić.
Ciemne, zgorzelinowe plamy pełznące po liściach
Nie panikuj, jeśli to zauważysz: to antraknoza pochrzynu, najpoważniejsza choroba liści pochrzynu wodnego, która rozwija się, gdy ciepła, wilgotna pogoda spotyka się ze zbitym, zamkniętym listowiem. Ciemne plamy zwykle zaczynają się od dołu i posuwają się w górę, a pozostawione bez reakcji mogą przejść na pędy. Usuń najbardziej dotknięte liście, rozluźnij pędy poprzez szersze rozstawienie i schludną konstrukcję podporową, i sięgaj po odporne odmiany i czysty materiał sadzeniakowy, by utrzymać przewagę.
Rozwiązanie:
- Usuń i zniszcz mocno porażone liście
- Popraw przepływ powietrza poprzez rozstawienie roślin i schludną konstrukcję podporową
- Sadź odporne odmiany i w razie potrzeby zastosuj odpowiedni fungicyd
Małe, rozwidlone lub miękkie bulwy przy wykopywaniu
Jeśli bulwy wychodzą zniekształcone lub miękkie, przyczyną jest zwykle mokra lub zbita gleba, a czasem guzełkowe nicienie żerujące na rozwijających się korzeniach. Ciężka, podmokła gleba powoduje gnicie miąższu, a kamienista lub płytka gleba sprawia, że bulwy się rozwidlają i skręcają. Uprawiaj w głębokich, spulchnionych, dobrze przepuszczalnych kopcach, wykopuj plon, gdy tylko pędy zamrą, i pozwól bulwom dojrzeć w suchym, przewiewnym miejscu, zanim je zmagazynujesz.
Rozwiązanie:
- Zbieraj plon niezwłocznie po zamarciu pędów i susz bulwy w suchym, przewiewnym miejscu
- Wyrzuć zgniłe bulwy
- Zastosuj płodozmian, unikając zainfekowanej gleby, i popraw drenaż przed ponownym sadzeniem
Ogryzione liście i drobne szkodniki gromadzące się na pędach
Postrzępione, dziurawe liście zwykle wskazują na chrząszcze żerujące na liściach, podczas gdy lepkie, drobne skupiska ukryte w kątach liści to wełnowce lub czerwce miseczniki wysysające sok. Krótkie spojrzenie na spodnią stronę liści i kąty pędów powie ci, z jakim gościem masz do czynienia. Lekkie inwazje spłucz wodą lub zbierz ręcznie, na te uporczywe sięgnij po mydło insektycydowe, a rośliny trzymaj silne i zdrowe, by same radziły sobie z uszkodzeniami.
Rozwiązanie:
- Zbieraj ręcznie lub spłucz wodą niewielkie inwazje
- Uporczywe inwazje zwalczaj mydłem insektycydowym lub odpowiednim insektycydem
- Zachęcaj naturalnych wrogów szkodników
Toksyczność
Nie musisz się martwić ugotowanym pochrzynem, który jest bezpiecznym pożywieniem codziennego użytku. To surowa bulwa wymaga szacunku: surowy miąższ zawiera gorzkie saponiny i drażniące skórę kryształki, a dzikie lub gorzkie gatunki niosą toksyczny alkaloid diskorynę. Gotuj każdy pochrzyn, zanim trafi na talerz, trzymaj surowe bulwy i obierki z dala od zwierząt domowych i dzieci, a po kontakcie z pokrojonym, surowym miąższem umyj ręce.
Toksyczna dla
Koty · Psy · Konie · Króliki · Zwierzęta gospodarskie · Ptaki
Bezpieczna dla
Ludzie
Koty Ostrożnie
Nadgryzienie surowej bulwy lub pędu może na jakiś czas sprawić, że kot będzie się ślinił i stracił apetyt, więc najlepiej trzymać go z dala. Warto podać jedynie odrobinę ugotowanego pochrzynu.
Psy Ostrożnie
Jeśli pies obgryzie surową bulwę lub liście, spodziewaj się lekkiego ślinienia i rozstroju żołądka, ponieważ surowy miąższ zawiera gorzkie saponiny i drażniące kryształki.
Konie Ostrożnie
Trzymaj surową bulwę i pędy poza zasięgiem koni, ponieważ nawet jeden kęs może wywołać u nich łagodne rozstrojenie trawienia.
Króliki Ostrożnie
Surowy pochrzyn jest zdecydowanie zbyt ostry i bogaty w saponiny dla delikatnego układu pokarmowego królika, więc trzymaj się jego zwykłej zielonej diety, a bulwy i liście trzymaj z dala od klatki.
Zwierzęta gospodarskie Ostrożnie
Bydło, kozy i owce mogą podjadać liście lub przypadkową surową bulwę, co może wywołać przejściowe rozstrojenie żołądka, zwłaszcza przy gorzkich, dzikich odmianach.
Ptaki Ostrożnie
Drób podwórkowy może reagować na resztki i obierki surowej bulwy, więc trzymaj odpadki z dala od wybiegu, a wszystko, czym chcesz się podzielić, ugotuj.
Ludzie Ugotowana bulwa bezpieczna
Ugotowany pochrzyn to pożywny produkt podstawowy ceniony na całym świecie. Nigdy nie jedz bulwy na surowo, gorzkie lub dzikie odmiany dokładnie wypłucz i ugotuj, a po kontakcie z pokrojonym, surowym miąższem umyj ręce, ponieważ może on podrażniać skórę.
Zawsze gotuj pochrzyn przed jedzeniem i nigdy nie jedz surowej bulwy. Dzikie i gorzkie pochrzyny zawierają diskorynę i mogą wymagać moczenia lub wypłukiwania oraz długiego gotowania, by były bezpieczne. Kontakt z pokrojonymi, surowymi bulwami może podrażnić skórę.
Numery alarmowe
Polska
Ośrodek toksykologiczny (Warszawa): 22 619 66 54
Odmiany
Pochrzyn to tak naprawdę cały rodzaj jadalnych gatunków, a nie schludny szereg odmian ogrodowych, więc nazwy poniżej to raczej gatunki, które napotkasz, niż nazwane odmiany. Oto najważniejsze z nich, warte poznania na początek.
Dioscorea alata (pochrzyn wodny / skrzydlaty / większy)
To najszerzej uprawiany pochrzyn na świecie, łatwy do rozpoznania po kanciastych, skrzydlatych pędach i bardzo dużych bulwach, których miąższ może być od białego po fioletowy.
Dioscorea rotundata (biały pochrzyn gwinejski)
Produkt podstawowy żywiący znaczną część Afryki Zachodniej i Środkowej, czyli właśnie tego regionu, który uprawia zdecydowaną większość światowych pochrzynów.
Dioscorea esculenta (pochrzyn jadalny)
Niewielkie, kolczaste pnącze, które wytwarza mniejsze, delikatne bulwy o słodszym smaku niż większe pochrzyny.
Dioscorea bulbifera (pochrzyn bulwkowaty)
Uprawiany głównie dla bulwek powietrznych usianych wzdłuż pędów, choć wiele form jest gorzkich i toksycznych, a gatunek stał się inwazyjny w południowo-wschodnich stanach USA.
Jak rozmnażać
Oto uspokajająca wiadomość: pochrzyn wyrasta z samych bulw, a nie z kłopotliwych nasion. Gdy tylko masz zdrowy, czysty materiał sadzeniakowy, założenie nowej uprawy jest naprawdę proste.
Cebule i bulwyŚrednia
Wiosna, po ustąpieniu ryzyka przymrozków, gdy gleba jest ciepła · 3 do 6 tygodni do wykiełkowania
Pochrzyn zaczyna się od sadzonek bulwowych, czyli po prostu fragmentów bulwy sadzeniakowej lub małych całych bulw o wadze około 100 do 300 gramów, wsadzanych do ciepłej gleby wiosną, gdy miną przymrozki. Jeśli wcześniej podkiełkujesz je w ciepłym, zacienionym miejscu, ruszą szybciej, a tak czy inaczej potrzebują około 3 do 6 tygodni, by wykiełkować.
Cebule i bulwyŚrednia
Wiosna · 3 do 6 tygodni do wykiełkowania
Kilka gatunków, takich jak D. alata i D. bulbifera, wytwarza także drobne bulwki powietrzne w kątach liści. Zbierz je i wsadź wiosną tak samo jak małe bulwy, a wykiełkują w tym samym terminie 3 do 6 tygodni.
Mity
Pochrzyn i słodki ziemniak to po prostu dwie nazwy tego samego warzywa.
To łatwa pomyłka, ale prawdziwy pochrzyn to Dioscorea z rodziny pochrzynowatych i nie ma żadnego pokrewieństwa ze słodkim ziemniakiem, czyli Ipomoea batatas z rodziny powojowatych. W rzeczywistości większość produktów sprzedawanych w amerykańskich supermarketach jako "yam" to tak naprawdę słodki ziemniak, więc etykieta niczego tu nie ułatwia.
Bulwę pochrzynu można bezpiecznie jeść na surowo, prosto z ziemi, tak jak marchewkę.
To ostrzeżenie warto wziąć sobie do serca. Surowy pochrzyn zawiera gorzkie saponiny i drażniące skórę kryształki, a dzikie lub gorzkie gatunki niosą toksyczny alkaloid diskorynę, dlatego pochrzyn zawsze trzeba najpierw ugotować. Niektóre dzikie odmiany wymagają nawet moczenia i wypłukiwania, zanim staną się w ogóle bezpieczne do jedzenia.