Zioło · Lamiaceae
Pachnotka zwyczajna
Perilla frutescens
Przycinaj ją często, a pachnotka wciąż obdarza cię delikatnymi, aromatycznymi liśćmi do marynat, dekoracji i zawijańców przez całe lato.
Pełne słońce
Co 2–4 dni
15–30°C
70–90 dni
Przegląd
Pachnotka należy do rodziny jasnotowatych, i podobnie jak jej kuzynki, uprawia się ją dla aromatycznych liści, a nie dla efektownych kwiatów. W ciągu jednego ciepłego sezonu przechodzi od nasiona do liściastej rośliny sięgającej kolan, więc nawet pierwsza próba daje pełny zbiór. Kucharze w Japonii, Korei i Wietnamie sięgają po nią bez ustanku, dodając liście do potraw na świeżo, w marynacie i w zawijańcach.
Znajdziesz pachnotkę w formach czerwonej, zielonej i falbaniastej dwubarwnej, a każda ma swoje naturalne miejsce w kuchni. Czerwona pachnotka nadaje kolor i smak marynatom, podczas gdy zielona najlepiej sprawdza się na świeżo na talerzu jako zioło i dodatek dekoracyjny. Dobra wiadomość jest taka, że wszystkie uprawia się w ten sam prosty sposób, więc nie trzeba uczyć się nowej rutyny dla każdej z nich.
Mimo swojej łagodnej natury pachnotka ma dwa nawyki, o których warto pamiętać, i oba są łatwe do opanowania. Pędzi w kwiat i gorzknieje, jeśli kwiaty zostaną pozostawione bez interwencji, więc częsty zbiór utrzymuje liście słodkimi i delikatnymi. Ponadto chętnie się samosieje, a ponieważ ta sama roślina jest udowodnioną trucizną dla wypasanego bydła i koni, odrobina rozwagi co do miejsca uprawy daje wiele korzyści.
Pielęgnacja
W skrócie: zapewnij pachnotce pełne słońce do lekkiego cienia, utrzymuj glebę równomiernie wilgotną i regularnie ją przycinaj, aby wciąż pojawiały się delikatne liście, a kwiaty nigdy nie przejęły kontroli.
Światło
Pachnotka najlepiej czuje się w pełnym słońcu, choć dobrze znosi też lekki cień, co jest prawdziwą pomocą w gorących miejscach, gdzie ostre popołudniowe światło może przypalić liście. Najgłębszy kolor liści i najpełniejszy aromat pojawiają się, gdy roślina dostaje dużo światła.
Podlewanie
Staraj się utrzymywać glebę równomiernie wilgotną, ale nigdy podmokłą, co zwykle oznacza podlewanie co 2 do 4 dni w ciepłą pogodę. Liście szybko opadają w suchym upale, a spragniona, zestresowana roślina pospiesznie pędzi w kwiat, więc regularne podlewanie chroni zarówno liście, jak i twój zbiór.
Podłoże
Pachnotka najlepiej zadomawia się w żyznej, dobrze przepuszczalnej glinie z dobrą dawką wymieszanej materii organicznej. Woli podłoże lekko kwaśne, więc pH między 5,5 a 6,5 utrzyma ją zadowoloną.
Temperatura
Pachnotka rośnie dobrze mniej więcej od 15°C do 30°C i naprawdę ożywa w letnim upale. Nie ma żadnej obrony przed przymrozkiem, więc nie ma pośpiechu; poczekaj, aż chłód minie, zanim wysadzisz rośliny na zewnątrz.
Wilgotność
Zwykła wilgotność powietrza w zakresie 40% do 60% wystarcza pachnotce, a to i tak oferuje jej większość letnich dni na zewnątrz. Delikatny przepływ powietrza wokół liści działa lepiej niż zamartwianie się dokładnym odczytem.
Nawożenie
Lekkie nawożenie raz w miesiącu przez wiosnę i lato to wszystko, czego potrzebuje pachnotka, przy użyciu zbilansowanego nawozu lub rozcieńczonego nawozu płynnego. Zachowaj umiar z azotem, bo zbyt hojna ręka daje mnóstwo liści, które tracą swój piękny aromat.
Przycinanie
Często przycinaj rosnące końce pędów, a pachnotka odpowie bujniejszym rozgałęzieniem i świeżym przypływem delikatnych liści. Odłamuj kłosy kwiatowe, gdy tylko je zauważysz, aby powstrzymać pędzenie w kwiat i utrzymać zbiory w toku.
Przesadzanie
Ponieważ pachnotkę uprawia się co roku od nowa z nasion, tak naprawdę nie jest to roślina, którą się przesadza. Jeśli roślina w pojemniku wykazuje krążące korzenie, szybkie więdnięcie lub przedwczesne pędzenie w kwiat, po prostu przerosła swoją doniczkę i czas ją wymienić lub przenieść do większej.
Rozmiar i rozstawa
Pachnotka osiąga około 45 do 90 cm wysokości i rozrasta się na 30 do 45 cm szerokości. Daj każdej roślinie tyle miejsca, a powietrze będzie mogło swobodnie krążyć, utrzymując liście czystymi i zdrowymi.
Kiedy sadzić
Pachnotka uwielbia ciepło i nie znosi przymrozków, więc trafienie w odpowiedni moment jest łatwe. Wysiej nasiona w domu 6 do 8 tygodni przed ostatnimi przymrozkami, przenieś młode rośliny na zewnątrz, gdy chłód minie i gleba będzie ciepła w dotyku, a potem zbieraj liście przez całe lato, przycinając wszelkie kłosy kwiatowe, aby wydłużyć sezon.
Typowe miesiące dla klimatu umiarkowanego: w cieplejszych regionach zaczynaj wcześniej, a tam, gdzie wiosenne przymrozki utrzymują się dłużej, sadź później.
- Siew: 6 do 8 tygodni przed ostatnimi wiosennymi przymrozkami; wysiewaj na powierzchni i nie przykrywaj, ponieważ nasiona potrzebują światła do kiełkowania
- Sadzenie: Gdy minie wszelkie ryzyko przymrozków i gleba ociepli się późną wiosną
- Zbiory: Zbieraj liście przez całe lato, gdy rośliny się zadomowią; przycinaj kłosy kwiatowe, aby wydłużyć zbiory. Kwitnienie i wysiewanie nasion późnym latem to moment, w którym stężenie ketonu perillowego i ryzyko zatrucia zwierząt gospodarskich osiągają szczyt.
Mrozoodporność
Temperatura: do -46°C
Rozwiązywanie problemów
Większość drobnych kłopotów z pachnotką widać wprost na liściach, czy to gdy coś je obgryza, czy roślina próbuje zakwitnąć, a liście robią się małe i gorzkie. Wychwyć je wcześnie, a łagodna, szybka reakcja zwykle stawia sprawy na właściwym miejscu. Znajdź poniżej swój objaw i działaj, dopóki wciąż robi to różnicę.
Kłosy kwiatowe rosną, a liście kurczą się i twardnieją
Twoja pachnotka pędzi w kwiat, przenosząc uwagę z liści na kwiaty w miarę skracania się dni albo pod wpływem upału i stresu. Świeże liście wyrastają wtedy małe, twarde i ubogie w smak, na którym ci zależy. Wyszczypuj kłosy kwiatowe, gdy tylko się pojawią, zbieraj częściej, aby zachęcić do nowego wzrostu, i wysiej drugą partię, aby delikatne liście były zawsze w zasięgu ręki.
Rozwiązanie:
- Wyszczypuj kłosy kwiatowe, gdy tylko się pojawią
- Zbieraj liście częściej, aby zachęcić do wzrostu wegetatywnego
- Zakładaj kolejne wysiewy, by mieć ciągłą dostawę delikatnych liści
Samosiejki wyrastające daleko od miejsca, gdzie posiano
Pozostawiona samej sobie, by zakwitła i wydała nasiona, pachnotka staje się samosiejnym wędrowcem, który rozsiewa siewki po całym ogrodzie i daleko poza nim. W niektórych regionach kraju zadomowiła się na pastwiskach i na skrajach lasów, więc jej zasięg wykracza poza twoje własne grządki. Wytnij kłosy kwiatowe, zanim nasiona dojrzeją, wyrywaj młode samosiejki, dopóki łatwo wychodzą z ziemi, i nigdy nie kompostuj ani nie wyrzucaj kwitnących roślin tam, gdzie mogłyby zadomowić się w naturze.
Rozwiązanie:
- Usuń kłosy kwiatowe, zanim nasiona dojrzeją
- Wyrywaj młode samosiejki, dopóki są małe
- Nie kompostuj ani nie wyrzucaj kwitnących roślin tam, gdzie mogłyby się zadomowić
Drobne, okrągłe otworki rozsiane po najmłodszych liściach
Te drobne otworki to wizytówka pchełek ziemnych, maleńkich, ciemnych chrząszczy, które odskakują w mgnieniu oka, gdy tylko zbliży się do nich ręka. Wolą miękki nowy przyrost, dlatego najbardziej cierpią najmłodsze liście. Osłoń siewki agrowłókniną, aż okrzepną, sprzątnij pobliskie chwasty i utrzymuj rośliny dobrze odżywione i podlane, aby po prostu przerosły ten problem.
Rozwiązanie:
- Osłoń młode rośliny pływającą agrowłókniną, aż się zadomowią
- Usuń pobliskie chwasty żywicielskie
- Zastosuj zatwierdzony środek owadobójczy tylko przy poważnych szkodach i gdy plon nie jest zbierany do jedzenia w okresie karencji
Poszarpane, ogryzione brzegi i srebrzyste ślady po deszczowym okresie
To dzieło ślimaków nagich i skorupkowych, które żerują po zmroku i pozostawiają brzegi liści ogryzione w poszarpane wycięcia. Charakterystycznym znakiem jest wstążka zaschniętego śluzu połyskująca na liściach i glebie o poranku. Wyjdź po zmroku, by je zbierać ręcznie, odsuń grubą ściółkę od podstawy rośliny i podlewaj nieco rzadziej, aby gleba mogła wyschnąć między podlewaniami.
Rozwiązanie:
- Zbieraj ręcznie nocą
- Rozstaw płytkie pułapki i usuń ściółkę, w której chowają się ślimaki
- Stosuj przynęty na bazie fosforanu żelaza, gdzie to odpowiednie
Toksyczność
Dla ludzi liście to bezpieczne i cenione zioło kuchenne, więc przy stole nie ma się czego obawiać. Dla zwierząt wypasanych to zupełnie inna sprawa: Perilla frutescens zawiera keton perillowy, truciznę płucną, która może wywołać ciężkie, często śmiertelne kłopoty z oddychaniem u koni i bydła, które ją zjedzą, przy czym zagrożenie jest największe późnym latem. Trzymaj ją z dala od pastwisk, siana i wypasanych zwierząt, a wszyscy pozostaną bezpieczni.
Toksyczna dla
Koty · Psy · Konie · Króliki · Zwierzęta gospodarskie · Ptaki
Bezpieczna dla
Ludzie
Koty Łagodna
Kot, który skubnie liść, może się trochę poślinić lub przez chwilę czuć się niewyraźnie, ale coś poważnego jest mało prawdopodobne. Miej łagodne oko na kota, który żuje roślinę, i wystaw mu świeżą wodę.
Psy Łagodna
Pies, który pogryzie liść, może skończyć z odrobiną śliny lub miękkim stolcem, który wkrótce sam ustąpi. Odciągnij ciekawskiego psa od rośliny, a powinien czuć się doskonale.
Konie Toksyczne
Koń, który wypasa się na pachnotce, może wpaść w ciężką niewydolność oddechową, oddychając szybko i z trudem, z otwartym pyskiem, w miarę jak w płucach gromadzi się płyn. Szkoda pojawia się gwałtownie i często kończy się śmiercią, więc trzymaj konie z dala od tej rośliny, zwłaszcza gdy zakwita i wydaje nasiona późnym latem.
Króliki Ostrożnie
Ponieważ keton perillowy jest trucizną płucną dla ssaków wypasanych, skubnięcie liści przez królika to prawdziwe zagrożenie, a nie przekąska. Nie podawaj jej i oferuj zielenie, którym już ufasz.
Zwierzęta gospodarskie Silna
Bydło, kozy i owce wypasające się na pachnotce mogą rozwinąć ostrą niewydolność oddechową, dyszenie z otwartym pyskiem i nietypowe śródmiąższowe zapalenie płuc, gdy keton perillowy przytłacza ich płuca. Zagrożenie jest największe późnym latem, gdy roślina kwitnie i wydaje nasiona, a skutek bywa śmiertelny. Usuń ją z pastwisk i siana, zanim zwierzęta zdołają się do niej dostać.
Ptaki Ostrożnie
Przypadki dotyczące ptaków nie są dobrze udokumentowane, ale ta sama trucizna płucna sprawia, że pachnotka to zły wybór w otoczeniu drobiu czy ptaków domowych. Dla bezpieczeństwa trzymaj je z dala od liści i kwiatostanów nasiennych.
Ludzie Liście bezpieczne
Liście pachnotki to uwielbiany produkt kuchenny w całej Azji Wschodniej, jedzony na świeżo, w marynacie i jako dodatek dekoracyjny, i są bezpieczne dla ludzi. Toksyna, która szkodzi zwierzętom wypasanym, to problem pastwiska, a nie twojego talerza.
Bezpieczna w dotyku i do zbioru na potrzeby kuchni; zagrożeniem jest spożycie przez zwierzęta wypasane, a nie kontakt ze skórą.
Numery alarmowe
Polska
Ośrodek toksykologiczny (Warszawa): 22 619 66 54
Odmiany
Pachnotka występuje w kilku odrębnych formach, a wybór odmiany zależy po prostu od tego, czy zależy ci na kolorze do słoika z marynatą, czy na świeżych liściach na talerz.
Pachnotka czerwona/purpurowa (akajiso)
Jej głęboko czerwono-purpurowe liście są bogate w antocyjany, i właśnie dlatego kucharze sięgają po nią, by barwić i doprawiać marynaty, takie jak umeboshi.
Pachnotka zielona (aojiso)
Jasnozielone, płaskie liście mają łagodniejszą nutę cytrusowo-anyżkową i trafiają prosto na talerz na świeżo, pełniąc rolę zarówno zioła, jak i dodatku dekoracyjnego.
Odmiany dwubarwne / falbaniaste (chirimen)
Te pomarszczone, dwukolorowe liście są zielone od góry i purpurowe od spodu, co zapewnia im mile widziane miejsce zarówno w kuchni, jak i na rabacie ozdobnej.
Jak rozmnażać
Pachnotka to naprawdę łatwa roślina do wyhodowania z nasion, a gdy już poczuje się jak w domu, często sama wysieje kolejne pokolenie, czasem nieco hojniej, niż było w planach.
NasionaŁatwa
Zacznij w domu 6 do 8 tygodni przed ostatnimi przymrozkami albo siej bezpośrednio, gdy gleba ociepli się późną wiosną · 2 do 3 tygodni do kiełkowania i kilka kolejnych tygodni do osiągnięcia rozmiaru nadającego się do zbioru
Pachnotka wschodzi z nasion niemal bezproblemowo, czy to wysiana w domu 6 do 8 tygodni przed ostatnimi przymrozkami, czy posiana wprost w ciepłą glebę późną wiosną. Delikatnie dociśnij nasiona do powierzchni, nie przykrywając ich, ponieważ potrzebują światła, by wykiełkować, a wcześniejszy okres chłodu daje im pomocny impuls. Daj im 2 do 3 tygodni na kiełkowanie i kilka kolejnych, by urosły na tyle, by je zbierać, a gdy się już zadomowi, chętnie sama wysieje się przez lata.
Mity
Ludzie jedzą pachnotkę, więc cała roślina musi być nieszkodliwa dla każdego zwierzęcia.
Liście rzeczywiście są bezpieczne do gotowania, jednak Perilla frutescens zawiera keton perillowy, udokumentowaną przyczynę śmiertelnego zatrucia płuc u wypasanego bydła i koni. Bezpieczne na talerzu nie znaczy bezpieczne na pastwisku.
Pachnotka grzecznie zostaje tam, gdzie ją posadzisz.
W rzeczywistości mocno się samosieje i rozprzestrzeniła się jako inwazyjny chwast w południowo-wschodnich i centralnych regionach Stanów Zjednoczonych, wnikając na pastwiska i tereny leśne. Wytnij kłosy kwiatowe, zanim nasiona dojrzeją, a roślina pozostanie wygodnie pod kontrolą.