Groente · Apiaceae
Selderij
Apium graveolens var. dulce
Bied rijke grond, koel weer en water dat altijd blijft stromen, en dit dankbare gewas beloont je met knapperige, malse stelen.
Volle zon
Elke 2–4 dagen
13–18°C
85–120 dagen
Overzicht
Misschien heb je selderij weleens het lastigste gewas in de moestuin horen noemen, en daar zit een kern van waarheid in, maar laat je er niet door afschrikken. Als familielid van wortel en peterselie houdt het simpelweg van gelijkmatig koel weer, grond vol organisch materiaal en vocht dat blijft komen, want die ondiepe wortels drogen snel uit. Geef het die dingen en je wordt beloond met schone, knapperige stelen.
Dit is de eigenaardigheid die je moet kennen: selderij is een tweejarige plant die als eenjarige wordt geteeld, en dat ene feit verklaart het meeste gedoe. Als een jonge plant vroeg in haar leven een lange koude periode meemaakt, kan ze denken dat er al een heel jaar voorbij is en overhaast in bloei schieten in plaats van stelen te vormen. Zodra je dit weet, zie je waarom de juiste uitplanttiming zo'n verschil maakt, en dat is iets wat je makkelijk goed kunt doen.
Niets van dit alles maakt selderij onbereikbaar voor jou. Het etiket dat erbij past is veeleisend, niet onmogelijk. Zie het als een dorstige, langzame groeier die vruchtbare grond en een beetje geduld vraagt, en over een lange periode van de late zomer tot in de herfst geeft het daar volop voor terug.
Verzorging
De korte versie: geef het volle zon met misschien een vleugje middagschaduw, rijke grond vol organisch materiaal, en water dat nooit opraakt, allemaal in de koele bandbreedte van 13°C tot 18°C waar het dol op is, en je bent al een heel eind op weg.
Licht
Je selderij is het gelukkigst in volle zon, maar is toegeeflijk genoeg om een beetje middagschaduw te accepteren, wat echt welkom is waar de zomers warm worden. Waar het tekortschiet, is in zware schaduw, wat je dunne, zwakke stelen oplevert, dus geef het waar mogelijk de open, lichte plek.
Water
Als er één ding is om niet te laten versloffen, is dit het, en het is eenvoudig om bij te houden. Omdat selderij ondiep geworteld en dorstig is, reken op minstens 2,5 tot 5 cm water per week met grond die vochtig blijft. Mocht de grond uitdrogen, zelfs voor even, dan kunnen de stelen draderig, sponzig en bitter worden, dus een gestage hand houdt hier alles zoet.
Bodem
Zet je planten in rijke, vochthoudende leemgrond vol organisch materiaal en diep omgespit, wat helpt om die ondiepe wortels lekker vochtig te houden. Streef naar een pH van ongeveer 5,8 tot 6,8, en wat compost door de grond gemengd vóór het planten blijft je de hele groeiperiode belonen.
Temperatuur
Koel weer is de comfortzone van selderij, en het voelt zich het best tussen 13°C en 18°C. Als het warmer wordt, raakt de plant gestrest en wordt ze bitter, en een langdurige koudeperiode vroeg in haar leven kan haar in bloei laten schieten, dus een milde, gestage periode is waar je naar streeft.
Luchtvochtigheid
Er is hier geen luchtvochtigheidscijfer om na te jagen; gewone buitenlucht past prima bij selderij. Wat er echt toe doet, is goede luchtcirculatie, want blad dat dicht op elkaar en vochtig blijft staan, geeft bladvuur alle ruimte.
Bemesting
Zie selderij als een hongerige eter, zelfs in grond die al rijk is aan organisch materiaal. Geef ongeveer elke twee weken tijdens het groeiseizoen een gebalanceerde, stikstofrijke meststof, en houd wat calcium achter de hand zodat de harten gezond blijven in plaats van zwart te worden.
Snoeien
Gelukkig is er weinig te snoeien. Verwijder eventuele zieke of vergelende buitenste bladeren samen met zijscheuten, en laat het centrale groeipunt gewoon met rust. Voor mildere, minder bittere stelen bleek je de buitenste stelen 2 tot 3 weken voor de oogst door er grond omheen te hopen of ze in te wikkelen, terwijl zelfbleekende soorten bijna niets van je vragen.
Verpotten
Selderij verhuist maar één keer, wanneer ze van de zaaibak naar de tuin gaat, en blijft daarna gewoon staan. Omdat ze meestal geen pot- of containerplant is, hoef je je geen zorgen te maken over verpotten naarmate het seizoen vordert.
Formaat & plantafstand
Verwacht dat planten 45 tot 90 cm hoog worden met een vrij smalle voetafdruk. Geef elke plant ongeveer 30 tot 45 cm ruimte, dicht genoeg zodat ze elkaar helpen bleken maar ruim genoeg om lucht te laten doorstromen.
Wanneer planten
Selderij doet er lang en ontspannen over om te oogsten, en dat is prima. Zaai binnen in de late winter, wacht met het uitplanten tot de felste kou echt voorbij is zodat doorschieten geen kans krijgt, en pluk je stelen dan vanaf de late zomer tot in de herfst, ruim voor de eerste strenge vorst.
Gebruikelijke maanden voor een gematigd klimaat: begin eerder in warme zones, later waar voorjaarsvorst lang aanhoudt.
- Zaaien: 10 tot 12 weken voor de laatste voorjaarsvorst
- Planten: Van ongeveer 2 weken voor tot rond de laatste voorjaarsvorst, zodra de grond opgewarmd is en de nachttemperatuur boven 10 °C blijft
- Oogsten: Laat in de zomer tot in de herfst; oogst de stengels voor er strenge vorst optreedt
Winterhardheid
Temperatuur: tot -40°C
Problemen oplossen
Bijna alles wat er bij selderij misgaat, is te zien aan de stelen, en bijna altijd zit water of temperatuur erachter, en dat kun je allebei sturen. Herken de vroege signalen op tijd, dan kun je het gewas meestal weer de goede kant op duwen, en de meeste tegenslagen hier zijn volledig te herstellen. Zoek hieronder wat bij jouw plant past en pas dan de kleine oplossing toe voordat het probleem groter wordt.
Er verschijnt een lange bloemstengel en de stelen worden bitter
Dit is doorschieten, dat optreedt wanneer jonge planten een lange koude periode doorstaan die deze tweejarige plant voor de gek houdt en haar een heel jaar te vroeg laat bloeien. Zodra er een zaadstengel omhoogschiet, geeft de plant het vormen van goede stelen op, dus oogst wat nog mals is voordat het taai wordt en trek de doorgeschoten plant daarna uit. Je beste bescherming is rustig geduld: hard de jonge planten af en zet ze pas naar buiten zodra het risico op langdurige kou echt voorbij is.
Oplossing:
- Oogst bruikbare stelen snel voordat ze taai worden
- Verwijder doorgeschoten planten
Donker, dood weefsel diep in het hart van de plant
Wat je ziet is hartrot, en het geruststellende is dat het geen ziekte is die je plant achtervolgt, maar een calciumtekort in die snelgroeiende binnenste stelen, dus er valt niets te sproeien. Het duikt vaak op wanneer er onregelmatig water wordt gegeven en het warm is, omdat de plant simpelweg niet snel genoeg calcium naar het hart kan sturen. Houd de grond gelijkmatig vochtig, geef wat calcium via bemesting langs de rij, en red de goede buitenste stelen terwijl je alleen de verrotte harten weggooit.
Oplossing:
- Houd de grond gelijkmatig en constant vochtig
- Bemest langs de rij of via bladbemesting met calcium
- Oogst de onaangetaste buitenste stelen; gooi verrotte harten weg
Vlekken die zich verspreiden en bruin bladvuur op de bladeren
Je hebt te maken met schimmelbladvuur, dat vaste voet krijgt wanneer het blad nat blijft en de grond niet goed kan afwateren. Kleine vlekken groeien en vloeien samen over de bladeren en bladstelen, en dat gaat het snelst in vochtige, natte periodes. De remedie is eenvoudig: verwijder het aangetaste blad, geef de planten meer ruimte om te ademen en doe je best om water van de bladeren weg te houden.
Oplossing:
- Verwijder aangetast blad
- Verbeter de luchtcirculatie en voorkom dat de bladeren van bovenaf nat worden
Stelen die splijten, vezelig worden of van binnen hol aanvoelen
Meestal wijzen draderige, sponzige stelen op dorst, want selderij houdt echt niet van heen en weer schommelen tussen nat en droog. Een boriumtekort, of de plant simpelweg ruim voorbij haar beste moment laten staan, kan hetzelfde beeld geven. De oplossing is zacht en eenvoudig: breng het vocht terug naar een gelijkmatig ritme, houd de grond vruchtbaar en oogst op tijd in plaats van de stelen in de grond te laten verharden.
Oplossing:
- Herstel en behoud een constante bodemvochtigheid
- Oogst op het juiste rijpheidsmoment in plaats van de planten te laten staan
Giftigheid
Goed nieuws op elk vlak: selderij is veilig om te eten en veilig om te kweken rond huisdieren en kinderen. Het enige om rekening mee te houden geldt voor jou, de tuinier. De bladtoppen bevatten een natuurlijke stof genaamd furanocoumarine, die gevoelige huid een beetje rood kan maken als je er in fel zonlicht mee werkt, en een snelle spoelbeurt van je handen lost dat meteen op.
Veilig voor
Mensen · Katten · Honden · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels
Katten Geen
Voor katten is het prima om in de buurt te zijn en eraan te knabbelen. Als een kat zich flink tegoed doet aan welke plant dan ook, is een kortstondige buikpijn mogelijk, maar selderij op zich doet geen kwaad.
Honden Geen
Veel honden zijn dol op selderij als knapperig tussendoortje, en het brengt geen schade. Sommige moeten er wat vaker door plassen, en een royale portie kan de ontlasting losser maken, maar je hoeft je nergens zorgen over te maken.
Paarden Veilig
Zowel de stelen als de bladeren gaan er bij paarden probleemloos in. Snijd alles wel in behapbare stukjes zodat een gretige eter zich niet kan verslikken.
Konijnen Veilig
Met mate zijn konijnen dol op selderij en de bladtoppen. Knip de stelen in kleine stukjes zodat die lange draadjes nergens achter kunnen blijven haken.
Vee Veilig
Geiten, schapen en runderen mogen gerust van selderij en het snoeisel grazen, want het bekomt ze allemaal goed.
Vogels Veilig
Kippen en hun gevederde vrienden pikken graag gehakte stelen en bladeren op, wat een heerlijk stukje groen voor ze is.
Mensen Veilig
Op het bord is selderij een betrouwbare keukenklassieker, rauw of gekookt, en er is niets wat je hoeft te vermijden bij het eten ervan. De enige adder onder het gras zit in het hanteren: blad en sap bevatten furanocoumarinen die gevoelige huid een beetje rood en jeukerig kunnen maken nadat je in fel zonlicht met de toppen hebt gewerkt, dus spoel je handen af als je klaar bent.
Net als andere schermbloemigen (pastinaak, knolselderij) bevatten het blad en het sap van selderij furanocoumarinen (psoralenen) die bij gevoelige mensen die de bladtoppen in fel zonlicht hanteren milde fytofotodermatitis kunnen veroorzaken; deze reactie is milder dan bij pastinaak. Was je huid na het hanteren van het blad en vermijd langdurige zon op de blootgestelde huid.
Variëteiten
In huistuinen kom je maar een handjevol selderijrassen tegen, en het echte verschil zit in hoeveel bleken ze van je vragen, als dat al nodig is. Dit zijn de rassen die de moeite waard zijn om te leren kennen.
Tall Utah (Utah 52-70 / Pascal-type)
Wil je een veilige, betrouwbare eerste keuze, dan is dit hem. Een standaard donkergroene pascal-type met hoge, knapperige, compacte stelen, het is de klassieke selderij waar de meeste voorlichtingsdiensten thuistuiniers naar verwijzen.
Golden Self-Blanching
Dit compacte, vroege ras doet een deel van het werk voor je, met stelen die vanzelf een bleekgele kleur krijgen, waardoor je het ingraven en inwikkelen bespaart dat andere types vragen.
Tango
Tuiniers grijpen naar deze hybride vanwege de malse, bijna draadloze stelen, en ze verdraagt hitte en ongelijkmatig vocht gracieuzer dan de oudere types, wat het een vriendelijke keuze maakt terwijl je nog aan het uitvinden bent hoe het werkt.
Zo vermeerder je
Er is maar één manier om selderij te kweken, en dat is uit zaad. Het trage, wat lastige begin verklaart de naam die dit gewas als veeleisend heeft gekregen, maar het is niets wat je niet aankunt.
ZaadVeeleisend
Begin binnen 10 tot 12 weken voor de laatste voorjaarsvorst · Ongeveer 10 tot 12 weken tot uitplantgrootte, dan nog eens ongeveer 85 tot 120 dagen van uitplanten tot oogst
Selderij begint als zaadje, en ja, dat vraagt vanaf dag één om jouw geduld, wat volkomen normaal is. Zaai binnen 10 tot 12 weken voor je laatste vorst, laat de piepkleine zaadjes op het oppervlak liggen of bedek ze nauwelijks, want ze hebben licht nodig om te ontkiemen, en houd ze knus warm rond 21°C en laat ze nooit uitdrogen. Het kiemen gaat traag en een beetje ongelijkmatig, dus het zaad van tevoren weken geeft het een handig voorsprongetje. Na het uitplanten volgen nog eens 85 tot 120 dagen en dan zijn je stelen klaar om te snijden.
Mythes
Selderij moet ingegraven en gebleekt worden, anders zijn de stelen niet eetbaar.
Gerust, want bleken doet niet meer dan de bitterheid verzachten en de groene kleur laten vervagen. Groene en zelfbleekende rassen zijn prima eetbaar zonder bleken, wat betekent dat het hele bleekritueel iets is wat je zelf mag kiezen in plaats van iets wat verplicht is.
Als je een afgesneden selderijbasis in water zet, groeit er een hele nieuwe bos stelen.
De basis loopt inderdaad uit, maar wat je krijgt is bescheiden bladhergroei, prima om een pan mee op smaak te brengen. Een echte oogst aan stelen komt van planten die uit zaad zijn opgekweekt, dus dat vensterbankstompje is een leuk extraatje en niet de hoofdmoot.