Boom · Moraceae
Osagedoorn
Maclura pomifera
Plant hem en ontspan. De osagedoorn is bijna onverwoestbaar, doornen, heggenappels en al.
Volle zon
Elke 7–21 dagen
2555–3650 dagen
tot -34°C
Overzicht
De osagedoorn is de boom die de prairie omheinde, en het is een dankbare boom om te kweken. Lang voor prikkeldraad plantten boeren de zaailingen in strakke rijen en knipten ze tot een levende muur die, zoals het oude gezegde luidde, paardhoog, stierensterk en varkensdicht was. De boom hoort bij de moerbeifamilie, en diezelfde stevige doornen die zo'n goede afscheiding maakten, bewaken vandaag nog steeds de onderste takken.
De meeste mensen kennen hem tegenwoordig vooral van de vrucht, en die is moeilijk te missen. Elke herfst laten de vrouwelijke bomen zware, geelgroene bollen met een hersenachtige textuur vallen, ongeveer zo groot als een grapefruit, de geliefde heggenappels. Het zijn geen sinaasappels en je zou er niet een willen eten, maar de eerste keer dat je erop stapt, vergeet je nooit meer. De kleine groene bloempjes die ze voortbrengen, glippen vroeg in de zomer bijna ongezien voorbij.
Als boom om te verzorgen vraagt hij werkelijk bijna niets, dus een nerveuze beginner kan gerust ademhalen. Hij trotseert droogte, arme grond, klei, zout en strenge kou, groeit snel en heeft een van de meest rotbestendige houtsoorten van Noord-Amerika. Het enige echte nadeel zijn de doornen en het vruchtafval, en daarom zijn de meeste bomen die bewust worden geplant, doornloze, vruchtloze mannelijke cultivars.
Verzorging
De korte versie: geef hem volle zon en vrijwel elke bodem, houd hem terwijl hij jong is van water voorzien, en laat hem daarna gewoon zijn gang gaan. Zodra zijn wortels de diepte in zijn gegaan, gedijt deze boom stilletjes prima aan zijn lot overgelaten.
Licht
Geef hem volle zon en je wordt beloond met de mooiste vorm en de volste groei. Hij verdraagt met plezier ook gedeeltelijke zon of lichte schaduw, maar een boom in de open lucht vult mooi op en bewaart, opmerkelijk genoeg, zijn ergste doornen voor zijn zonbeschenen takken.
Water
Geef jonge bomen water terwijl ze wortelen, en bouw dat daarna rustig af. Eenmaal gevestigd is hij diep droogtetolerant en gaat hij even goed om met droge als natte grond, dus een lange pauze tussen de beurten, van een week tot drie, deert hem geen greintje.
Bodem
Hier komt hij pas echt tot zijn recht en kun je ontspannen. Hij verdraagt arme, droge, kleiige, zanderige, ondiepe rotsachtige en zelfs alkalische grond, met een pH van 6,0 tot 8,5, al groeit hij het snelst voor je op rijke, vochtige, goed doorlatende rivierdalgrond.
Temperatuur
Kou en hitte deren hem nauwelijks, wat veel druk wegneemt. De boom doorstaat winters tot ongeveer -34°C en zomers tot bijna 38°C, en die gestage taaiheid is een groot deel van waarom hij zo betrouwbaar is in het middenland van de Verenigde Staten.
Luchtvochtigheid
Gewone buitenlucht bevalt hem prima, en er is geen getal om je druk over te maken. Hij groeit in een brede reeks klimaten zonder zich ook maar iets aan te trekken van de luchtvochtigheid.
Bemesting
Hij vraagt zelden om voeding, dus je kunt de meststof met een gerust hart overslaan. Grijp er alleen naar als de groei duidelijk stilstaat, en dan is een enkele gebalanceerde langzaamwerkende voeding in het voorjaar alles wat hij nodig heeft.
Snoeien
Snoei van de late winter tot in het rustseizoen om dode, kruisende of laaghangende doornige takken weg te halen en de kroon te vormen. Draag telkens handschoenen en oogbescherming, want de doornen zijn stevig en het melksap kan irriteren, en die kleine gewoonte houdt de klus makkelijk.
Verpotten
Hij blijft zelden lang in een pot staan, dus maak je geen zorgen over verpotcycli. Verplaats een kwekerijzaailing zodra de wortels rond gaan draaien, uit de container ontsnappen of water er zo doorheen laten lopen, en zet hem in de grond voordat hij stilvalt.
Formaat & plantafstand
Reken op een grote boom, 9 tot 18 m hoog met een nog bredere kroon van 11 tot 15 m. Geef hem ruim open ruimte, goed uit de buurt van gebouwen, paden en bovengrondse leidingen, en hij zal je de ruimte dankbaar terugbetalen.
Wanneer planten
De osagedoorn is een geduldig project dat je een leven lang beloont, dus er is geen haast bij. Zaai in de late winter na een week in te weken of te koelen, zet jonge bomen in het voorjaar buiten zodra de vorst voorbij is, en geniet in juni van de kleine groenige bloemen en van september tot en met oktober van de zware vruchten aan vrouwelijke bomen.
Gebruikelijke maanden voor een gematigd klimaat: begin eerder in warme zones, later waar voorjaarsvorst lang aanhoudt.
- Zaaien: Eind winter, na het zaad 48 uur te weken of ongeveer 30 dagen koud te stratificeren.
- Planten: Lente na de laatste vorst, of herfst in mildere streken.
- Oogsten: Onopvallende, groenachtige bloemen van eind lente tot begin zomer (juni); de vrucht rijpt van september tot oktober bij vrouwelijke bomen.
Winterhardheid
Temperatuur: tot -34°C
Problemen oplossen
Eerst het goede nieuws: deze boom wordt vrijwel nooit ziek, dus de kleine uitdagingen komen van de boom zelf en niet van een ziekte. Doornen, vallende vruchten en het irriterende sap dekken bijna elke klacht die je zult horen. Zoek hieronder wat bij jouw situatie past en pak het op tijd aan, dan blijft het bij een kleinigheid.
Gescheurde mouwen en gekrabde armen door de stevige doornen van de boom
De zonbeschenen takken dragen stevige, houtige doornen tot 2,5 cm lang die verstopt zitten in de bladoksels, en ze kunnen kleding of huid grijpen zodra je dichtbij komt. Er is een simpel antwoord: grijp voor het snoeien naar zware handschoenen, oogbescherming en dikke mouwen, en verwijder de laaghangende doornige takken zodat je er minder tegenaan schuurt. Voor een druk hoekje van de tuin bespaart een doornloze mannelijke cultivar je de moeite.
Oplossing:
- Draag zware handschoenen, oogbescherming en dikke kleding bij het snoeien
- Snoei laaghangende doornige takken weg om contact te verminderen
- Gebruik doornloze mannelijke cultivars op drukke plekken
Jeukende, rode huid na het aanraken van takken of vruchten
Als je huid rood of jeukerig wordt na een sessie met deze boom, ligt de oorzaak bij het witte melksap dat uit gebroken takken, blad en gesneden vruchten sijpelt, en het trekt makkelijk weer weg. Spoel de plek met water en zeep, en houd schone handen een tijdje weg van je ogen. Een beetje planning helpt ook, want lange mouwen en handschoenen houden het sap van meet af aan van je huid.
Oplossing:
- Was de plek met water en zeep
- Draag handschoenen en lange mouwen bij het hanteren van de plant of de vruchten
- Vermijd het aanraken van ogen of gezicht tot de handen gewassen zijn
Een tapijt van gevallen heggenappels onder de boom, elke herfst
In de herfst laten volwassen vrouwelijke bomen tientallen harde, grapefruitgrote vruchten los die zich onder de kroon verzamelen en je aan het struikelen kunnen brengen, dus wat opruimen houdt het veilig. Hark ze op zodra ze vallen, en geef vrouwelijke bomen een comfortabele afstand tot paden, opritten en parkeerplekken. Als het gedoe te veel wordt, bespaart een vruchtloze mannelijke cultivar je die klus helemaal.
Oplossing:
- Hark en verwijder gevallen vruchten meteen
- Plant vrouwelijke bomen uit de buurt van paden, opritten en parkeerplekken
- Plant mannelijke (vruchtloze) cultivars waar rommel een probleem is
Giftigheid
Hier kun je je zorgen laten varen. De osagedoorn staat niet op de giftige-plantenlijsten van de ASPCA, en de bittere heggenappel vergiftigt, ondanks zijn angstaanjagende reputatie, geen huisdier, mens of vee. Het enige om op te letten is het melkachtige sap, dat huid of een gekauwde mond rood en geïrriteerd kan maken, en een hele vrucht die groot genoeg is om een grazend dier te doen stikken.
Veilig voor
Mensen · Katten · Honden · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels
Katten Veilig
Wees gerust, want hier zit geen gif, en een nieuwsgierige kat die met de vrucht speelt, mankeert niets. Het enige om even naar te kijken is het melkachtige sap, dat een gekauwde bek of poot een tijdje wat pijnlijk kan maken.
Honden Veilig
Honden hoeven helemaal niets giftigs van deze boom te vrezen. De vrucht is taai en vezelig, dus een hele vrucht die door een kleine hond wordt ingeslikt, kan als verstopping blijven steken, en het sap kan een bek die blijft kauwen wat prikken.
Paarden Veilig
Voedingsstudies gaven de vrucht een schone gezondheidsverklaring, en ondanks de bijnaam paardenappel doet hij paarden geen kwaad. Waar je op moet letten is een hele vrucht die vast komt te zitten in de keel, dus verstikking, niet vergiftiging, is hier de zorg.
Konijnen Veilig
Konijnen zijn hier veilig, want niets in de bladeren of de vrucht is giftig. Het plakkerige sap kan een gevoelige bek wel irriteren, dus het is eigenlijk geen traktatie om aan te bieden.
Vee Veilig
De oude angst dat heggenappels vee doodden, bleek onterecht toen onderzoekers het uitzochten. Niets in de vrucht vergiftigt iets, maar een hele vrucht kan een koe die hem snel doorslikt, doen stikken, en het melksap kan de bek irriteren.
Vogels Veilig
Vogels hebben van deze boom geen gif te vrezen. De meeste laten de dichte, harde vrucht gewoon met rust.
Mensen Veilig
Niets aan deze boom kan jou vergiftigen, en de bittere vrucht is toch geen eten. Let alleen op het melkachtige sap terwijl je snoeit of de vrucht hanteert, want het kan huid of mond bij contact rood en geïrriteerd maken.
Het witte melksap kan bij sommige mensen lichte contactdermatitis veroorzaken; draag handschoenen bij het snoeien of hanteren van vruchten. Kijk uit voor scherpe doornen.
Variëteiten
De meeste bomen die voor tuinen verkocht worden, zijn benoemde mannelijke klonen, gekozen om de doornen en de vruchten over te slaan, en dat maakt het leven een stuk makkelijker. Dit zijn de bomen om naar te vragen.
White Shield
Een mannelijke selectie die nooit vrucht zet en tot de meest doornloze van het stel behoort, wat er een zachte, zorgeloze keuze van maakt voor een nette tuin.
Wichita
Een mannelijke, doornloze, vruchtloze boom die geliefd is als nette schaduwboom wanneer je alle taaiheid wilt zonder het afval of de doornen.
Park
Nog een mannelijke, doornloze, vruchtloze kloon, gekozen voor plekken waar gevallen vruchten alleen maar lastig zouden zijn.
Zo vermeerder je
Weinig bomen zijn zo vriendelijk voor een beginner die er meer van wil. De osagedoorn groeit met nauwelijks moeite uit zaad, stekken en wortelstukken op, al vraagt het namaken van een benoemde doornloze mannelijke kloon wel om enten.
ZaadMakkelijk
Zaai in het voorjaar nadat je het zaad ongeveer 48 uur hebt geweekt of 30 dagen koud hebt gestratificeerd; van oudsher gezaaid om dichte, levende heggen te kweken. · 1 tot 2 groeiseizoenen tot een verplantbare zaailing
Haal de zaden uit de zachte herfstvrucht en week ze vervolgens 48 uur, of koel ze ongeveer een maand, voordat je ze in het voorjaar zaait. Zet ze in fel licht op kale minerale grond en ze komen gewillig op, net zoals kolonisten er ooit hele levende heggen mee optrokken. Reken op één tot twee seizoenen voordat je zaailing stevig genoeg is om te verplanten.
StengelstekkenGemiddeld
Neem zachthoutstekken of groenhoutstekken in de zomer, of harde-houtstekken in de winterrust. · Eén groeiseizoen om te wortelen
Je kunt in de zomer zachte groenhoutstekken nemen of harde-houtstekken terwijl de boom in de winter rust. Dat rustende winterhout wortelt met echte energie en vestigt zich meestal binnen een enkel groeiseizoen, en een leuk extraatje is dat stekken van de bovenste, doornloze groei je doornloze jonge bomen opleveren.
ScheurenGemiddeld
Til wortelstekken of wortelscheuten in het rustseizoen op en scheid ze. · Eén groeiseizoen
Deze boom stuurt gretig scheuten omhoog en wortelt makkelijk uit stukken wortel, dus til ze op en splits ze terwijl hij in rust is. Een gescheiden wortelstek of scheut slaat in ongeveer één groeiseizoen aan, dus geduld betaalt zich hier snel uit.
EntenVeeleisend
Chip-oculeer of ent doornloze mannelijke klonen in het groeiseizoen op zaailingonderstam. · 1 tot 2 seizoenen
Enten vraagt het meeste van je, maar het is de enige betrouwbare manier om een benoemde doornloze, vruchtloze mannelijke boom soortecht na te maken. Chip-oculeer of ent de kloon tijdens het groeiseizoen op een zaailingonderstam, en de vergroeiing voltooit zich over één tot twee seizoenen.
Mythes
Een paar heggenappels in huis neerzetten, houdt spinnen en andere insecten op afstand.
Het is het meest herhaalde verhaal over deze boom, en helaas klopt het gewoon niet. Onderzoekers van Iowa State University vonden inderdaad dat stoffen uit de vrucht insecten kunnen afstoten, maar alleen bij concentraties die veel hoger liggen dan wat de vrucht werkelijk bevat. Laat hele heggenappels op de vloer liggen en de insecten lopen er gewoon voorbij.
De vrucht vergiftigt elke mens of huisdier die hem eet.
De vrucht smaakt bitter en is niets om te eten, wat waarschijnlijk is hoe het gerucht ontstond, maar het is geen gif. Voedingsexperimenten hebben het oude verhaal over heggenappels die vee doodden uiteindelijk ontkracht. Het enige echte gevaar is een hele vrucht die een grazend dier doet stikken, niet een of ander gif dat erin verstopt zit.