Boom · Moraceae
Gewone vijg
Ficus carica
Zet hem in de volle zon met gelijkmatig water in de zomer, en een vijg beloont je jarenlang met zoete vruchten.
Volle zon
Elke 7–14 dagen
10–35°C
tot -18°C
Overzicht
Niet veel bomen in de tuin geven zoveel terug als een vijg, en dat maakt hem een heerlijke eerste boom om te proberen. Hij hoort bij de moerbeifamilie, laat elke winter zijn brede, gelobde bladeren vallen en wordt al duizenden jaren rond de Middellandse Zee gekoesterd. En het mooiste is dat hij vergevingsgezind en snel is, uitgroeiend van een simpele stek tot een vruchtdragende boom in maar een paar seizoenen.
Bij de oogst stelt een vijg je pas echt gerust. De soorten die thuis worden gekweekt zetten zelf vrucht, zonder bestuiver en zonder gedoe, dus zelfs een enkele jonge boom kan een mand vullen. Ze groeien snel en gul, en reiken in de open grond wel 3 tot 9 m breed, al houdt een pot er graag een klein genoeg voor op het terras als de ruimte krap is.
Het enige om in gedachten te houden is het sap. Breek een blad of stengel en je ziet een melkachtig, irriterend sap dat blote huid kan doen prikken en huisdieren van streek kan maken. Toch, wees gerust: de rijpe vrucht is volkomen veilig om te eten, dus het enige waar hij echt om vraagt zijn handschoenen bij het snoeien en een plek waar de hond niet bij kan.
Verzorging
De korte versie: geef je vijg een plek in de volle zon in rijke, goed doorlatende grond, geef hem het hele seizoen flink water terwijl je de grond niet laat verzuipen, snoei in de late winter, en voed hem van het voorjaar tot in de vroege zomer.
Licht
Je vijg is het gelukkigst in de volle zon, en hoe meer hij krijgt, hoe zoeter de vrucht en hoe gezonder de boom. Een beetje halfschaduw is prima als dat alles is wat je hebt, al mag je dan een wat kleinere, latere oogst verwachten.
Water
Geef je vijg het hele groei- en vruchtseizoen een diepe, regelmatige drink, want gelijkmatig vocht is wat de vrucht laat uitgroeien en aan de tak houdt. Het enige wat hij niet kan vergeven is natte, verzadigde grond, dus laat de bovenste 2 tot 3 cm opdrogen tussen de beurten. Een fijne laag mulch houdt het vocht gelijkmatig en helpt vruchtval tegen te gaan.
Bodem
Plant je vijg in rijke, goed doorlatende leem die vochtig blijft zonder ooit tot modder te worden. Vijgen houden van een pH van 6,0 tot 7,0 en zijn niet dol op kalkrijke grond, dus meng er flink organisch materiaal doorheen voordat je plant en je bent goed op weg.
Temperatuur
Vijgen zijn warmteliefhebbers en doen het het best tussen 10°C en 35°C. Ze voelen zich het meest thuis in milde zones, en als een koudeprik de top in een kouder plekje nipt, maak je dan niet te veel zorgen, want de wortels komen er vaak doorheen en lopen weer uit.
Luchtvochtigheid
Gewone buitenlucht bevalt een vijg prima, zo rond de 40% tot 60%. Wat veel meer telt dan welk vochtgetal ook is een goede luchtstroom door de kroon, want dicht opeen staande, vochtige bladeren zijn wat roest uitnodigt.
Bemesting
Voed je vijg van het voorjaar tot midzomer, ongeveer april tot juli, met een evenwichtige korrelmeststof zoals 8-8-8 of 10-10-10. Bouw tegen het einde van de zomer af zodat de boom geen zachte nieuwe groei de winter in duwt, en verlaag de dosering in koudere zones om het hout te helpen verharden voor de kou.
Snoeien
Snoei in de late winter terwijl de boom rust. Haal dood hout weg en dun uit tot een open, bossige vorm, waarbij je tot een derde of de helft van de groei van vorig jaar terugsnoeit om verse vertakking uit te lokken, en probeer geen stompjes achter te laten. Omdat de vrucht zich op nieuw hout vormt, ga je voorzichtig genoeg te werk om de komende oogst te sparen.
Verpotten
Een vijg in pot waardeert een frisse start elke 2 tot 3 jaar. Ververs de grond en snoei de wortels wanneer je ze langs de pot ziet cirkelen of uit de afwateringsgaten ziet glippen, of wanneer de grond bijna opdroogt op het moment dat je klaar bent met water geven.
Formaat & plantafstand
In de open grond groeit een vijg snel en wordt hij groot, en reikt hij ergens tussen de 3 tot 9 m hoog en ongeveer even breed. Geef hem die ruimte weg van gebouwen en andere bomen, of houd hem knus en kleiner in een royale pot.
Wanneer planten
Vijgen houden van een lang, warm seizoen om hun vruchten zoet te maken, en ze maken het je makkelijk. Zet jonge planten buiten in de late winter of het vroege voorjaar zodra de strenge vorst voorbij is, en je kunt uitkijken naar de hoofdoogst die van de late zomer tot in de herfst binnenkomt.
Gebruikelijke maanden voor een gematigd klimaat: begin eerder in warme zones, later waar voorjaarsvorst lang aanhoudt.
- Planten: Van de late winter tot het vroege voorjaar zodra het gevaar van strenge vorst voorbij is, met kale wortels of potplanten in rust
- Oogsten: De hoofdoogst rijpt van de late zomer tot in de herfst (ongeveer juli tot oktober); de piepkleine bloemen zitten verborgen in de vrucht en vallen niet op
Winterhardheid
Temperatuur: tot -18°C
Problemen oplossen
Een vijg vraagt heel weinig van je, en de meeste haperingen duiken op bij de wortels, op de bladeren of in de rijpende vrucht. Het goede nieuws is dat de tekens hieronder vroeg opmerken meestal betekent dat een simpele opruimbeurt genoeg is. Zoek erbij wat je ziet, treed met een beetje zorg op, en de boom veert zo weer terug.
Groei die stokt terwijl de wortels knobbelige zwellingen krijgen
Als een tobbende vijg boven komt met ronde zwellingen langs de wortels, dan zijn wortelknobbelaaltjes de boosdoener, die vooral opduiken in zandgrond waar de plaag eerder heeft huisgehouden. Er is helaas geen chemisch middel meer als ze zich eenmaal hebben gevestigd, maar je hebt nog goede opties. Trek de ergste planten eruit en vernietig ze, zet schoon plantgoed in verse grond, en leg dik mulch zodat de overgebleven wortels sterk blijven.
Oplossing:
- Verwijder en vernietig zwaar besmette planten
- Herplant met schoon of in pot gekweekt plantgoed in verse, aaltjesvrije grond
- Leg dik mulch aan en geef goed water om de overgebleven wortels te steunen
Gevlekte bladeren die vergelen en te vroeg vallen in de late zomer
Die geelbruine vlekken samen met roestkleurige puistjes onder elk blad wijzen op vijgenroest, een schimmel die zelden blijvende schade aanricht. Een slecht jaar kan de kroon vroeg kaal maken, toch komt de boom er meestal makkelijk overheen. Hark de gevallen bladeren bij elkaar en verbrand ze om de sporen op te ruimen, dun de takken uit zodat er lucht doorheen kan, en grijp alleen naar een toegelaten schimmelmiddel als het jaar na jaar hard terugkomt.
Oplossing:
- Hark gevallen bladeren bij elkaar en vernietig ze om de sporen te verwijderen
- Dun de kroon uit voor een betere luchtcirculatie
- Gebruik alleen een toegelaten schimmelmiddel als schadelijke uitbraken elk jaar terugkeren
Vijgen die lekken bij het rijpen met een zure, gegiste geur
Als rijpende vijgen gisten en een zure, alcoholachtige geur afgeven, dan zie je verzuring, veroorzaakt door gisten die insecten naar binnen brengen via het open oog onderaan de vrucht. Pluk je vijgen zodra ze rijp zijn en ruim alles op wat al bedorven is. Kies je een ras met een dicht of gesloten oog, zoals Celeste, dan houd je de meeste last voorgoed buiten de deur.
Oplossing:
- Oogst de vruchten meteen zodra ze rijp zijn
- Verwijder bedorven vruchten en ruim ze op
- Kweek rassen met een gesloten of dicht oog, zoals Celeste
Giftigheid
De rijpe vijgen zijn voor jou om van te genieten, maar de bladrijke delen van de boom vragen wat voorzichtigheid. Knak een blad of stengel en er sijpelt een melkachtig sap van ficine en psoralenen uit, dat de mond, darmen en huid kan irriteren. Houd nieuwsgierige huisdieren bij het blad vandaan, en trek handschoenen en lange mouwen aan voordat je snoeit, want dat sap kan de huid in de zon doen blaren.
Giftig voor
Katten · Honden · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels
Veilig voor
Mensen
Katten Mild
Een kat die aan de bladeren of stengels knabbelt, gaat meestal kwijlen en moet misschien overgeven, met een pijnlijke, geirriteerde mond. Sap dat op de huid komt kan een rode, jeukende uitslag achterlaten.
Honden Mild
Let op kwijlen, een van streek maag en pootjes tegen de bek als een hond aan een blad of stengel knaagt. Het sap kan de huid rood en ontstoken maken op elke plek waar het komt.
Paarden Mild
Datzelfde melkachtige sap irriteert de mond en darmen van een paard, wat kwijlen en een lichte koliek geeft als het bladeren of stengels eet.
Konijnen Let op
Er is weinig reden om een konijn bij het blad te laten, want het irriterende sap is voor zijn mond en darmen net zo min prettig als voor elk ander dier. Houd de bladeren en stengels goed buiten bereik.
Vee Let op
Geruststellend: de meeste graasdieren tonen weinig interesse in een vijgenboom. Toch kan dat melkachtige sap de mond en maag van een grazer irriteren, dus het is het vriendelijkst om het blad met een hek van de weide af te schermen.
Vogels Let op
Vogels pikken zonder problemen aan rijpe vruchten, maar de sappige bladeren en stengels blijven een irriterend goedje dat je beter kunt mijden.
Mensen Rijp fruit veilig
Rijpe vijgen zijn een traktatie en veilig om te eten. De valkuil is het sap uit de bladeren en stengels, dat de huid kan verbranden en in de zon tot een blaartrekkende uitslag kan leiden, dus draag handschoenen en lange mouwen als je snoeit.
Draag handschoenen bij het snoeien, want het sap kan de huid irriteren en in combinatie met zonlicht fotodermatitis veroorzaken.
Noodnummers
Nederland
Alarmnummer (spoed): 112
België
Antigifcentrum: 070 245 245
Variëteiten
Er zijn honderden vijgen, wat veel kan voelen, dus hier zijn een paar milde favorieten die hun plek in de meeste tuinen verdienen om hun zoetheid, betrouwbaarheid of pure hardheid. Dit zijn de namen die het waard zijn om eerst te leren kennen.
Celeste
Celeste is een kleine, zoete vijg waarvan het gesloten oog verzuringsorganismen buitenhoudt, en hij verdraagt kou beter dan de meeste gangbare soorten, wat hem een geruststellende keuze maakt.
Brown Turkey
Brown Turkey is een groeikrachtige, betrouwbare producent van grote vruchten die overal in het zuidoosten wordt gekweekt, en je vindt hem soms ook onder de naam Texas Everbearing.
Chicago Hardy
Chicago Hardy is ongeveer zo taai als vijgen komen: de wortels doorstaan strenge vorst en lopen vanuit de voet weer uit, zelfs als de bovenkant afsterft.
Zo vermeerder je
Weinig fruitbomen zijn zo gul als een vijg als het op vermeerderen aankomt, en een enkele plant geeft je meerdere makkelijke, gratis manieren om het te doen.
StengelstekkenMakkelijk
Late winter tot vroeg voorjaar, met stekken van 20 tot 25 cm van eenjarig hout in rust · Ongeveer een groeiseizoen voordat je in de herfst verplant
Dit is de zachtste manier om te beginnen. Neem in de late winter of het vroege voorjaar stekken van 20 tot 25 cm van eenjarig hout in rust en steek ze zo in de grond dat een of twee knoppen boven het oppervlak uitkomen. Vijgen wortelen gewillig uit hardhout, en je jonge planten zijn na ongeveer een seizoen groei klaar om in de herfst te verhuizen.
AfleggenMakkelijk
Voorjaar tot zomer · Ongeveer een groeiseizoen
Laat de plant het werk voor je doen. Buig van het voorjaar tot de zomer een lage tak omlaag en hoop er grond overheen, of til gewoon een van de bewortelde wortelopslag op die de boom omhoogstuurt en herplant die. Hoe dan ook heb je in ongeveer een seizoen een nieuwe vijg.
MarcotterenGemiddeld
Late voorjaar tot zomer op halfhouten scheuten · Enkele weken om te wortelen, daarna oppotten
Probeer dit als je meteen een grotere, verder gevorderde plant zou willen. Verwond in de late lente of zomer een halfhouten scheut, wikkel de plek in vochtig mos, en er vormen zich in enkele weken wortels voordat je hem lossnijdt en oppot.
Mythes
Een vijgenboom kan geen vruchten geven zonder dat een vijgenwesp hem bestuift.
Wees gerust, want de gewone vijgen in de huistuin zetten helemaal zelf vrucht, zonder dat er bestuiving nodig is. Alleen de types Smyrna, San Pedro en caprivijg leunen op de vijgenwesp, en dat insect kan in het grootste deel van de VS niet eens overleven. Plant een gewoon type en de vijgen komen vanzelf.
Als de plant huisdieren schaadt, kunnen de vijgen niet veilig zijn om te eten.
De rijpe vrucht is eetbaar en volkomen veilig voor mensen. Het gevaar zit in het irriterende melkachtige sap van de bladeren en stengels, niet in de vijgen die je plukt en opeet.