Sierplant · Aristolochiaceae
Canadese mansoor
Asarum canadense
Een zachte, bosachtige bodembedekker die alleen vraagt om schaduw en gelijkmatig vocht om zich te vestigen en te gedijen.
Volle schaduw
Elke 3–7 dagen
tot -34°C
15–30 cm
Overzicht
Als je een schaduwrijk, vochtig hoekje hebt waar niets gelukkig lijkt, is Canadese mansoor misschien de plant die zich eindelijk thuis voelt. Het is een lage, uitlopende inheemse plant uit de bossen van het oosten van Noord-Amerika, geliefd om het zachte tapijt van harige, hartvormige bladeren dat hij over de bosbodem legt. De naam komt van de wortelstok, die een vage gemberachtige geur heeft, al hoort de plant bij de pijpbloemfamilie en heeft hij geen verwantschap met de gember uit je keuken. Hij blijft dicht bij de grond en klimt zelden hoger dan 15 tot 30 cm, dus er is niets om te stutten of druk over te maken.
In het voorjaar moet je misschien knielen en de bladeren opzij duwen om zijn stille verrassing te vinden: kleine bruinpaarse, klokvormige bloemen die net op grondniveau rusten. Daarna nemen de mieren het over, die de zaden meenemen om nieuwe plekjes te beginnen, dus je kunt ontspannen en de plant het verspreiden laten doen. Met behoorlijke grond en een beetje tijd groeit één bescheiden aanplant vanzelf uit tot een brede, moeiteloze kolonie.
Zie hem als een betrouwbare bodembedekker voor de schaduw in plaats van een opvallend middelpunt, en je zult niet teleurgesteld worden. Geef hem de vochtige, rijke, gevlekte plek waar gazon en veeleisender bloemen het opgeven, en hij vult zich elk seizoen wat verder aan. Eén waarschuwing staat los van al het goede nieuws: ondanks de oude gewoonte om de wortel te drogen als smaakmaker, is geen enkel deel van Canadese mansoor veilig om te eten.
Verzorging
De korte versie: geef hem volle tot gedeeltelijke schaduw, rijke, humusrijke grond en gedurende het hele seizoen gelijkmatig vocht, en je zult merken dat hij heel vergevingsgezind is, want zijn enige echte afkeer is droogte.
Licht
Canadese mansoor voelt zich het meest thuis in volle tot gedeeltelijke schaduw, het zachte, gevlekte licht onder een bomenkroon. Een beetje ochtend- of halfzon is prima zolang de grond vochtig blijft, maar felle zon droogt hem snel uit en de bladeren zullen de spanning laten zien, dus kies waar mogelijk voor schaduw.
Water
Probeer de grond voortdurend vochtig te houden, want dit is het enige wat Canadese mansoor echt nodig heeft, en droogte is zijn zwakke plek. Geef hem tijdens droge periodes water zodat de grond nooit uitdroogt, ongeveer elke 3 tot 7 dagen, afhankelijk van hitte en schaduw. Maak je geen zorgen over een af en toe drassig plekje, want daar kan hij goed tegen.
Bodem
Plant hem in rijke, humusrijke grond die vocht vasthoudt maar toch afwatert, het losse, door bladafval gevoede type grond dat je op een bosbodem vindt. Hij is niet kieskeurig over zuurgraad en vestigt zich met plezier bij een pH van 4,5 tot 7,0, dus de meeste beschaduwde borders passen bij hem.
Temperatuur
Dit is een taaie, winterharde plant die winters tot ongeveer -34°C en zomers tot 29°C moeiteloos doorstaat, dus barre seizoenen hoeven je geen zorgen te baren. Het bladverliezende blad vervaagt vanzelf in het najaar en keert elk voorjaar trouw terug.
Luchtvochtigheid
Er is geen vochtigheidsgetal om na te jagen, want gewone buitenlucht past hem prima. Wat er echt toe doet, is gelijkmatig vocht bij de wortels en de koele, beschutte lucht van een schaduwrijk bed, allebei makkelijk te bieden.
Bemesting
Je kunt ontspannen over voeding, want rijke bosgrond geeft hem al het meeste van wat hij nodig heeft. Een simpel voorjaarslaagje bladaarde of compost is ruim voldoende, het voedt de grond langzaam en weerspiegelt het bladafval waartussen hij in het wild groeit.
Snoeien
Snoeien komt hier nauwelijks aan bod, wat een opluchting is voor een drukke tuinier. Trek gerafelde of beschadigde bladeren weg zodra ze je opvallen, en laat de rest vanzelf afsterven in het najaar, want het blad is bladverliezend.
Verpotten
Omdat Canadese mansoor in de volle grond groeit als bodembedekker en niet in een pot, kun je verpotten gewoon vergeten. Om de paar jaar, als een kolonie zichzelf verdringt of in het midden begint te verdunnen, kun je hem voorzichtig lichten en delen en de stukken terugzetten om verder te groeien.
Formaat & plantafstand
Dit zijn lage, zachte planten die rond de 15 tot 30 cm hoog blijven, en elk exemplaar wordt 15 tot 45 cm breed. Geef ze die ruimte bij het planten, en na verloop van tijd groeien ze vanzelf aaneen tot een zacht, doorlopend tapijt.
Wanneer planten
Er is hier geen haast en geen delicaat venster om te missen. Zet je delingen in het voorjaar of najaar buiten terwijl de grond koel en vochtig blijft, reken erop dat hij winterhard is in zone 4 tot 6, en let op de verscholen bloemen die vroeg tot halverwege de lente op grondniveau opengaan.
Gebruikelijke maanden voor een gematigd klimaat: begin eerder in warme zones, later waar voorjaarsvorst lang aanhoudt.
- Planten: Voorjaar of najaar
- Oogsten: Bruinpaarse, klokvormige bloemen vroeg tot halverwege de lente (april-mei), verscholen op grondniveau onder het blad.
Winterhardheid
Temperatuur: tot -34°C
Problemen oplossen
Gelukkig vraagt Canadese mansoor heel weinig van je en veroorzaakt hij zelden zorgen. Bijna alles wat misgaat, komt neer op slakken in de vochtige schaduw of grond die is uitgedroogd, en beide zijn eenvoudig te herkennen en te verhelpen zodra je weet waar je op moet letten.
Het plekje verwelkt, verkleurt geel en begint te verzwakken
Omdat Canadese mansoor slecht droogtebestendig is, is droge grond het allereerste om te controleren. Planten hangen slap en verbruinen langs de bladranden als ze water tekortkomen, en je zult merken dat het verzwakken altijd het ergst is in de zonnigere, drogere hoekjes van een border. Geef diep water om het vocht terug te brengen, stop wat bladaarde eromheen om het vast te houden, en als het probleem blijft terugkomen, verplaats de beplanting dan naar een schaduwrijkere, vochtigere plek waar hij zich voorgoed kan vestigen.
Oplossing:
- Geef diep water om de bodemvochtigheid gelijkmatig te herstellen
- Mulch met bladaarde of compost om vocht vast te houden
- Verplaats indien nodig naar een schaduwrijkere, vochtigere plek
Bladeren met rafelige, gevreten gaten
Neem het niet persoonlijk, want dit is gewoon het werk van slakken, die het felst eten in vochtige schaduw en vlak na regen. Zoek naar hun verklikkende slijmsporen en kijk na het invallen van de duisternis onder de bladeren, waar ze zich graag verstoppen. Pluk ze 's avonds met de hand weg, ruim het bladafval op dat hun schuilplaats biedt, en strooi wat ijzerfosfaatkorrels uit als het geknabbel je te veel wordt, om alles weer onder controle te krijgen.
Oplossing:
- Verwijder slakken 's avonds met de hand
- Verwijder bladafval en resten die hen beschutting bieden
- Gebruik ijzerfosfaat-slakkenkorrels als de schade groot is
Jeuk of uitslag na het aanraken van het blad met blote handen
Bij sommige mensen reageert de huid met contactdermatitis na het aanraken van het blad, wat zich uit als roodheid of jeuk op de plek van contact. Het geruststellende is dat het vanzelf overgaat zodra het contact stopt. Was de plek met zeep en water om het te verzachten, en grijp de volgende keer naar handschoenen voordat je de plant aanraakt of deelt.
Oplossing:
- Was de aangetaste huid met zeep en water
- Draag handschoenen bij het aanraken of delen van de plant
Giftigheid
Hier is de ene plek om streng te zijn, zelfs bij zo'n makkelijke plant: houd elk deel ervan van het menu. Alles bevat aristolochiazuur, een stof die de nieren beschadigt en een bekende kankerverwekkende stof is, dus de oude gewoonte om eten met de wortel op smaak te brengen is simpelweg niet de moeite waard. Houd hem uit de buurt van mensen, huisdieren en grazend vee, en trek handschoenen aan voordat je de bladeren aanraakt, want die kunnen een gevoelige huid licht irriteren.
Giftig voor
Katten · Honden · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels · Mensen
Katten Let op
Een nieuwsgierige kat die op de bladeren of wortels kauwt, kan gaan kwijlen en een van streek geraakte maag krijgen. De grotere zorg is het aristolochiazuur dat elk deel bevat, wat zwaar is voor de nieren, dus het is het beste om nieuwsgierige katten er ver van weg te houden.
Honden Let op
Een hond die erop knaagt, krijgt meestal een geïrriteerde bek en een misselijke maag. Omdat de plant aristolochiazuur bevat, een bekende niertoxine, is een echte hap een goede reden om je dierenarts te bellen.
Paarden Let op
Paarden hebben weinig reden om ervan te grazen op de schaduwrijke plekken waar het groeit, maar het aristolochiazuur in de bladeren en wortels is echt zwaar voor de nieren. Zorg dat het niet in hun weide of hooi terechtkomt, voor de zekerheid.
Konijnen Let op
Dit is simpelweg geen groen om aan een konijn te geven. Het aristolochiazuur dat door elk deel loopt, is een niergif, dus zelfs een klein hapje kun je beter helemaal vermijden.
Vee Let op
Runderen, geiten en schapen kunnen datzelfde nierbeschadigende aristolochiazuur binnenkrijgen als ze eraan knabbelen. Zet het af voor grazend vee en houd het uit gemaaid voer, dan blijft iedereen gezond.
Vogels Let op
Pluimvee en andere vogels moeten niet pikken aan de bladeren of wortelstokken, die het kankerverwekkende, nierbeschadigende aristolochiazuur bevatten. Er is hier gewoon geen enkel veilig deel voor ze om te eten.
Mensen Let op
Ondanks de oude gewoonte om het als smaakmaker te gebruiken, is geen enkel deel van Canadese mansoor veilig om te eten. Het aristolochiazuur erin beschadigt de nieren en is een bekende kankerverwekkende stof voor de mens, en het aanraken van de bladeren kan ook een gevoelige huid irriteren.
Draag handschoenen bij het aanraken, delen of snoeien om huidirritatie te voorkomen, en zorg dat de plant en zijn wortels niet door mensen of huisdieren worden gegeten.
Noodnummers
Nederland
Alarmnummer (spoed): 112
België
Antigifcentrum: 070 245 245
Variëteiten
Hier kun je het simpel houden, want Canadese mansoor wordt gekweekt als de gewone soort. Dat laat maar één plant over om te leren kennen, wat de keuze makkelijk maakt.
Asarum canadense (soort)
Dit is de inheemse, bladverliezende soort die je aangeboden zult vinden, gekenmerkt door harige, hartvormige bladeren en een bruinpaarse, drielobbige klokbloem die zich vlak op grondniveau verstopt.
Combinatieplanten
Canadese mansoor combineert van nature met de andere planten van de beschaduwde bosbodem, de trilliums, viooltjes en varens die dezelfde vochtige, rijke, gevlekte grond willen.
Plant naast
Grootbloemig drieblad: Deelt dezelfde vochtige, schaduwrijke bosniche en verwildert als bodembedekker goed naast mansoor.
Geel bosviooltje: Een inheemse bosbuur die gedijt in dezelfde halfschaduw tot volle schaduw en rijke grond.
Varens en bosbloemen: Combineren goed in schaduw- en bostuinen waar Canadese mansoor een lage bodembedekkende laag vormt.
Zo vermeerder je
Meer Canadese mansoor kweken is echt bevredigend en gaat zelden mis, grotendeels omdat een gevestigde plant het meeste verspreidingswerk voor je doet via zijn kruipende wortelstokken.
ScheurenMakkelijk
Voorjaar of najaar · Eén tot twee groeiseizoenen
Delen is de vriendelijkste, betrouwbaarste manier om meer Canadese mansoor te kweken, en het is moeilijk om fout te doen. Licht een gevestigde pol in het voorjaar of najaar, en snijd dan de wortelstokken uit elkaar zodat elk stuk een paar groeiknoppen behoudt. Zet de delingen terug en ze zullen wortel schieten en zich verder uitbreiden over de volgende één tot twee groeiseizoenen.
AfleggenGemiddeld
Groeiseizoen · Eén groeiseizoen zodra geworteld
Hier doet de plant in stilte het meeste werk voor je. Zijn kruipende wortelstokken wortelen terwijl ze gedurende het groeiseizoen over de grond dwalen, en weven zich onderweg tot bredere kolonies. Zodra een stuk wortel heeft geschoten, meestal binnen één seizoen, kun je het losknippen en optillen als een gloednieuwe plant.
ZaadVeeleisend
Zaai vers zaad van zomer tot najaar · Meerdere jaren om de omvang van een bodembedekker te bereiken
Zaad is de trage, geduldige route en is het beste bewaard voor wanneer je geen haast hebt. Zaai het vers van zomer tot najaar, want de zaden dragen een olieachtig elaiosoom dat mieren in het wild verzamelen en wegdragen. Reken op meerdere jaren voordat een gezaaid plekje dik genoeg groeit om als echte bodembedekker door te gaan.
Mythes
Canadese mansoor is een veilige wilde vervanger voor keukengember, omdat de wortel er qua geur en smaak op lijkt.
Hoe verleidelijk dat ook klinkt, Asarum canadense is geen familie van echte gember en bevat aristolochiazuur, een gedocumenteerde niertoxine en bekende kankerverwekkende stof. Mensen droogden vroeger inderdaad de wortel als smaakmaker, maar die oude gewoonte maakt het vandaag de dag niet veilig. Geen enkel deel van de plant mag worden gegeten.