Hayır, manolyanın Avrupa'ya özgü olduğu iddiası bir efsanedir. Kıtaya özgü tek bir yabani manolya türü bulamazsınız. Londra, Paris veya Roma'daki her manolya ağacı oraya insanlar tarafından başka yerlerden getirilmiştir. Avrupa parklarında o kadar doğal görünürler ki birçok kişi oraya ait olduklarını düşünür. Ama değiller.
Güney İngiltere'deki bir bahçeyi ziyaret ettiğimde, tek bir alanda yirmiden fazla manolya türü saydım. Eski taş duvarların önünde gayet doğal görünüyorlardı. Ama her etiket farklı bir hikâye anlatıyordu. Her birinde manolya kökeni olarak Kuzey Amerika veya Asya yazıyordu. Bu ağaçlar ılıman İngiliz iklimine o kadar iyi uyum sağlamıştı ki ithal olduklarını asla tahmin edemezdiniz.
Bir yıl sonra Fransa'daki bir bahçede de aynı sürprizi yaşadım. Pembe Tabak manolyaları, sanki yüzyıllardır oradaymış gibi uzun bir yolun iki yanını sıralıyordu. Bir rehber, en eskilerin yaklaşık 150 yıl öncesine dayandığını söyledi. Kulağa eski gelir ama bu türün aslında Fransa'ya ait olmadığını öğrendiğinizde durum değişir. 1820'lerde Asya ve Amerika kökenli ana ağaçlardan üretilmiş bir melezdir.
Manolyanın doğal olarak yetiştiği yerler dünyanın iki ana bölgesine ayrılır. Birincisi, Ontario'dan Körfez Kıyısı ve Karayipler'e uzanan doğu Kuzey Amerika'dır. İkincisi ise Çin, Japonya ve Kore'yi kapsayan doğu ve Güneydoğu Asya'dır. Avrupa veya Afrika'da doğal manolya bulamazsınız. Bu boşluk, bitki bilimcilerini yıllarca şaşırttı.
Manolyanın köken hikâyesi bu boşluğu açıklar. Bu ağaçlar, kıtaların birleşik olduğu 95 milyon yıldan daha eski bir döneme dayanır. Manolyalar o kadim kara parçası boyunca yayıldı. Sonra kıtalar birbirinden ayrıldı ve buzul çağları Avrupa'yı sert biçimde vurdu. Soğuk, Avrupa manolyalarını yok etti. Kuzey Amerika ve Asya'daki ağaçlar daha sıcak bölgelerde hayatta kaldı. Fosiller, manolyanın bir zamanlar Avrupa'da yetiştiğini kanıtlıyor. Ama o yabani türler çoktan yok oldu.
Bitki avcıları manolya'yı 1600'lerde ve 1700'lerde Avrupa'ya geri getirdi. Charles Plumier, 1703 yılında Magnolia cinsini Fransız botanik hocası Pierre Magnol'un adını vererek isimlendirdi. Bu Fransız bağlantısı, ağaçların hızla sevilmesini sağladı. 1800'lere gelindiğinde manolyalar batı Avrupa genelinde en popüler bahçe seçimlerinden biri olmuştu. Bugün Avrupa parklarında gördüğünüz her manolya için o dönemin koleksiyoncularına teşekkür edebilirsiniz.
Avrupa'da bahçıvanlık yapıyorsanız ve bir tane yetiştirmek istiyorsanız, türünüzü dikkatli seçin. Tabak manolya batı ve orta Avrupa'nın büyük bölümünde iyi sonuç verir. Yıldız manolya eksi 20 dereceye kadar soğuğa dayanır ve kuzey bahçelerine uygundur. Güney manolyası kıyıya yakın sıcak bölgelerde işe yarar ama sert kışlara dayanamaz. Daha serin bölgelerde yaprak döken türleri tercih edin; her bahar sorunsuz ve güçlü çiçekler elde edersiniz.
Manolyanın Avrupa'daki başarısı, bu kadim ağaçların ne kadar dayanıklı olduğunu gösterir. Yelkenli gemilerin ambarlarında okyanusları aştılar. Yeni topraklarda kök saldılar ve evlerinden uzakta serpildiler. Avrupa'daki manolyanız doğal bir tür olmayabilir. Ama milyonlarca yılı kapsayan bir hayatta kalma hikâyesi taşır.
Tam makaleyi oku: Manolya Çiçeği: Anlamı, Türleri ve Bakımı
