Drzewo · Lauraceae
Sasafras
Sassafras albidum
Daj temu łatwemu w uprawie rodzimemu drzewu miejsce, by mogło się rozrastać, a odwdzięczy się ognistymi jesiennymi barwami i figlarnymi liśćmi w kształcie rękawiczki.
Pełne słońce
Co 7–14 dni
do -34°C
9,1–18,3 m
Przegląd
Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z drzewami, sasafras to łagodny wybór na start. Ta sama gałąź zaskoczy cię trzema różnymi kształtami liści, od prostego owalu, przez dwuklapową rękawiczkę, po trzyklapową rękawicę, więc żadne dwa pędy nie wyglądają tak samo. Jesienią cała korona rozgrzewa się w pomarańczach, czerwieniach i głębokim fiolecie, a delikatnie rozgnieciony liść wydziela słodki, korzenny zapach, dzięki któremu drzewo to od dawna jest ulubieńcem kuchni i piwa korzennego.
Rośnie szybko i wymaga niewiele. Potrzebuje tak naprawdę tylko pełnego słońca do półcienia oraz wilgotnej, kwaśnej i dobrze przepuszczającej gleby, a mróz znosi aż do strefy 4. Jednej rzeczy możesz się spodziewać: towarzystwa. Płytkie korzenie wypuszczają nowe pędy, które mogą splatać się w gąszcz, co jest darem na dzikim skraju ogrodu, a na trawniku łatwo temu zaradzić, po prostu kosząc lub przycinając odrosty, gdy się pojawią.
Jest jedno szczere ostrzeżenie i łatwo z nim żyć. Korzenie i kora zawierają safrol, dokładnie ten sam związek, który odpowiada za ten piękny zapach, a jest to toksyna wątrobowa, którą amerykańska agencja FDA wycofała z żywności już w 1960 roku. Ciesz się więc sasafrasem za jego barwy, cień i ptaki, które karmi, a dawne napary z korzeni zostaw w przeszłości.
Pielęgnacja
W skrócie: zapewnij sasafrasowi pełne słońce do lekkiego półcienia, wilgotną, kwaśną i dobrze przepuszczającą glebę oraz regularne podlewanie, dopóki jest młody, a potem pozwól korzeniom wędrować i przycinaj odrosty, gdy chcesz zachować jeden schludny pień.
Światło
Sasafras najlepiej czuje się w pełnym słońcu, a to właśnie otwarte światło sprawia, że jesienne barwy tak płoną. Zadowoli się też częściowym słońcem lub półcieniem bez narzekania, choć młode drzewko może przechylać się w stronę najjaśniejszego miejsca, więc tam gdzie to możliwe, zapewnij mu otwarte niebo.
Podlewanie
Gdy drzewo jest młode, staraj się utrzymywać glebę równomiernie wilgotną, podlewając co 7 do 14 dni, w miarę jak korzenie się zakorzeniają. Gdy już się zadomowi, znosi okresy suszy bez większego problemu. Uwielbia wilgotną, dobrze przepuszczającą glebę i obraża się jedynie w podmokłej glinie.
Podłoże
Posadź je w wilgotnej, kwaśnej i dobrze przepuszczającej glebie gliniastej lub piaszczystej o pH mniej więcej od 6,0 do 7,0, a poczuje się jak u siebie. Wybacza też glinę i suche miejsca. Jedyne, czego nie lubi, to gleba zasadowa, przez którą liście mogą blednąc i żółknąć.
Temperatura
To wyjątkowo odporne drzewo. Bez trudu znosi zimowe mrozy sięgające -34°C oraz letnie upały dochodzące do 38°C, co obejmuje niemal cały umiarkowany wschód Stanów Zjednoczonych, więc możesz je sadzić bez martwienia się o termometr.
Wilgotność
Tu nie ma się czym martwić, bo zwykłe powietrze na zewnątrz w zupełności wystarcza sasafrasowi. Naprawdę pomaga za to dobry przepływ powietrza, który nie pozwala osiedlić się drobnym grzybom liściowym, więc miejsce z lekkim wiaterkiem to miły dodatek.
Nawożenie
Dobra wiadomość dla zapracowanego ogrodnika: zadomowiony sasafras niemal nigdy nie potrzebuje nawożenia. Jeśli twoja gleba jest uboga, wystarczy zbalansowany nawóz do drzew o powolnym uwalnianiu wiosną, a drzewo w dobrej glebie spokojnie obejdzie się bez niego.
Przycinanie
Sięgnij po sekator pod koniec zimy, by usunąć martwe lub krzyżujące się gałęzie i przyciąć odrosty korzeniowe, jeśli zależy ci na jednym, schludnym pniu. Jeśli wolisz formę krzewiastą, możesz co 2 do 3 lat ściąć całe drzewo przy ziemi i pozwolić mu odrosnąć od nowa.
Przesadzanie
Sasafras należy do otwartego gruntu, a nie do doniczki. Jego głęboki korzeń palowy sprawia, że życie w pojemniku i przenoszenie zadomowionego drzewa jest naprawdę trudne, dlatego nie spiesz się z wyborem odpowiedniego miejsca, a potem pozwól mu tam zostać i rosnąć.
Rozmiar i rozstawa
Zaplanuj dla niego sporo miejsca, a drzewo ci się odwdzięczy. Dojrzały sasafras osiąga 9 do 18 m wysokości i 7,6 do 12 m szerokości, a pamiętaj, że jego odrosty z czasem jeszcze powiększą ten zasięg.
Kiedy sadzić
Sasafras trzyma się rytmu lasu, z którego pochodzi, dzięki czemu łatwo śledzić jego roczny cykl. Sadź młode rośliny wiosną, gdy przymrozki już ustąpią, ciesz się delikatnymi zielonkawożółtymi kwiatami od marca do maja, gdy rozwijają się liście, a potem wypatruj sinoczarnych pestkowców na czerwonych szypułkach od późnego lata do wczesnej jesieni.
Typowe miesiące dla klimatu umiarkowanego: w cieplejszych regionach zaczynaj wcześniej, a tam, gdzie wiosenne przymrozki utrzymują się dłużej, sadź później.
- Siew: Nietypowe; nasiona wymagają stratyfikacji na zimno i wilgotno, dlatego wysiewaj na zewnątrz jesienią albo stratyfikuj przez 2 do 4 miesięcy przed wiosennym siewem
- Sadzenie: Wiosną, po ostatnich przymrozkach, sadząc młode rośliny z pojemników lub pochodzące z odrostów korzeniowych
- Zbiory: Zielonkawożółte kwiaty od marca do maja, przed lub wraz z rozwojem liści; sinoczarne pestkowce na czerwonych szypułkach dojrzewają od późnego lata do wczesnej jesieni
Mrozoodporność
Temperatura: do -34°C
Rozwiązywanie problemów
Sasafras rzadko sprawia poważne kłopoty. Najczęściej spotkasz się z tym, że drzewo wypuszcza nowe pędy, albo z kilkoma owadami skubiącymi liście, a z jednym i drugim łatwo sobie poradzić. Jedyne poważne zagrożenie, więdnięcie laurowe, dotyka tylko południowego wschodu, więc dopasuj poniżej swój objaw i zareaguj wcześnie i pewnie.
Całe konary szybko więdną, a wewnątrz drewna widać ciemne przebarwienia
To poważna sprawa: więdnięcie laurowe, grzyb przenoszony przez chrząszcza z rodzaju żywicznikowatych, który zatyka drewno i po zadomowieniu może zniszczyć drzewo. Szukaj na pniu maleńkich otworów po chrząszczach i drobnych, przypominających wykałaczki rurek trocinowych, a także ciemnych przebarwień pod korą, a jeśli ogrodujesz w rejonach południowo-wschodnich, poproś laboratorium diagnostyczne o potwierdzenie. Niestety nie ma na to lekarstwa, więc w trosce o pozostałe drzewa usuń zaatakowane drzewo i zrębkuj lub spal je, a nigdy nie przewoź nieprzetworzonego drewna, które mogłoby przenieść chrząszcza dalej.
Rozwiązanie:
- Po zainfekowaniu nie ma skutecznego lekarstwa; usuń i odpowiednio zutylizuj (zrębkuj lub spal) martwe i zamierające drzewa, aby ograniczyć miejsca rozrodu chrząszcza
- Nie przewoź nieprzetworzonego drewna, które mogłoby rozprzestrzenić chrząszcza
Świeże pędy tłoczące się z ziemi wokół twojego drzewa
To, co widzisz, to odrastanie z korzeni, naturalny i dość entuzjastyczny sposób drzewa na klonowanie się na boki. Nacinanie lub przecinanie płytkich korzeni bocznych tylko budzi kolejne pędy, więc staraj się nie kopać w ich pobliżu. W trakcie sezonu koś lub przycinaj odrosty nisko, te, które się da, wykop wraz z fragmentem korzenia, a wkopaną barierę lub koszony pas trawnika ustaw tak, by delikatnie utrzymać kolonię tam, gdzie chcesz.
Rozwiązanie:
- Koś lub ścinaj odrosty przy ziemi wielokrotnie w ciągu sezonu
- Wykop niechciane odrosty wraz z fragmentem korzenia, gdy to możliwe
- Zainstaluj barierę korzeniową lub utrzymuj koszony pas, aby ograniczyć kolonię
Nadgryzione lub koronkowe liście pokryte plamami i przebarwieniami
Pogryzione liście zwykle oznaczają chrząszcze japońskie i inne szkodniki żerujące, takie jak czerwce, a plamy wynikają z grzybów powodujących plamistość liści lub mączniaka prawdziwego. Na dorosłym drzewie to niemal zawsze wyłącznie kwestia wyglądu, więc naprawdę nie musisz się tym zamartwiać. Strącaj chrząszcze do wody z mydłem, grabij opadłe liście, by ograniczyć zarodniki grzybów, a olejek ogrodniczy zastosuj tylko wtedy, gdy czerwce naprawdę się nasilą.
Rozwiązanie:
- Zbieraj ręcznie lub strącaj chrząszcze japońskie do wody z mydłem
- Toleruj niewielką plamistość liści; grabij i usuwaj opadłe liście, by ograniczyć źródło zarodników grzybów
- Przy silnym opanowaniu przez czerwce zastosuj olejek ogrodniczy
Toksyczność
Najważniejsze jest krótkie i proste: korzenie, kora i olejek nie nadają się do jedzenia. Zawierają safrol, związek szkodliwy dla wątroby, uznawany za prawdopodobny czynnik rakotwórczy, który od 1960 roku jest wykluczony z żywności. Dotykanie liści niesie niewielkie ryzyko, więc dobrym nawykiem jest po prostu pilnowanie, by ludzie i zwierzęta nie żuli zdrewniałych części ani nie pili domowych naparów.
Toksyczna dla
Koty · Psy · Konie · Króliki · Zwierzęta gospodarskie · Ptaki · Ludzie
Koty Ostrożnie
Aromatyczne korzenie i kora zawierają safrol, który obciąża kocią wątrobę, więc prawdziwe ryzyko pojawia się, gdy kot gryzie lub liże te zdrewniałe części, a nie gdy mija liście. Odcięte korzenie, korę i wszelki olejek sasafrasowy schowaj tam, gdzie ciekawski kot nie sięgnie.
Psy Ostrożnie
Pies, który żuje korę, kopie przy korzeniach lub zlizuje olejek sasafrasowy, przyjmuje safrol, który z czasem obciąża wątrobę. Liście niosą niewielkie ryzyko, ale zdrewniałe części już nie, dlatego trzymaj opadłe gałęzie i przechowywane korzenie poza zasięgiem łap.
Konie Ostrożnie
Gdy koń ogryza korę lub korzenie, styka się z tym samym toksycznym dla wątroby safrolem, który zawiera cała reszta drzewa. Odgródź konie od każdego pnia, do którego mogłyby sięgnąć, i usuwaj z padoku ścięte gałęzie.
Króliki Ostrożnie
Małemu królikowi wystarczy niewielka dawka, dlatego najlepiej, by nie nadgryzał ani kory, ani korzeni, gdzie gromadzi się safrol. Trzymaj go z daleka od pnia i wszelkich ściętych gałęzi.
Zwierzęta gospodarskie Ostrożnie
Bydło, kozy i owce, które obgryzają korę lub żują odsłonięte korzenie, połykają safrol, który obciąża wątrobę. Miej oko na zwierzęta pasące się blisko drzewa i usuwaj z pastwiska ścięte drewno.
Ptaki Ostrożnie
Dzikie ptaki chętnie i bez żadnych problemów jedzą dojrzałe sinoczarne pestkowce, ponieważ safrol znajduje się w zdrewniałych korzeniach i korze, a nie w owocach. Mimo to nie pozwalaj ptakom klatkowym ani przydomowym dziobać luźnej kory czy kawałków korzeni.
Ludzie Ostrożnie
Dawne herbatki i proszek filé pochodziły właśnie z tego drzewa, jednak safrol to toksyna wątrobowa i prawdopodobny czynnik rakotwórczy, który FDA zakazała w żywności w 1960 roku. Domowe napary z korzeni czy kory oraz olejek sasafrasowy nie są bezpieczne w żadnej ilości, dlatego zostaw je w spokoju i pilnuj, by dzieci nie żuły kory.
Kontakt z liśćmi niesie niewielkie ryzyko, ale nie pozwól ludziom ani zwierzętom żuć ani spożywać korzeni, kory czy olejku sasafrasowego. Unikaj domowych naparów z korzeni czy kory oraz olejku.
Numery alarmowe
Polska
Ośrodek toksykologiczny (Warszawa): 22 619 66 54
Odmiany
Nie czeka cię tu trudny wybór, co jest sporą ulgą. Sasafras uprawia się niemal zawsze jako dziki, rodzimy gatunek, więc do posadzenia zostaje tak naprawdę tylko jedna piękna forma.
Sassafras albidum (gatunek)
To zwyczajna, rodzima forma, ceniona za trzy kształty liści i rozświetlone pomarańczowo-czerwono-fioletowe jesienne barwy, a nazwanych odmian uprawnych praktycznie nie znajdziesz.
Jak rozmnażać
Rozmnażanie sasafrasu jest łatwiejsze, niż mogłoby się wydawać, bo drzewo samo wykonuje większość pracy dzięki własnym korzeniom i odrostom. Cierpliwy ogrodnik może też wyhodować je ze stratyfikowanych nasion, więc każdy znajdzie sposób dopasowany do tego, ile zachodu chce sobie zadać.
NasionaŚrednia
Wysiej na zewnątrz jesienią albo stratyfikuj na zimno i wilgotno przez 2 do 4 miesięcy i wysiej wiosną · Kilka miesięcy do kiełkowania; 1 do 2 sezonów na zadomowienie
Nasiona sasafrasu pozostają w głębokim uśpieniu, dopóki nie przejdą chłodnego, wilgotnego okresu, dlatego wysiej je na zewnątrz jesienią albo przed wiosennym siewem zastosuj 2 do 4 miesięcy stratyfikacji na zimno i wilgotno. Najpierw opłucz miąższ z owocu, by ułatwić sprawę. Uzbrój się w cierpliwość, bo kiełkowanie może zająć kilka miesięcy, a sezon lub dwa, zanim młode drzewko naprawdę poczuje się jak w domu.
Sadzonki pędoweWymagająca
Wykop uśpione fragmenty korzenia lub odetnij ukorzenione odrosty pod koniec zimy lub wczesną wiosną · Jeden sezon wegetacyjny
Najłagodniejszą drogą jest wykopanie ukorzenionych odrostów, które wypuszcza drzewo, lub kilku uśpionych fragmentów korzenia, robiąc to pod koniec zimy lub wczesną wiosną, gdy wszystko jeszcze odpoczywa. Przy jednym sezonie wegetacyjnym zwykle dobrze się zadomawiają. Przenoszenie większej rośliny rzadko się udaje, a to wszystko przez ten głęboki korzeń palowy.
OdkładyŚrednia
Wiosna · Od jednego do dwóch sezonów
Sasafras po cichu odkłada się sam za pomocą wędrujących odrostów korzeniowych, więc wiosną możesz po prostu odciąć mały odrost i przenieść go w nowe miejsce. Daj mu od jednego do dwóch sezonów, by się ukorzenił i stanął na własnych nogach, a mu się to uda.
Mity
Korzeń sasafrasu i smak piwa korzennego to bezpieczny, naturalny środek pobudzający.
Cząsteczka odpowiedzialna za ten charakterystyczny zapach, safrol, jest hepatotoksyną i prawdopodobnym czynnikiem rakotwórczym dla człowieka. Wywoływała nowotwory wątroby u zwierząt laboratoryjnych, dlatego FDA wycofała safrol i olejek sasafrasowy z żywności już w 1960 roku. Naturalne pochodzenie nie sprawia, że dawne toniki z korzenia są bezpieczne do picia, więc dla własnego dobra lepiej ich unikać.