Groente · Brassicaceae
Mierikswortel
Armoracia rusticana
Stop één wortel in diepe, losse grond en deze vergevingsgezinde vaste plant geeft je elke herfst een pittige oogst terug.
Volle zon
Elke 7–10 dagen
140–180 dagen
tot -40°C
Overzicht
Mierikswortel verdient zijn plek in de tuin om één heerlijke reden: de scherpe wortel die je raspt voor sauzen en dressings. Hij hoort bij de kruisbloemenfamilie, vlak naast kool en boerenkool, en draagt dus diezelfde levendige mosterdoliën in zich. Laat hem in de grond staan en hij komt trouw elk jaar terug als winterharde vaste plant, en trotseert kou die de meeste gewassen fataal zou worden.
Ben je nieuw in het tuinieren, dan is dit een vriendelijke plant om mee te beginnen. Druk in het voorjaar een stukje wortel in goede grond, bied zon en water, en de plant schiet snel uit de grond zonder veel van je te vragen. Je echte taak is niet hem in leven houden, maar hem houden waar je hem geplant hebt, want mierikswortel zwerft graag.
Bijt in de rauwe wortel en eerst voel je bijna niets, dan komt er een warme golf van hitte die je neusholtes schoonveegt. Dat vuur wacht stilletjes in de cellen tot je de wortel raspt of kauwt, en dat is precies waarom een vers gemaakte saus zoveel levendiger smaakt dan eentje uit een potje.
Verzorging
De korte versie: geef mierikswortel volle zon en diepe, losse, vruchtbare grond, met ongeveer 2,5 cm water per week voor de gladste wortels. Ga zuinig om met stikstof, verwijder de bloemstelen, en geef de plant zijn eigen afgebakende bed zodat hij niet kan zwerven, en je zit helemaal goed.
Licht
Mierikswortel voelt zich het gelukkigst in volle zon, wat de sterkste wortelgroei aandrijft. Hij verdraagt ook een beetje schaduw in de namiddag en geeft je dan nog steeds iets, alleen een mildere, kleinere wortel, dus maak je geen zorgen als je plekje niet perfect is.
Water
Geef ongeveer 2,5 cm water per week en je wortels komen groter en gladder uit de grond. Zodra de plant gevestigd is, doorstaat hij droge periodes moeiteloos, dus gelijkmatige vochtigheid is een bonus voor een goede oogst en geen eis waar je aan moet voldoen.
Bodem
De wortel groeit het rechtst in diepe, losse, vruchtbare leemgrond met veel organisch materiaal. Streef naar een pH tussen 6,0 en 7,5, en spit het bed diep los voordat je plant, zodat de penwortel een vrije, makkelijke weg naar beneden heeft.
Temperatuur
Dit is een echt winterharde plant, die winterse dieptepunten tot ongeveer -35°C doorstaat en vorst gewoon negeert. Hij groeit door de warme maanden tot ongeveer 30°C, en een stevige nachtvorst in de herfst maakt de smaak alleen maar scherper.
Luchtvochtigheid
Gewone buitenlucht past hem perfect, ergens rond 40% tot 70% luchtvochtigheid, zonder dat jij iets hoeft bij te stellen. Mierikswortel is veel te taai om ooit moeilijk te doen over de vochtigheid in de lucht.
Bemesting
Werk een evenwichtige meststof of een beetje compost door het bed bij het planten, en dat is meestal alles wat de plant nodig heeft. Een lichte hand loont, want te veel stikstof stuwt de bladgroei aan en levert je vertakte, gevorkte wortels op.
Snoeien
Breek de bloemstelen af zodra ze verschijnen, zodat de plant zijn energie in de wortel steekt in plaats van in bloei. Sommige telers wrijven in de late lente ook de bovenste zijscheuten weg, een vriendelijk trucje dat 'toppen' heet en dat één dikke penwortel oplevert in plaats van een bosje dunne.
Verpotten
Mierikswortel is eigenlijk geen containerplant, dus je hoeft je geen zorgen te maken over potten. Houd je hem in een afgebakend bed, rooi en herplant dan elk jaar verse plantstukken om de oogst krachtig en netjes binnen de perken te houden.
Formaat & plantafstand
Planten worden 60 tot 90 cm hoog met een bladspreiding van 30 tot 60 cm. Geef elke plant wat ruimte en zijn eigen bed, en hij kan met plezier groeien zonder zijn buren te verdringen.
Wanneer planten
Mierikswortel houdt van kou, en dat werkt in jouw voordeel. Zet de plantstukken uit in het vroege voorjaar zodra de grond te bewerken is, laat ze het hele seizoen uitgroeien, en rooi de wortels laat in de herfst na de eerste vorst, wanneer de smaak het scherpst is.
Gebruikelijke maanden voor een gematigd klimaat: begin eerder in warme zones, later waar voorjaarsvorst lang aanhoudt.
- Planten: Plant wortelstekken onder een hoek van 45 graden in de vroege lente, 4 tot 6 weken voor de laatste vorst, zodra de grond bewerkbaar is.
- Oogsten: Oogst de wortels in de late herfst na de eerste vorst; de smaak is het scherpst na koud weer. De wortels kunnen ook in de vroege lente worden gerooid, voordat de nieuwe groei begint.
Winterhardheid
Temperatuur: tot -40°C
Problemen oplossen
Mierikswortel vraagt heel weinig van je, en de paar dingen die mis kunnen gaan, komen bijna altijd tot uiting in de wortel of in waar de plant besluit te groeien. Zoek hieronder wat overeenkomt en grijp vroeg in, en wees gerust, want een beetje zorg bij het planten voorkomt stilletjes het meeste ervan.
Nieuwe scheuten die opduiken waar je al geoogst had
Dit overvalt elke beginnende teler, dus je bent in goed gezelschap: mierikswortel loopt weer uit vanuit het kleinste stukje wortel, en één oogst kan stilletjes uitgroeien tot een comeback door het hele bed. Graaf elk stukje op dat je kunt vinden, blijf de heruitloop voorzichtig wegtrekken, en de begraven wortel raakt na verloop van tijd uitgeput. Plant je de wortel vanaf het begin binnen een ingegraven barrière, dan sla je de hele strijd over.
Oplossing:
- Graaf zoveel mogelijk wortel op
- Verwijder de heruitloop herhaaldelijk om de wortelreserves uit te putten
- Beperk de beplanting tot een afgebakend bed of een ingegraven barrière
Wortels komen gevorkt of knobbelig uit de grond in plaats van één nette penwortel
Neem een bobbelige wortel niet persoonlijk op. Het betekent meestal dat de grond verdicht, stenig of ondiep was, waardoor de penwortel zich splitste tijdens het naar beneden groeien, en te veel stikstof of het overslaan van het wegwrijven van zijscheuten kan hetzelfde effect hebben. Spit het bed de volgende keer dieper los, ga zuiniger om met stikstof, en verwijder die bovenste zijwortels eenmalig vroeg in de zomer, en je wordt beloond met rechtere wortels.
Oplossing:
- Spit de grond los en diep voor het planten
- Verwijder zijscheuten van het bovenste deel van de wortel vroeg in de zomer
- Verminder bemesting met veel stikstof
Kleine gaatjes verspreid over de bladeren
Maak je niet te veel zorgen als je die kleine schotwondjes ziet, want het is bijna altijd aardvlooien die aan het werk zijn, terwijl koolwitjesrupsen en koolmotrupsen de grotere happen nemen. Een vliesdoek over jonge planten, snel met de hand rupsen verwijderen, en een beetje Bt als er toch iets doorheen glipt, lost het op. Het mooie is: de bladeren kunnen er aangevreten uitzien terwijl de wortels gewoon goed uitkomen.
Oplossing:
- Gebruik vliesdoek over jonge planten
- Verwijder rupsen met de hand
- Gebruik indien nodig Bacillus thuringiensis tegen rupsen
Giftigheid
Mensen genieten zonder enig probleem van de geraspte wortel, en dat plezier is precies de reden om de plant te kweken. Voor dieren ligt dat anders: dezelfde scherpe mosterdoliën die mierikswortel zijn pit geven, irriteren de mond en het spijsverteringskanaal van katten, honden, paarden en andere huisdieren. Het is niet giftig voor hen, maar een hap brengt wel echt ongemak met zich mee, dus houd wortels en snoeiresten buiten hun bereik en iedereen blijft tevreden.
Giftig voor
Katten · Honden · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels
Veilig voor
Mensen
Katten Mild
Een kat die een hap van de scherpe wortel neemt, kan gaan kwijlen, met de poot naar de bek wrijven, en een tijdje geen eten willen. Die scherpe mosterdoliën prikken in de mond en kunnen de buik van streek maken, maar dat gaat vanzelf weer over.
Honden Mild
Een hond is het huisdier dat het meest waarschijnlijk een wortel opgraaft en erop kauwt, en de brandende mosterdolie zorgt vaak voor kwijlen, braken of dunne ontlasting. Het trekt meestal vanzelf weg, al is een grote hap een snel telefoontje naar je dierenarts waard, gewoon voor de gemoedsrust.
Paarden Mild
Paarden geven vrijwel nooit om de scherpe bladeren, maar één nieuwsgierige hap kan mond en darmen irriteren en een paard zijn eetlust doen verliezen. De plant buiten het bereik van grazende dieren houden bespaart hen het ongemak.
Konijnen Mild
De pittige isothiocyanaten zijn gewoonweg te heftig voor de gevoelige spijsvertering van een konijn, dus zelfs een klein hapje kan zijn buik van streek maken. Dit is een groen dat je beter van het menu houdt voor konijnen.
Vee Mild
Runderen, schapen en geiten grazen bijna altijd om het pittige blad heen, maar de dieren die er wel een hap van nemen, kunnen irritatie aan mond en maag vertonen. Mierikswortel afschermen van de wei houdt iedereen op zijn gemak.
Vogels Mild
Kippen in de achtertuin laten de scherpe bladeren meestal met rust, en een enkele hap irriteert vooral de krop en de darmen. Het helpt om snoeiresten uit de buurt te houden van waar de vogels foerageren.
Mensen Eetbare wortel veilig
De geraspte wortel is een geliefd keukenbasisproduct, veilig om te eten en gewaardeerd om zijn heldere pit. De dampen kunnen tijdens het werken in ogen en neus prikken, dus rasp op een goed geventileerde plek en houd het uit de buurt van je gezicht.
Het raspen of verwerken van de verse wortel geeft scherpe, vluchtige mosterdoliën vrij die ogen, huid, neus en mond irriteren; werk in een geventileerde ruimte en raak je gezicht niet aan. De plant staat niet op de belangrijkste giftplantenlijsten van de ASPCA, maar is wel een irriterende stof.
Noodnummers
Nederland
Alarmnummer (spoed): 112
België
Antigifcentrum: 070 245 245
Variëteiten
Er wordt maar een handvol soorten mierikswortel gekweekt, verdeeld tussen types die voor de keuken worden geteeld en één die puur om zijn blad wordt gekweekt. Dit zijn de namen die je waarschijnlijk tegenkomt.
Gewone (Boheemse)
Je zult merken dat dit smalle, gladbladige type de meeste ziektes moeiteloos afweert, en het levert gewoon iets minder op dan de breedbladige soorten.
Maliner Kren (Big Top)
Brede, donkere, gekrulde bladeren rijzen op boven sterke wortels van hoge kwaliteit, en dit betrouwbare type houdt goed stand tegen ziektes.
Variegata
Gekozen om zijn mooie, wit-gemarmerde, bonte blad, verdient dit type zijn plek om zijn uiterlijk in plaats van om de keuken.
Zo vermeerder je
Je start mierikswortel niet vanuit zaad, en dat is juist een deel van het plezier. De plant vermeerdert zich vanuit stukjes van zijn eigen wortel, wat een van de redenen is waarom één beplanting je jarenlang van voorraad kan voorzien.
ScheurenMakkelijk
Vroeg voorjaar (of in de herfst rooien voor het planten in het voorjaar) · Eén groeiseizoen; de wortels zijn meestal al oogstbaar in de eerste herfst na het planten in het voorjaar.
Goed nieuws voor een eerste poging: mierikswortel groeit uit wortelstekken, niet uit zaad, dus er is niets kieskeurigs om te verzorgen. Neem plantstukken zo dik als een potlood en ongeveer 20 tot 36 cm lang, zet ze vroeg in het voorjaar onder een hoek van 45 graden met het brede kroneinde naar boven, of deel gewoon een kroon die je al hebt. Plant in het voorjaar en je kunt je allereerste wortels diezelfde herfst al rooien.
Mythes
Mierikswortel is gewoon een mildere verwant van de radijs.
De scherpe bite is eigenlijk het enige wat deze twee gemeen hebben. Mierikswortel is een vaste plant uit de kruisbloemenfamilie, en zijn pit ontwaakt pas als isothiocyanaten wanneer de cellen worden verpletterd. Het is een compleet andere plant dan de radijs.
Als je mierikswortel eenmaal geplant hebt, kun je hem later makkelijk weer uittrekken.
Hem weer uittrekken is nou juist het lastige deel, dus plan vooruit en je zult er blij mee zijn. Elk stukje wortel dat achterblijft, loopt weer uit, wat betekent dat de plant zich jarenlang vestigt en verspreidt. Kweek hem binnen een ingegraven barrière en je kunt dat bed terugwinnen wanneer je maar wilt.