Kruid · Lamiaceae
Marjolein
Origanum majorana
Geef volle zon en droge voeten, en marjolein beloont je met een van de mildste, zachtste smaken die een beginner kan kweken.
Volle zon
Elke 5–10 dagen
10–30°C
60–90 dagen
Overzicht
Marjolein is een tere neef van oregano in de lipbloemenfamilie, en het is een van de meest vergevingsgezinde kruiden die je voor een eerste poging kunt kiezen. De zachte, zoete, licht dennenachtige blaadjes komen van een plant die opgroeide rond de warme Middellandse Zee, wat je stilletjes vertelt waar hij naar verlangt: zon, warmte, en snel drainerende grond. Die ronde, knoopachtige bloemtrosjes verspreid over elke stengel zijn de reden waarom mensen het knoopmarjolein en potmarjolein noemen.
Waar het echt schittert, is de keuken en niet de border. De smaak is milder en zoeter dan oregano, en wordt zachter zodra de plant bloeit, dus het fijne geheimpje is: blijf plukken. Knijp de stengels vaak en je wordt beloond met bossigere groei en een langere periode van malse, aromatische blaadjes, en je kunt bijna niets fout doen.
Dit is een makkelijk, goedaardig kruid dat bijna niets van je vraagt en de af en toe misser vergeeft. Hij schudt een droge periode van zich af zodra hij zich gevestigd heeft, al verdraagt hij geen natte voeten of vorst. Zet hem in een zonnig bed of een pot die je kunt dragen, en hij geeft je maanden van smaak voordat de kou het seizoen afsluit, dus je kunt met vertrouwen tuinieren.
Verzorging
De korte versie: geef volle zon, lichte, goed doorlatende grond, en geef pas water zodra de bovenste helft is opgedroogd. Voed hem af en toe, oogst voordat hij bloeit, en houd hem simpelweg weg van koude, drassige grond.
Licht
Marjolein verlangt naar volle zon, idealiter zes uur per dag of meer, en dat gestage licht is wat de blaadjes vol houdt van de aromatische olie waar je naar op zoek bent. Hij verdraagt een beetje halfschaduw, maar hoe lichter de plek, hoe zoeter de smaak en hoe netter de groei, dus geef hem de zonnigste plek die je hebt.
Water
Laat de bovenste helft van de grond opdrogen voordat je opnieuw water geeft, want dit kruid verdraagt een droge periode veel beter dan natte voeten. Zodra het zich gevestigd heeft, heeft hij weinig van je nodig. Koude, drassige grond is de snelste weg naar verrotte wortels, dus kies bij twijfel voor de droge kant en het komt goed.
Bodem
Plant hem in goed doorlatende zandige leem- of leemgrond, en hoe lichter en sneller drainerend, hoe blijer hij is. Hij is niet kieskeurig over de pH binnen een brede band van 6,5 tot 8,0 en heeft geen moeite met de alkalische kant, wat past bij een plant met zulke mediterrane wortels.
Temperatuur
Marjolein is op zijn best tussen 10°C en 30°C en houdt echt van warmte. Hij is nauwelijks wintervast, dus zelfs een lichte vorst velt hem al, wat geen zorgen hoeft te baren zolang je erop anticipeert.
Luchtvochtigheid
Hij neigt naar lage luchtvochtigheid, rond de 30% tot 50%, passend bij zijn droge herkomst. Toch nodigt vochtige lucht rot en meeldauw uit, dus geef de plant wat elleboogruimte en laat een briesje erdoorheen waaien, dan blijft hij gezond.
Bemesting
Dit is een lichte eter die niet meer dan één gebalanceerde voeding in het voorjaar nodig heeft. Wees zuinig, want te veel stikstof stimuleert zachte bladgroei en verdunt de aromatische olie die de blaadjes hun heerlijke smaak geeft.
Snoeien
Knijp en pluk de blaadjes vaak, voordat de knoopachtige bloemtrosjes opengaan, en je houdt het blad zoet en de plant lekker bossig. Snoei ook lange, verhoutende stengels terug, en frisse, malse groei volgt al snel, dus te veel oogsten bestaat eigenlijk niet.
Verpotten
Marjolein heeft bijna nooit verpotten nodig en vindt het prima om iets krap te zitten. Verpot hem alleen groter als je merkt dat wortels rond de pot cirkelen of uit de drainagegaten steken, of als hij verrassend snel opdroogt na water geven.
Formaat & plantafstand
Hij blijft een compact plantje, tot 20 tot 45 cm hoog met een spreiding van 20 tot 40 cm. Geef elke plant wat ademruimte zodat lucht vrij kan bewegen en de blaadjes droog en gezond blijven.
Wanneer planten
Marjolein is vorstgevoelig en wacht simpelweg op warmte, dus er is geen haast bij. Start je zaad binnen laat in de winter, zet de jonge planten pas buiten zodra de laatste vorst voorbij is en de grond is opgewarmd, en pluk de hele zomer door, en verzamel de blaadjes voordat de knoopachtige bloempjes opengaan en de smaak zachter maken.
Gebruikelijke maanden voor een gematigd klimaat: begin eerder in warme zones, later waar voorjaarsvorst lang aanhoudt.
- Zaaien: 6 tot 8 weken voor de laatste lentevorst
- Planten: Nadat elk risico van vorst geweken is en de grond opgewarmd is
- Oogsten: Oogst het blad vlak voor of terwijl de knoopvormige bloemtrossen in de zomer opengaan, voor de beste smaak
Winterhardheid
Temperatuur: tot -7°C
Problemen oplossen
Marjolein geeft zelden echte problemen, en als het wel gebeurt, is de oorzaak bijna altijd te veel water of kou, en beide kun je herstellen. Houd een vriendelijk oogje op de blaadjes en de basis van de plant voor de vroegste signalen. Zoek hieronder wat je ziet en grijp vroeg in, dan blijft het makkelijk.
Verwelkende plant, verzwarte stengelbases, en zachte wortels
Als de stengels aan de basis donker worden en de wortels zacht worden, is dat wortel- en stengelrot, en dat komt van grond die koud en nat blijft staan rond de kroon. Een plant die zo ver heen is, valt niet meer te redden, dus verwijder de ergste zonder schuldgevoel. Bouw het water geven af, laat de grond opdrogen, en verplaats potten naar een sneller drainerende mix, dan herstellen de overlevenden zich weer.
Oplossing:
- Stop met water geven en laat de grond opdrogen
- Verbeter de drainage of verplaats potplanten naar een sneller drainerende mix
- Verwijder en gooi zwaar aangetaste planten weg
Hele plant verzwart en zakt in na een koudegolf
Marjolein is vorstgevoelig, dus één enkele vorstnacht kan de hele plant in één nacht verzwarten en beëindigen, en dat is gewoon zijn aard en geen fout van jou. Houd hem in een pot die je naar binnen kunt dragen voordat de kou komt, of begin gewoon opnieuw in het voorjaar. Waar de winters bijten, is de makkelijkste aanpak om hem als eenjarige te kweken en ervan te genieten zolang het duurt.
Oplossing:
- Herplant na het gevaar van vorst in het voorjaar
- Kweek in potten die vóór de vorst naar binnen verplaatst kunnen worden
Blaadjes worden bitter zodra de knoopachtige bloempjes verschijnen
Dit is niets wat jij verkeerd hebt gedaan. Zodra de bloei begint, stuurt de plant zijn energie naar die ronde, knoopachtige bloemtrosjes en het zaad, en verliezen de blaadjes een beetje van hun zoetheid. Knijp de knoppen weg zodra je ze ziet om dat af te remmen. Het vriendelijkste wat je kunt doen, is de blaadjes oogsten en drogen voordat de plant volledig in bloei staat.
Oplossing:
- Knijp ontwikkelende bloemtrosjes weg
- Oogst en droog de blaadjes voor de volledige bloei
Gekrulde of gestippelde blaadjes, piepkleine insecten, of fijne webben
Houd moed, want dit betekent meestal alleen bladluizen die zich verzamelen op de malse nieuwe toppen, of spintmijten die opduiken zodra de lucht heet en droog wordt. Geef de plant een stevige afspoelbeurt met de tuinslang, en bevochtig daarna de onderkant van de blaadjes met insecticidezeep. Een scheut die echt overwoekerd is, kun je gewoon wegknippen, en de plant herstelt.
Oplossing:
- Spoel de planten af met een krachtige waterstraal
- Breng insecticidezeep aan, met aandacht voor de onderkant van de blaadjes
- Verwijder zwaar aangetaste scheuten
Giftigheid
Marjolein is een keukenkruid, volkomen veilig voor jou en je gezin om mee te koken en te eten. Het enige om te weten, zijn de aromatische etherische oliën in de blaadjes, die een huisdier een milde buikklacht kunnen bezorgen als het er een flinke hap van neemt. Zet een pot gewoon buiten bereik van elke kat of hond die graag aan groen knabbelt, en alles is goed.
Giftig voor
Katten · Honden · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels
Veilig voor
Mensen
Katten Mild
Kauwt een nieuwsgierige kat een flinke hap weg, dan zie je misschien wat kwijl, een deel ervan weer terug, en kort daarna een zachte ontlasting. De aromatische oliën zorgen voor de irritatie, en een snufje op je bord is niets om je zorgen over te maken.
Honden Mild
Een hond die zich op de plant stort, kan een misselijke maag, een bui van braken, of dunne ontlasting krijgen, en niets daarvan houdt lang aan. De kleine hoeveelheden die bij het koken gebruikt worden, glippen er zonder enig probleem doorheen.
Paarden Mild
Diezelfde etherische oliën kunnen de maag van een paard van streek maken als het een flinke hap graast, dus let op een beetje milde diarree of een verminderde eetlust. Een paar losse takjes zijn onschadelijk.
Konijnen Mild
Een konijn dat te veel van de blaadjes eet, kan zachte ontlasting of een beetje een opgeblazen gevoel krijgen door de sterke oliën. Het veiligst is om af en toe maar een klein takje te geven in plaats van het de hele plant te laten begrazen.
Vee Mild
Geiten, schapen en runderen gaan er bijna nooit naar op zoek, en zelfs een grote portie van het aromatische blad zou hooguit een voorbijgaande spijsverteringsklacht opleveren.
Vogels Mild
Huis- en tuinvogels blijven meestal uit de buurt van de scherpe blaadjes, en een flinke hap zou hooguit een korte buikklacht opleveren.
Mensen Veilig
Voor het gezin is marjolein gewoon een keukenkruid, veilig om mee te koken en te eten in elke hoeveelheid die je verstandig zou gebruiken. Er is hier niets wat je bij wie dan ook vandaan moet houden.
Aromatische etherische oliën in de blaadjes kunnen het spijsverteringskanaal van een huisdier licht irriteren als er grote hoeveelheden op worden gekauwd.
Noodnummers
Nederland
Alarmnummer (spoed): 112
België
Antigifcentrum: 070 245 245
Variëteiten
In de meeste tuinen kom je maar een paar marjoleinsoorten tegen, en de keuze komt eigenlijk neer op smaak en hoeveel kou elke soort aankan. Dit zijn de twee die de moeite waard zijn om te kennen.
Marjolein (Origanum majorana)
Dit is de gewone, culinaire soort, gewaardeerd om zijn zachte, zoete geur met een vleugje den, en zijn ronde, geknoopte bloemtrosjes zijn precies waaraan het de naam knoopmarjolein te danken heeft.
Winterharde/Italiaanse marjolein (Origanum × majoricum)
Gefokt uit een kruising met oregano, verdraagt deze meer kou en heeft een scherpere, pittigere smaak dan echte marjolein.
Zo vermeerder je
Marjolein is een genot om te vermeerderen, en of je nu een bak vol zaait of een handvol stekken worteltrekt van een plant die je al hebt, succes komt makkelijk.
ZaadMakkelijk
Start binnen 6 tot 8 weken voor de laatste vorst, of zaai buiten nadat de grond is opgewarmd · Ongeveer 1 tot 2 weken om te kiemen; verplant naar buiten na de vorst
Zaad is voor de meeste tuiniers de vriendelijkste ingang, en je kunt een bak binnen starten 6 tot 8 weken voor de laatste vorst, of het rechtstreeks buiten strooien zodra de grond is opgewarmd. Het zaad is erg fijn, dus laat het op het oppervlak liggen of stuif er nauwelijks grond overheen, en houd het warm en licht vochtig. Geef het ongeveer 1 tot 2 weken en het ontkiemt, en zodra de vorst voorbij is, verhuizen de kleine zaailingen met plezier naar buiten.
StengelstekkenGemiddeld
Laat voorjaar tot zomer, van niet-bloeiende scheuten · Ongeveer 2 tot 4 weken om te wortelen
Heb je al een plant waar je van houdt, dan kun je die kopiëren met stekken die je op elk moment van laat voorjaar tot zomer kunt nemen. Kies niet-bloeiende scheuten uit, knip de toppen af, strip de onderste blaadjes, en zet ze in een vochtige, goed doorlatende mix. De wortels komen binnen ongeveer 2 tot 4 weken, dus geduld is eigenlijk het enige wat het vraagt.
Mythes
Marjolein en oregano zijn dezelfde plant.
In werkelijkheid zijn het twee aparte soorten die toevallig hetzelfde geslacht delen. Marjolein (Origanum majorana) komt zoeter en milder over dan gewone oregano (Origanum vulgare), en geeft veel sneller op in de kou. Ze mogen er hetzelfde uitzien, maar ze koken en groeien behoorlijk anders.
Marjolein is gevaarlijk giftig voor katten en honden.
Hierbij kun je ontspannen, want de ASPCA beoordeelt het als een milde maagirriterende stof en niet als een serieus gif. Een huisdier dat een flinke hap eet, kan braken of dunne ontlasting krijgen, maar het snufje waarmee je kookt vormt helemaal geen gevaar. Het risico blijft mild en toont zich alleen als er veel wordt gegeten.