Struik · Vitaceae
Druif
Vitis vinifera
Geef een wijnstok volle zon, een stevige steun en één stevige snoeibeurt per jaar, en hij beloont je decennialang met vruchten.
Volle zon
Elke 7–14 dagen
730–1095 dagen
tot -23°C
Overzicht
Een wijnstok is een langlevende, houtige klimplant die mensen al duizenden jaren voor de vruchten kweken, dus je sluit je aan bij een heel oude, vergevingsgezinde traditie. De Europese wijndruif vormt de basis van de meeste wijngaarden, terwijl Amerikaanse soorten en hybriden graag de koudere hoeken opvullen waar zij het moeilijk heeft. Plant er eentje met zorg en hij kan je decennialang vruchten geven.
Wat een druif vraagt, is simpel: volle zon, diepe, goed doorlatende grond, en iets stevigs om langs te klimmen. Aan zijn lot overgelaten, spreidt de stok zich uit en reikt tot 12 tot 18 m, en precies daarom is die jaarlijkse snoeibeurt zo belangrijk. Hij groeit snel, en jouw taak is alleen om die energie terug te leiden naar de vrucht.
Dit is een plant die een beetje geduld beloont, en er valt niets aan te haasten. Een jonge stok besteedt zijn eerste paar jaar stilletjes aan het opbouwen van wortels en een raamwerk, en de vrucht laat 2 tot 3 jaar op zich wachten. Eenmaal gevestigd heb je echter een stok die je jaar na jaar druiven geeft om vers te eten, te persen tot sap, te drogen tot rozijnen, of tot wijn te maken.
Verzorging
De korte versie: volle zon, diepe, goed doorlatende grond, en een stevig rankhek of prieel om langs te klimmen. Geef jonge stokken flink water om ze op gang te helpen, ga zuinig om met stikstof, en geef elke winter één stevige snoeibeurt, dan blijft de stok productief en gelukkig.
Licht
Geef druiven volle zon, het liefst de hele dag. Een beetje halve zon kan geen kwaad, maar te veel schaduw levert je een bladerige stok, tegenvallende vrucht en veel meer ziekte op die broeit in het vochtige, schemerige bladerdak.
Water
Terwijl een jonge stok zich vestigt, geef je hem diep water elke 7 tot 14 dagen, en hij zal je dankbaar zijn. Zodra de wortels diep reiken, doorstaat een volgroeide stok droge periodes prachtig, dus je kunt afbouwen en drassige grond en water over het blad vermijden, want die twee nodigen schimmel uit.
Bodem
Zet de stok in diepe, lemige, humusrijke grond die vrij draineert. Hij is relaxed over een behoorlijke reeks grondsoorten en een pH van 5,5 tot 7,0, maar grond die nat blijft, is het ene wat hij echt niet vergeeft.
Temperatuur
Druiven kunnen tegen een breed bereik, ruwweg -15°C tot 35°C, afhankelijk van het type. Amerikaanse druiven en hybriden verdragen de kou veel beter dan de Europese wijndruiven, dus kies een ras dat bij jouw winters past en je begint sterk.
Luchtvochtigheid
Druiven zijn het gelukkigst bij lage luchtvochtigheid, rond 30% tot 60%. Vochtige, stilstaande lucht voedt echte meeldauw en zwartrot, dus een open bladerdak en goede luchtstroom doen veel meer goed dan welke meterstand ook.
Bemesting
Voed slechts eenmaal, in het vroege voorjaar zodra de groei begint, met een evenwichtige meststof zoals 10-10-10. Houd de stikstof bescheiden, want te veel duwt bladgroei naar boven en steelt stilletjes je vrucht.
Snoeien
Snoei elke winter stevig terwijl de stok rust, en verwijder ruwweg 80% tot 90% van het hout van vorig jaar, en probeer niet te aarzelen. Leid de stok langs een stevig rankhek of prieel en gebruik rank- of spursnoei, afhankelijk van je ras. Deze ene taak telt zwaarder dan wat dan ook in het druivenjaar.
Verpotten
Druiven zijn gemaakt voor de volle grond of een grote, permanente container, niet voor regelmatig verpotten. Houd je er toch eentje in een pot, verplaats hem dan naar een maatje groter voordat de wortels beginnen te cirkelen, anders stagneert de stok en droogt hij snel uit.
Formaat & plantafstand
Eenmaal gesnoeid en geleid, blijft een stok rond de 1,5 tot 6 m hoog met een spreiding van 1,2 tot 3 m. Ongesnoeid kan hij uitgroeien tot 12 tot 18 m, dus geef hem een stevige steun en genoeg ruimte om hem makkelijk beheersbaar te houden.
Wanneer planten
Een wijnstok houdt zijn eigen trage, gestage schema aan, dus laat hem zijn gang gaan. Zet slapende wortelnaakte of potstokken vroeg in het voorjaar naar buiten, zodra de strenge vorst voorbij is, en snoei ze daarna elke winter flink terug terwijl ze slapen. De stok bloeit in de late lente en laat zijn vrucht rijpen van eind zomer tot in de herfst, en al ligt die eerste echte oogst nog een paar jaar in het verschiet, het is de wachttijd meer dan waard.
Gebruikelijke maanden voor een gematigd klimaat: begin eerder in warme zones, later waar voorjaarsvorst lang aanhoudt.
- Planten: Vroege voorjaar, nadat het risico op strenge vorst geweken is, als slapende wortelnaakte of potstokken
- Oogsten: Bloeit in de late lente; de vruchten worden geoogst van eind zomer tot herfst (ruwweg augustus tot oktober, afhankelijk van ras en klimaat)
Winterhardheid
Temperatuur: tot -23°C
Problemen oplossen
De meeste druivenproblemen zijn terug te voeren op schimmelziektes in vochtige, dichte groei, op plagen die zich in de grond verschuilen, of op wild dat op de rijpe vrucht afkomt. Het goede nieuws is dat er vroeg bij zijn meestal de oogst redt. Zoek hieronder wat past, haal even adem, en grijp in voordat het zich door de stok verspreidt.
Gevlekte bladeren en bessen die opdrogen tot harde zwarte knoestjes
Deze vraagt om een snelle reactie, maar je kunt het aan. Zwartrot duikt op tijdens warme, natte periodes, en toont zich eerst als lichtbruine vlekken met donkere randen op de bladeren voordat de bessen verschrompelen tot zwarte mummies aan de tros. Omdat het een hele oogst kan opeisen, grijp vroeg in. Verwijder de gemummificeerde vruchten en aangetaste ranken, snoei zodat de lucht vrij kan bewegen, en spuit vanaf het uitlopen van de knoppen tot de vruchtzetting om verspreiding tegen te gaan.
Oplossing:
- Verwijder en vernietig gemummificeerde bessen en aangetaste ranken
- Gebruik fungicide vanaf het uitlopen van de knoppen tot de vruchtzetting
- Snoei en dun uit voor een betere luchtstroom
Een stok die langzaam verzwakt met zwellingen op zijn wortels
Als een op eigen wortel staande Europese stok maar blijft verzwakken en je gallen op de wortels vindt, is de boosdoener druifluis (phylloxera), een piepklein insect dat zich diep in de grond voedt. Geen enkele spuitbeurt bereikt het, dus jaag die doodlopende weg niet achterna. Het betrouwbare antwoord is herplanten op resistente Amerikaanse onderstam, waar de plaag simpelweg geen vat op heeft, en je nieuwe stok kan gedijen.
Oplossing:
- Herplant op phylloxeraresistente Amerikaanse onderstam
- Verwijder zwaar aangetaste, op eigen wortel staande vinifera-stokken
Een bleek stoflaagje dat zich verspreidt over bladeren, scheuten en vruchten
Geen paniek als je dit ziet. Het is echte meeldauw, een schimmel die zich nestelt zodra het weer warm en broeierig wordt en de stok te bladerig en beschaduwd raakt. Het stof veegt makkelijk genoeg weg, al krult het blad en ruwt en barst de bessen als je het met rust laat. Je zet dit makkelijk recht door het bladerdak met goede snoei open te maken, de stok in volle zon te houden, en er zachtjes voor te blijven met een preventieve zwavel- of fungicidespray.
Oplossing:
- Maak het bladerdak open met de juiste snoei en het uitdunnen van scheuten om de luchtstroom te verbeteren
- Gebruik zwavel of een aanbevolen fungicide volgens een regelmatig preventief schema
- Plant op een plek in volle zon met goede luchtcirculatie
Trossen die tijdens het rijpen worden leeggepikt
Het is een beetje hartverscheurend, maar vogels en ander wild merken rijpe druiven eerder op dan jij, en ze kunnen een tros in een mum van tijd leegplukken. De simpele redding is om netten over de stokken te draperen zodra de vruchten beginnen te kleuren, ruim voordat ze echt rijp zijn. Pluk je druiven daarna snel nadat ze klaar zijn, in plaats van ze als verleiding te laten hangen.
Oplossing:
- Drapeer vogelnetten over de stokken zodra de vruchten beginnen te kleuren
- Oogst meteen zodra de vrucht rijp is
Giftigheid
Je kunt zonder enige zorg rijpe druiven eten, maar ze zijn ernstig gevaarlijk voor honden en katten. Druiven en rozijnen kunnen acuut nierfalen veroorzaken, en zelfs een kleine hoeveelheid kan al genoeg zijn om schade aan te richten. Houd vruchten, gevallen druiven en snoeisel ruim uit de buurt van je huisdieren, en behandel elke hoeveelheid die ze eten als een noodgeval.
Giftig voor
Katten · Honden · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels
Veilig voor
Mensen
Katten Giftig
Behandel druiven en rozijnen ook bij katten als onveilig. Dezelfde nierschade die eigenaren van honden zorgen baart, speelt hier ook, dus berg vruchten en gevallen druiven ruim buiten pootbereik op en bel meteen een dierenarts als je kat toch een hapje neemt.
Honden Ernstig
Zelfs een klein beetje kan acuut nierfalen op gang brengen, dus dit is er een om serieus te nemen. Let op braken, diarree, weinig energie, tanende eetlust, buikpijn, veel dorst en minder urine dan gebruikelijk. Wacht liever niet op die signalen, maar bel meteen een dierenarts en laat je begeleiden.
Paarden Let op
Het risico voor paarden is gewoon niet goed onderzocht. Het is vriendelijkst om druiven, rozijnen en snoeisel van de wijnstok bij ze vandaan te houden en de vrucht niet als traktatie aan te bieden.
Konijnen Let op
Er is geen duidelijk bewijs in beide richtingen voor konijnen, dus het is het beste om niet te gokken. Laat druiven en rozijnen van het menu en blijf bij het groenvoer en hooi waarvan je al weet dat het veilig is.
Vee Let op
Hoe druiven vallen bij runderen, geiten en schapen staat niet vast. Gezien de nierproblemen die bij huisdieren zijn gezien, is het verstandig om gevallen vruchten af te schermen en snoeisel weg te houden van grasland.
Vogels Let op
De giftigheid van druiven voor vogels is niet uitgezocht. Om aan de veilige kant te blijven, geef je geen druiven of rozijnen aan huisvogels en houd je een oogje op pluimvee dat in de buurt van de stokken rondscharrelt.
Mensen Veilig
Je kunt zonder zorgen genieten van rijpe druiven, of ze nu vers zijn, tot rozijnen gedroogd, of geperst voor sap en wijn. De zorg geldt volledig je huisdieren, niet jou.
Houd vruchten, snoeisel en gevallen druiven buiten bereik van honden, en geef nooit druiven of rozijnen aan huisdieren. Ook bij katten wordt uit voorzorg afgeraden om druiven en rozijnen te geven.
Noodnummers
Nederland
Alarmnummer (spoed): 112
België
Antigifcentrum: 070 245 245
Variëteiten
Druiven vallen grofweg uiteen in de Europese wijndruiven, de koudetolerante Amerikaanse types, en de hybriden die de twee zachtjes overbruggen. Dit handjevol is wat een hobbytuinder het vaakst tegenkomt.
'Cabernet Sauvignon' (V. vinifera)
Deze klassieke Europese wijndruif draagt kleine, donkere bessen en wil een lang, warm seizoen, en doet het het best in zones 6 tot 9.
'Thompson Seedless' (V. vinifera)
Een milde, groene, pitloze tafeldruif, en dit is ook de druif die het vaakst wordt gedroogd tot rozijnen.
'Concord' (American Vitis labrusca)
Deze winterharde blauwzwarte druif met loslatende schil wordt geteeld voor sap en jam en trekt zich niets aan van koudere zones dan vinifera aankan.
'Niagara' (American Vitis labrusca)
Een koudetolerante, witte labrusca met een uitgesproken 'foxy' smaak, die goed van pas komt voor zowel sap als witte wijn.
'Reliance' (interspecific hybrid)
Een vriendelijke, pitloze rode tafeldruif, gekweekt voor koudetolerantie en een betere weerstand tegen ziektes.
Combinatieplanten
Druiven doen het het best naast lage beplanting die de grond verbetert of vroeg voor ziekte waarschuwt, en het slechtst in de buurt van grote bomen die hun licht en water wegkapen.
Plant naast
Rozen: Van oudsher aan het einde van wijngaardrijen geplant als vroege waarschuwing, omdat echte meeldauw vaak eerder op rozen verschijnt dan op de stokken.
Klaver of vlinderbloemige bodembedekkers: Levende mulch tussen de rijen verbetert de grond en vermindert erosie zonder zwaar te concurreren zodra de stokken gevestigd zijn.
Houd uit elkaar
Grote schaduwbomen: Concurreren om licht, water en voedingsstoffen en werpen schaduw die de vruchtzetting vermindert en ziektes verergert.
Zo vermeerder je
Een van de genoegens van druiven is hoe gewillig ze zich vanuit de stok zelf vermenigvuldigen, dus de meeste nieuwe planten zijn klonen in plaats van zaailingen. Stekken en afleggen zijn heerlijk simpel, terwijl enten wat meer vaardigheid vraagt maar het phylloxeraprobleem netjes oplost.
StengelstekkenMakkelijk
Late winter, terwijl de stok in rust is · Wortelt in één groeiseizoen; draagt vrucht na ongeveer 2 tot 3 jaar
Neem in de late winter, terwijl de stok nog rust, potloodbrede, slapende houtstekken die elk 3 tot 4 knoppen dragen. Dit is de vriendelijke, standaardmanier om op eigen wortel staande Amerikaanse types en onderstammen te starten, en je kunt verwachten dat de stekken binnen één groeiseizoen wortelen voordat ze na ongeveer 2 tot 3 jaar beginnen vrucht te dragen.
AfleggenMakkelijk
Voorjaar tot vroege zomer · Wortelt binnen één groeiseizoen
Buig in het voorjaar of de vroege zomer een lage rank naar de grond en begraaf een stuk ervan, zodat die bij de begraven knopen kan wortelen. Geef het één groeiseizoen en hij heeft zijn eigen wortels gevormd, waarna je hem met een gerust hart los kunt knippen van de moederstok.
EntenVeeleisend
Late winter als tafelent, of in het voorjaar · 1 tot 2 jaar tot een productieve stok
Verbind Europese vinifera-enten met phylloxeraresistente Amerikaanse onderstam, hetzij als tafelent in de late winter, hetzij buiten in het veld in het voorjaar. Het vraagt een steviger hand, maar het is de standaardroute waar phylloxera in de grond leeft, en de ent groeit binnen 1 tot 2 jaar uit tot een productieve stok.
Mythes
Alleen gedroogde rozijnen zijn gevaarlijk voor honden, verse druiven niet.
Het is verleidelijk om te denken dat verse vrucht milder is, maar dat klopt niet. Verse druiven zijn net zo riskant als rozijnen, en sultana's en krenten horen op dezelfde lijst thuis. Elk van hen kan bij honden acuut nierfalen veroorzaken, vers of gedroogd allebei.
Pitloze of geschilde druiven zijn veilig voor honden.
De pitten en de schil zijn niet wat de schade veroorzaakt, dus die verwijderen verandert niets. Pitloze en geschilde druiven blijven even giftig, en omdat de gevaarlijke dosis niet te voorspellen is, is geen enkele hoeveelheid een veilige gok voor je hond.