Zioło · Polygonaceae
Szczaw zwyczajny
Rumex acetosa
Zbieraj młode liście na bieżąco, a szczaw zwyczajny odwdzięczy Ci się cierpkim, cytrynowym plonem od wiosny aż do jesieni.
Pełne słońce
Co 3–7 dni
-1–24°C
60–90 dni
Przegląd
Jeśli nigdy wcześniej nie zdarzyło ci się uprawiać zieleniny liściowej, szczaw zwyczajny to piękny początek. Ta wytrzymała bylina jest zbierana z ogrodów i łąk od setek lat, ceniona jako jedna z pierwszych świeżych zieleni każdej wiosny, i prosi Cię o naprawdę niewiele w zamian. Podczas gdy delikatne uprawy sałatowe poddają się z nadejściem chłodu, szczaw przyjmuje to spokojnie i rośnie dalej.
To smak jest tym, co przekonuje ludzi do tej rośliny. Ta czysta, kwaśna nuta pochodzi z kwasu szczawiowego w liściach, właśnie to nadaje szczawiowi cytrynową ostrość i jest powodem, by cieszyć się nim z umiarem. Zbierz młode liście, a będą łagodne i kruche; zostaw je, aż się zestarzeją, a zrobią się twardsze i ostrzejsze, więc szczęśliwa sztuczka polega na zbieraniu po trochu, ale często.
Oto uspokajająca wiadomość: szczaw jest chyba tak wybaczający błędy, jak tylko może być roślina warzywna, a drobne pomyłki łatwo naprawić. Zapewnij mu wilgotną, żyzną glebę i odrobinę słońca, przycinaj na bieżąco pędy kwiatowe, a jedna kępa chętnie będzie Cię karmić przez lata, zanim w ogóle będzie trzeba ją podzielić.
Pielęgnacja
W skrócie: zapewnij szczawiowi pełne słońce do lekkiego półcienia, utrzymuj glebę równomiernie wilgotną i posadź go w żyznej, dobrze przepuszczalnej ziemi. Zbieraj często zewnętrzne liście i wyszczypuj pędy kwiatowe, gdy się pojawiają, a liście zostaną kruche, a roślina będzie chętnie rosnąć dalej.
Światło
Szczaw najlepiej czuje się w pełnym słońcu, choć równie chętnie radzi sobie w lekkim półcieniu, a odrobina popołudniowego cienia jest wręcz uprzejmością tam, gdzie lata robią się gorące, bo powstrzymuje pęd do kwitnienia. Tylko w głębokim cieniu liście zrobią się cienkie i skąpe, więc wystarczy Ci po prostu jasne miejsce.
Podlewanie
Staraj się utrzymywać glebę równomiernie wilgotną, podlewając mniej więcej co 3 do 7 dni, a nieco częściej, gdy pogoda robi się sucha. Stała wilgoć to sekret kruchych liści, a do tego odsuwa wczesne kwitnienie, które inaczej sprawiłoby, że staną się gorzkie, więc od czasu do czasu pominięte podlewanie nie jest powodem do zmartwień.
Podłoże
Osadź szczaw w żyznej, dobrze przepuszczalnej glinie z dobrą domieszką materii organicznej. Roślina skłania się ku lekko kwaśnej ziemi, w okolicach pH 5,5 do 6,8, ale nie musisz się tym zbytnio przejmować, bo ta niewymagająca roślina rośnie doskonale w większości zwykłych gleb ogrodowych.
Temperatura
Chłodna do umiarkowanej pogoda najbardziej odpowiada szczawiowi, mniej więcej w zakresie -1°C do 24°C, a lekki przymrozek znosi bez trudu. To prawdziwe letnie upały pchają go do kwitnienia, więc najlepiej czuje się w okresach wiosennych i jesiennych.
Wilgotność
Zwykłe powietrze ogrodowe jest dokładnie tym, czego potrzeba, zwykle w zakresie 40% do 70%, i jest to naprawdę jedna rzecz, której nigdy nie musisz mierzyć. To, co utrzymuje liście w dobrej kondycji, to raczej łagodny przepływ powietrza niż jakikolwiek odczyt na mierniku.
Nawożenie
Podaj szczawiowi nawóz wiosną, używając zbalansowanego lub bogatego w azot nawozu albo pokrzepiającej warstwy kompostu, aby zachęcić roślinę do obfitego listowia. Jedno nawożenie na sezon zwykle w zupełności wystarcza takiej uprawie liściowej, więc nie ma potrzeby przesadzać.
Przycinanie
Zbieraj zewnętrzne liście swobodnie i często, bo szczaw to hojna uprawa typu "tnij i zbieraj ponownie", i wyszczypuj wszelkie pędy kwiatowe, gdy tylko je zauważysz, aby pozostałe liście były miękkie i łagodne. Jeśli mimo to zakwitnie, po prostu przytnij całą roślinę mocno przy ziemi, a nagrodzi Cię świeżą falą młodego listowia.
Przesadzanie
Pojedyncza kępa będzie mocno rosnąć przez 3 do 4 lat, zanim jej środek zrobi się stłoczony i zacznie zwalniać. Gdy zauważysz, że środek się męczy, a liście robią się mniejsze, po prostu wykop roślinę i ją podziel, a zyskasz odświeżoną kępę i kilka sadzonek do rozdania.
Rozmiar i rozstawa
Dojrzała kępa osiąga około 30 do 60 cm wysokości i 30 do 45 cm szerokości. Zapewnij każdej roślinie tyle miejsca do łokci, aby mogła się w pełni rozwinąć, a świeże powietrze mogło swobodnie krążyć między liśćmi.
Kiedy sadzić
Ponieważ szczaw jest mrozoodporny, budzi się i rośnie wcześnie, co jest prawdziwym darem dla niecierpliwego ogrodnika. Wysiej nasiona w domu pod koniec zimy albo po prostu rozsiej je na zewnątrz, gdy tylko gleba nadaje się do obróbki wiosną, i od tej pory możesz zbierać liście aż do pierwszego przymrozku.
Typowe miesiące dla klimatu umiarkowanego: w cieplejszych regionach zaczynaj wcześniej, a tam, gdzie wiosenne przymrozki utrzymują się dłużej, sadź później.
- Siew: 6-8 tygodni przed ostatnim wiosennym przymrozkiem
- Sadzenie: Wczesna wiosna, gdy tylko gleba nadaje się do obróbki; mrozoodporny i znosi lekki przymrozek
- Zbiory: Zbieraj młode, zewnętrzne liście na bieżąco i często przez cały sezon wegetacyjny; usuwaj pędy kwiatowe, aby liście pozostały kruche i łagodne
Mrozoodporność
Temperatura: do -40°C
Rozwiązywanie problemów
Nabierz otuchy, bo szczaw rzadko sprawia większe kłopoty, a to, co się zdarza, niemal zawsze widać na liściach. Garstka szkodników i letni pęd ku kwitnieniu odpowiadają niemal za wszystko. Znajdź poniżej objaw pasujący do Twojej rośliny i działaj wcześnie, a wszystko da się łatwo naprawić.
Wysokie, czerwonawe łodygi wyrastają w górę, a liście tracą słodycz
Gdy nadchodzi letni upał i długie dni, szczaw daje się skusić do pędzenia w kwiat, kierując swoją siłę w łodygę kwiatową zamiast w świeże liście. Gdy to się zacznie, listowie tężeje i robi się ostre oraz gorzkie. Dobra wiadomość jest taka, że rozwiązanie jest proste: przytnij te łodygi, gdy tylko się pojawią, i mocno przytnij roślinę, a wkrótce wypuści mile widzianą falę kruchych młodych liści od podstawy.
Rozwiązanie:
- Przycinaj pędy kwiatowe niezwłocznie
- Przytnij roślinę, aby pobudzić świeże liście przy nasadzie
Blade, wędrujące smugi przecinające liście
Nie przejmuj się tymi zawijasami. To tunele larw śmietki szczawiówki, młodych postaci drobnej muchówki, która żeruje między górną a dolną skórką liścia. Podnieś liść pod światło, a zwykle uda Ci się dostrzec drobną larwę albo jej odchody wewnątrz tunelu. Po prostu zerwij zaatakowane liście i wyrzuć je, a także uprzątnij rosnący w pobliżu dziki szczaw, bo stamtąd zwykle bierze się ten szkodnik.
Rozwiązanie:
- Zrywaj i niszcz zaminowane liście
- Usuwaj rosnące w pobliżu dzikie szczawie będące żywicielem szkodnika
Skręcone, lepkie młode liście pokryte drobnymi owadami
Te drobne zielone lub czarne kropki gromadzące się na najmłodszych liściach to mszyce, które spokojnie wysysają sok. Odwróć kilka liści, aby sprawdzić spodnią stronę pod kątem kolonii, a potem odpędź je mocnym strumieniem wody. Jeśli wrócą, spray z mydłem owadobójczym poradzi sobie z nimi, a ograniczenie nawożenia azotem sprawi, że roślina będzie dla nich mniej kuszącym celem.
Rozwiązanie:
- Zmyj mocnym strumieniem wody
- Zastosuj mydło owadobójcze, jeśli problem się utrzymuje
Toksyczność
Nie ma tu powodu do przesadnego zamartwiania się. Szczaw to prawdziwa jadalna zielenina dla ludzi w zwykłych kuchennych porcjach, choć liście zawierają sporo kwasu szczawiowego, więc przy dużych porcjach warto zachować umiar, a zwierzętom domowym najlepiej pozwolić jedynie na drobne skubnięcie. Jedyną sytuacją, którą naprawdę trzeba potraktować poważnie, jest wypas zwierząt gospodarskich, które mogą zjeść go tyle, że zachorują.
Toksyczna dla
Koty · Psy · Konie · Króliki · Zwierzęta gospodarskie · Ptaki
Bezpieczna dla
Ludzie
Koty Łagodna
Ciekawskie skubnięcie raczej nie zaszkodzi Twojemu kotu, choć ten, który zje prawdziwy kęs cierpkich liści, może się ślinić, dotykać łapką pyska albo lekko zwymiotować. Sporadyczna próbka nie jest powodem do zmartwień.
Psy Łagodna
Większość psów bez problemu zniesie liść czy dwa. Większa porcja bogatego w szczawiany listowia może zostawić psa śliniącego się, bez apetytu albo z lekko rozstrojonym żołądkiem na jakiś czas, więc niewielki kęs nie jest powodem do paniki.
Konie Łagodna
Koń, który skubnie odrobinę szczawiu, nie dozna szkody. Trzeba pilnować ilości w czasie, ponieważ szczawiany w liściach mogą rozstroić żołądek, a spożyte w naprawdę dużej ilości obciążają nerki.
Króliki Łagodna
Traktuj szczaw jako niewielki, okazjonalny przysmak dla królika, a nie codzienną zieleninę. Jego cierpki ładunek szczawianu sprawia, że duża porcja może wywołać miękkie stolce lub łagodne rozstrojenie żołądka, więc powinien być jedynie drobną częścią podawanej zieleniny.
Zwierzęta gospodarskie Średnia
Tu trzeba naprawdę zachować ostrożność. Bydło, owce i kozy, które intensywnie wypasają się na liściach Rumex, mogą połknąć na tyle dużo rozpuszczalnego szczawianu, że wywoła to osłabienie, rozstrój trawienia, a w poważnych przypadkach uszkodzenie nerek, więc trzymaj zwierzęta wypasane z dala od gęstego stanowiska tej rośliny.
Ptaki Łagodna
Jedno czy dwa dziobnięcia liścia raczej nie zaszkodzą Twoim kurom ani innemu drobiowi, ale z powodu wysokiej zawartości kwasu szczawiowego to listowie nie jest czymś, co warto podawać im w większej ilości.
Ludzie Jadalne z umiarem
Szczaw to uwielbiany, cierpki liść do sałatek i zup, a normalna porcja kuchenna jest w pełni bezpieczna do jedzenia. Ponieważ liście są bogate w kwas szczawiowy, po prostu zachowaj umiar przy dużych surowych porcjach, zwłaszcza jeśli masz skłonność do kamieni nerkowych.
Spożywaj szczaw z umiarem; wysoka zawartość rozpuszczalnych szczawianów budzi obawy przy dużych ilościach, zwłaszcza u zwierząt wypasanych.
Numery alarmowe
Polska
Ośrodek toksykologiczny (Warszawa): 22 619 66 54
Odmiany
Większość szczawiu, jaki spotkasz, to zwykły gatunek ogrodowy i sprawdza się on wyśmienicie, ale warto poszukać także kilku odmian nazwanych, czy to dla mniejszej skłonności do pędzenia w kwiat, czy po prostu dla ładniejszego liścia.
Rumex acetosa 'Profusion'
Ta niemal bezpłodna odmiana prawie nigdy nie pędzi w kwiat, więc oferuje Ci kruche liście długo po tym, jak zwykły szczaw już zakwitł i zawiązał nasiona.
Szczaw czerwonożyłkowy (często sprzedawany jako forma szczawiu)
Jego zielone liście przetykane są uderzającymi, ciemnoczerwonymi żyłkami, na tyle ładne, by zdobyć miejsce zarówno w misce sałatkowej, jak i na rabacie kwiatowej.
Jak rozmnażać
Rozmnażanie szczawiu jest naprawdę łatwe, a obie drogi są przyjazne dla początkujących, niezależnie czy wyhodujesz świeże rośliny z torebki nasion, czy delikatnie podzielisz już posiadaną kępę.
NasionaŁatwa
Wiosna, po ostatnim silnym przymrozku, lub wysiew w domu 6 do 8 tygodni wcześniej · 60-90 dni do rośliny gotowej do zbioru
Najłatwiejszą drogą jest siew z nasion, płytko wysianych w wilgotną, żyzną glebę wiosną, albo rozpoczęty w domu 6 do 8 tygodni przed ostatnim przymrozkiem. Przerzedź drobne siewki, aby każda miała miejsce na rozrost w pełną kępę, a przy odrobinie cierpliwości pierwsze liście zetniesz w ciągu 60 do 90 dni.
PodziałŁatwa
Wczesna wiosna lub jesień · Kilka tygodni, aż podziały się ukorzenią i wznowią wzrost
Ustabilizowaną kępę przyjemnie jest podzielić wczesną wiosną lub jesienią. Wykop ją z ziemi, rozdziel lub potnij na fragmenty, z których każdy zachowa trochę korzeni i punkt wzrostu, a potem osadź je z powrotem w ziemi. Zakorzenią się w ciągu kilku tygodni, dając zmęczonej roślinie nowy start, a Tobie dodatkowe sadzonki za darmo.
Mity
Szczaw jest trujący i nigdy nie powinien trafić na Twój talerz.
Na szczęście to po prostu nieprawda. Szczaw to sprawdzona od wieków jadalna zielenina, którą kucharze cenią od pokoleń, a zwykła kuchenna porcja jest w pełni bezpieczna. Jedyne, o czym warto pamiętać, to wysoka zawartość rozpuszczalnego szczawianu, przez co bardzo duże surowe porcje budzą obawy u osób podatnych na kamienie nerkowe oraz u zwierząt wypasanych, które jedzą go intensywnie. Spożywany w rozsądnych ilościach, szczaw zasługuje na radosne miejsce przy stole, a nie na żadnej liście trucizn.