Kamerplant · Cactaceae
Vijgcactus
Opuntia ficus-indica
Geef hem een zonnig plekje, snelle afwatering en maar af en toe wat water, en deze cactus beloont je geduld door te gedijen bij bijna volledige verwaarlozing.
Volle zon
tot -12°C
1–5 m
Overzicht
Als het levend houden van planten je ooit nerveus heeft gemaakt, is de vijgcactus een vergevingsgezinde vriend om mee te beginnen. Het is een schijfvormige cactus die van oorsprong uit Amerika komt en nu in warme tuinen over de hele wereld groeit. Die platte groene schijven zijn eigenlijk zijn stengels, en ze houden zoveel water vast dat de plant lange droge periodes helemaal zelfstandig doorstaat. Zet hem voor een licht raam of in een warm, zonnig hoekje buiten, en hij redt zich vrijwel zonder jouw hulp.
Deze cactus geeft ook iets terug in de keuken, wat een leuke bonus is. De jonge, malse stengelleden worden gekookt als nopales en de rijpe rode vrucht wordt gegeten als tuna, beide geliefd in de Mexicaanse en zuidwestelijke keuken. Voordat er in de late zomer vruchten ontstaan, opent de plant vrolijke, kelkvormige bloemen in geel, oranje of roze.
Het enige gedrag om serieus te nemen is de manier waarop hij zichzelf verdedigt, en een beetje voorzichtigheid houdt iedereen op zijn gemak. Naast de voor de hand liggende grote stekels draagt elk stengellid glochiden, piepkleine weerhaakjes die al bij de lichtste aanraking loslaten en zich in de huid nestelen, waar ze hardnekkig zijn om er weer uit te halen. Geef hem een plek weg van paden en huisdieren, en pak hem alleen met dikke handschoenen en een tang vast, dan kunnen jullie prima met elkaar overweg.
Verzorging
De korte versie: volle, felle zon, een grove mix die snel afwatert, en geef pas water als de grond helemaal droog is geworden. Natte wortels schaden hem veel sneller dan een gemiste beurt, dus liever aan de droge kant blijven is de veilige, vriendelijke keuze.
Licht
Zet de vijgcactus in volle zon, de lichtste plek die je kunt bieden, en hij zal je dankbaar zijn. Iets minder licht overleeft hij ook, maar te weinig licht laat de stengelleden dun en bleek worden en de hele plant scheef en slap hangen.
Water
Water geven is waar goede bedoelingen vaak misgaan, dus ga hier voorzichtig te werk. Geef diep water, maar pas nadat de grond volledig is uitgedroogd, en bouw dit tijdens de koelere maanden, wanneer de groei stilstaat, fors af. Omdat hij zo makkelijk rot, is een paar dagen extra wachten altijd de veiligere keuze.
Bodem
Geef hem een grove, snel afwaterende zand- of cactusmix die nooit nat blijft. Elke pH tussen 6,0 en 7,5 houdt hem tevreden, al is de afwatering in werkelijkheid veel belangrijker dan het exacte getal.
Temperatuur
Deze cactus verdraagt een breed temperatuurbereik, ongeveer -5°C tot 40°C, wat kouder is dan de meeste cactussen aankunnen. Toch kan strenge vorst de stengelleden nog beschadigen, dus zet hem beschut wanneer diepvriescondities dreigen.
Luchtvochtigheid
Droge lucht bevalt hem uitstekend, dus de lage luchtvochtigheid van een verwarmde kamer is geen enkel probleem. Waar je op moet letten, is vochtige, stilstaande lucht, want dat lokt juist de rot en plaagdieren uit waar deze taaie plant anders geen last van heeft.
Bemesting
Bemest alleen in het voorjaar en de zomer terwijl hij actief groeit, en doe het rustig aan. Af en toe een verdunde, stikstofarme cactusmest is alles wat hij nodig heeft, want te veel stikstof geeft opgeblazen, zwakke stengelleden.
Snoeien
Knip beschadigde of te dichte stengelleden weg met een schoon mes om de plant open en gezond te houden. Trek altijd dikke leren handschoenen aan en gebruik een tang, want de stekels en losse glochiden maken werken met blote handen tot een pijnlijke les.
Verpotten
Hier hoef je niet te haasten: verpot hem slechts elke 2 tot 4 jaar, of zodra hij flink wortelgebonden raakt en begint te kantelen. Zet hem in droge grond en wacht een paar dagen met water geven, zodat eventuele beschadigde wortels kunnen herstellen.
Formaat & plantafstand
Met de tijd kan een volwassen plant ergens tussen 1 en 5 m hoog worden en 1 tot 3 m breed uitgroeien. Geef hem de ruimte om te groeien en houd die stekels ver weg van plekken waar mensen lopen.
Problemen oplossen
Haal even opgelucht adem, want bijna elk probleem waar een vijgcactus tegenaan loopt komt terug op water geven, met een paar plaagdiertjes als aanvulling. De stengelleden spreken duidelijke taal: ze worden zacht, rimpelen of krijgen donzige plekken zodra er iets mis is. Zoek hieronder het beeld dat bij jouw plant past en grijp voorzichtig in voordat rot de kans krijgt zich te verspreiden.
Zachte, papperige stengelleden die aan de basis verkleuren
Wanneer de basis zacht wordt en de stengelleden papperig, geel of zwart worden, heb je te maken met wortel- en stengelrot, en dat volgt bijna altijd op te veel water of een pot die vocht vasthoudt. Raak niet in paniek: zet de gieter weg, haal de plant voorzichtig uit de pot, en snijd elk zacht, verkleurd stuk weg met een schoon lemmet. Laat die sneden drogen en dichtschroeien, en zet de stevige, gezonde stengelleden daarna terug in droge, grove grond zodat ze fris kunnen herbeginnen.
Oplossing:
- Stop meteen met water geven
- Haal uit de pot en snijd al het zachte, verrotte weefsel weg met een schoon lemmet
- Laat de sneden dichtschroeien en verpot de gezonde stengelleden daarna in droge, grove grond
Gerimpelde, geslonken stengelleden die hun stevigheid kwijt zijn
Stengelleden die dun, gerimpeld en verschrompeld worden, hebben meestal gewoon dorst, of dat nu komt door te weinig water of door wortels die zijn uitgeput door een lange droogteperiode. Eén goede, diepe beurt water laat ze vaak binnen een dag of twee weer bolstaan, en dat is een geruststellend gezicht. Laat daarna de grond weer helemaal opdrogen voordat je opnieuw water geeft, en controleer voorzichtig of de wortels eronder stevig zijn en niet zacht en verrot.
Oplossing:
- Geef eenmalig diep water
- Laat de grond volledig opdrogen voordat je opnieuw water geeft
- Controleer of de wortels intact zijn en niet verrot
Witte, wattige pluisjes die bij het indrukken rood uitsmeren
Die zachte witte plekken zijn cochenilleschildluis, een klein insect dat verscholen zit onder een wasachtig schild en een karmozijnrode kleurstof afgeeft zodra het wordt platgedrukt. Geen zorgen, want met een beetje geduld verdwijnt het: spoel de kolonies weg met een krachtige waterstraal en behandel de stengelleden daarna met insecticidezeep of horticultuurolie. Herhaal de behandeling ongeveer elke week tot de stengelleden schoon en rustig blijven.
Oplossing:
- Spuit de kolonies weg met een krachtige waterstraal
- Behandel met insecticidezeep of horticultuurolie
- Herhaal de behandelingen tot de plant weer schoon is
Giftigheid
De vijgcactus bevat niets giftigs, dus daarover kun je gerust zijn. De stengelleden en vruchten zijn alledaags voedsel voor mensen en veroorzaken geen vergiftiging als een huisdier of kind er een hapje van neemt. Het echte gevaar is fysiek, niet chemisch: de stekels en weerhaakachtige glochiden kunnen een mond, poot of oog verwonden, dus houd kleintjes en dieren op een prettige afstand en ga met een lichte, voorzichtige hand met de plant om.
Veilig voor
Mensen · Katten · Honden · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels
Katten Niet-giftig
Een kat loopt bij deze plant geen risico op vergiftiging, dus het vruchtvlees is volkomen onschadelijk om door te slikken. De echte zorg is lichamelijk: slaat een kat naar een stengellid, dan kan ze stekels of fijne glochiden in een poot, lip of tong krijgen.
Honden Niet-giftig
Een hond kan een stuk kauwen of zelfs inslikken zonder enige chemische schade. Wat echt pijn doet, zijn de stekels en weerhaakachtige glochiden, die vast blijven zitten in mond en tandvlees en behoorlijk lastig weer te verwijderen zijn.
Paarden Niet-giftig
Paarden grazen op de vijgcactus zonder enig teken van vergiftiging, en afgeschroeide stengelleden worden in droge streken als veevoer gegeven. Het probleem zijn de rauwe stekels en glochiden, die stevig vastzitten in lippen en mond.
Konijnen Niet-giftig
De stengelleden zijn veilig voor een konijn om aan te knabbelen en bevatten helemaal geen gif. Verwijder eerst elke stekel en glochide, want de zachte bek van een konijn heeft geen enkele bescherming tegen de weerhaakjes.
Vee Niet-giftig
Runderen, geiten en schapen lusten de vijgcactus graag, en veehouders branden de stekels eraf om er veilig wintervoer van te maken. Onbehandeld verwonden de stekels en glochiden de mond en het spijsverteringskanaal.
Vogels Niet-giftig
Vogels smullen van de rijpe vrucht en verspreiden de zaden, zonder enige vergiftiging. Alleen de stekels en glochiden vormen een risico, dus ze blijven bij het zachte, rijpe vruchtvlees.
Mensen Niet-giftig
Zowel de stengelleden, verkocht als nopales, als de vrucht, de tuna, zijn gangbare voedingsmiddelen die volkomen veilig zijn om te eten. Het enige probleem zit in de bereiding: schrob of schroei de stekels en glochiden eraf voordat ze huid of mond bereiken.
Het echte gevaar is fysiek, niet chemisch: naast grote stekels draagt de vijgcactus glochiden, piepkleine weerhaakjes die makkelijk loslaten en pijnlijk vastzetten in huid, ogen en mond, waar ze heel moeilijk te verwijderen zijn. Ga altijd te werk met dikke handschoenen en een tang.
Variëteiten
Opuntia is een uitgebreide familie, en slechts een handvol vormen duikt op in de meeste huizen en tuinen. Dit zijn de vormen die je het vaakst tegenkomt.
Opuntia ficus-indica (stekelloze vormen)
Deze bijna stekelloze cultivars zijn de vormen die op grote schaal worden geteeld voor nopal-stengelleden en tuna-vruchten, al dragen zelfs de gladogende types nog glochiden die je eerst wilt wegschrobben.
Opuntia microdasys (konijnenoortjes)
Een kleine, geliefde kamerplant waarvan de zacht ogende stengelleden dicht bezet zijn met bosjes witte of gele glochiden, waardoor hij een stuk stekeliger is dan hij op het eerste gezicht lijkt.
Opuntia stricta
Een rechtopgaande groeier die vooral bekend staat als een agressief invasief onkruid in delen van Australië en Afrika.
Zo vermeerder je
Weinig planten zijn zo makkelijk te vermeerderen als de vijgcactus, en meestal is één gezond stengellid al genoeg.
StengelstekkenMakkelijk
Voorjaar tot zomer · 4 tot 8 weken om te wortelen
Een stengellid bewortelen is de simpele, bevredigende route, en voorjaar tot zomer is daarvoor het moment. Draai een gezond stengellid los, laat het snijvlak een paar dagen drogen en dichtschroeien, en zet het daarna rechtop in droge, grove grond, waar het binnen 4 tot 8 weken wortelt. Houd die dikke handschoenen de hele tijd aan, want de glochiden staan altijd klaar.
ZaadGemiddeld
Voorjaar · Enkele maanden tot een jaar
Beginnen met zaad in het voorjaar is de langzamere, geduldigere weg. De zaden komen ongelijkmatig op en een jonge plant kan enkele maanden tot een jaar nodig hebben om zich te vestigen, en dat is precies waarom de meeste kwekers liever gewoon een stengellid bewortelen.
Mythes
Een cactus met zoveel stekels moet wel giftig zijn.
Niet waar, want de vijgcactus wordt overal ter wereld dagelijks met plezier gegeten. De stengelleden komen op tafel als nopales en de vrucht als tuna, beide vaste ingrediënten in veel keukens. Het enige echte gevaar zijn de stekels en glochiden, nooit gif dat zich ergens in de plant verstopt.
Een stengellid zonder grote stekels is veilig om met blote handen vast te pakken.
De grote stekels zijn makkelijk te zien, maar zij zijn niet het deel dat je te grazen neemt. Zelfs een gladogend stengellid zit bezaaid met glochiden, minuscule weerhaakjes die al bij de zachtste aanraking loslaten en zich in je huid nestelen. Ga altijd met dikke handschoenen en een tang met de vijgcactus om, of je nu stekels ziet of niet.