Warzywo · Apiaceae
Pasternak
Pastinaca sativa
Wysiej go, poczekaj z odrobiną wiary, a solidny mróz dokończy dzieła - pasternak pod ziemią zrobi się słodki i orzechowy.
Pełne słońce
Co 5–7 dni
2–24°C
100–130 dni
Przegląd
Pasternak to przyjazna, chłodnolubna roślina korzeniowa z rodziny selerowatych, uprawiana dla bladego, zwężającego się korzenia palowego, który cierpliwie buduje pod ziemią przez długi sezon. Jest byliną dwuletnią, choć większość ogrodników traktuje go jako roślinę jednoroczną i wykopuje korzeń już pierwszej jesieni, zamiast czekać, aż zakwitnie. Słodki, skrobiowy i delikatnie orzechowy, od wieków rozgrzewa kuchnie północy, i jest o wiele bardziej wybaczający, niż sugeruje jego powolny start.
Głównie, czego ta uprawa od ciebie wymaga, to cierpliwość, a to potrafi dać każdy. Nasiona są powolne i krótko zachowują żywotność, roślina nie spieszy się, a korzenie potrzebują od 100 do 130 dni, zanim warto je wykopać. W zamian dostajesz warzywo, które naprawdę robi się lepsze na zimnie, ponieważ solidny mróz zamienia jego skrobię w cukier i pogłębia smak, więc czas działa na twoją korzyść.
Uprawa dobrego pasternaku tak naprawdę sprowadza się do gleby i cierpliwości, a jedno i drugie jest w pełni osiągalne. Zapewnij mu głębokie, luźne podłoże wolne od kamieni, przez które korzeń będzie mógł przebić się prosto w dół, utrzymuj grządkę wilgotną, gdy powolne nasiona się budzą, i wstrzymaj się ze zbiorami do nadejścia przymrozków. Warto pamiętać o jednej rzeczy: liście i sok mogą poparzyć skórę w słońcu, więc zachowaj odrobinę ostrożności przy pracy z natką, a wszystko będzie dobrze.
Pielęgnacja
W skrócie: zapewnij pasternakowi pełne słońce oraz głębokie, luźne i wolne od kamieni podłoże, około 2,5 cm wody tygodniowo dla stałego wzrostu, tylko lekkie nawożenie oraz długie, spokojne oczekiwanie na jesienne zbiory słodzone przez mróz.
Światło
Pasternak uwielbia pełne słońce, dzięki któremu korzenie osiągają pełny rozmiar, choć bez problemu zniesie też lekkie zacienienie. Mniej światła oznacza po prostu mniejsze zbiory, więc daj mu najjaśniejsze miejsce, jakie masz, a on się odwdzięczy.
Podlewanie
Utrzymuj podłoże równomiernie wilgotne, dostarczając około 2,5 cm wody tygodniowo, a korzenie pozostaną gładkie. To wahania między zupełnym przesuszeniem a przelaniem sprawiają, że pękają lub rozłamują się, a stała wilgotność liczy się najbardziej podczas długiego okresu przed wschodami, gdy przesuszona, zaskorupiała powierzchnia może po cichu zahamować kiełkowanie.
Podłoże
To jest ten czynnik, który naprawdę się liczy, a doprowadzenie go do porządku jest łatwe, gdy już wiesz, jak. Pasternak potrzebuje głębokiej, luźnej, dobrze przepuszczalnej gliniasto-piaszczystej gleby, oczyszczonej z kamieni i grud na głębokość 30 do 45 cm, inaczej korzeń palowy zaczyna się rozwidlać zamiast rosnąć prosto. Celuj w pH od 6,0 do 7,0, a będziesz mieć wszystko, czego trzeba.
Temperatura
To wytrzymałe, niewymagające rośliny, które rosną w szerokim zakresie temperatur, mniej więcej od 2°C do 24°C. Korzenie znoszą przymrozki w gruncie bez najmniejszego problemu, a to właśnie ten chłód je słodzi.
Wilgotność
Zwykłe powietrze na zewnątrz w zupełności im odpowiada, w granicach 40% do 70%, i nie ma tu o co się martwić. Naprawdę liczy się wilgotność podłoża.
Nawożenie
Wystarczy lekka ręka. Nawoź raz przy siewie i ponownie w połowie sezonu zrównoważonym nawozem o niskiej zawartości azotu, ponieważ nadmiar azotu lub świeży obornik skłaniają korzenie do rozwidlania się i obrastania włoskami zamiast pozostawać gładkimi.
Przycinanie
Na szczęście pasternak niemal nie wymaga cięcia. Przerzedź siewki do odstępu 8 do 10 cm, gdy pojawią się właściwe liście, aby korzenie miały miejsce na pogrubienie, i wycinaj każdy pęd kwiatowy, który spróbuje wybić w pierwszym roku.
Rozmiar i rozstawa
Liściasta nać osiąga wysokość około 30 do 45 cm i rozpiętość 20 do 30 cm. Przerzedź rośliny do odstępu 8 do 10 cm w rzędzie, aby każdy korzeń miał przestrzeń potrzebną do pełnego wyrośnięcia.
Kiedy sadzić
Pasternak trzyma się niespiesznego rytmu i nie ma powodu się tym martwić. Wysiewaj bezpośrednio wczesną wiosną, kilka tygodni przed ostatnim przymrozkiem, gdy tylko podłoże nadaje się do uprawy i ma co najmniej 4°C, a potem po prostu pozwól roślinom rosnąć przez cały sezon. Wstrzymaj się ze zbiorami aż do późnej jesieni i zimy, ponieważ to właśnie solidny mróz sprawia, że korzenie robią się słodkie.
Typowe miesiące dla klimatu umiarkowanego: w cieplejszych regionach zaczynaj wcześniej, a tam, gdzie wiosenne przymrozki utrzymują się dłużej, sadź później.
- Sadzenie: Wysiej wprost do gruntu wczesną wiosną, 2 do 4 tygodni przed ostatnimi przymrozkami, gdy gleba nadaje się do uprawy i ma co najmniej 4°C; pasternak źle znosi przesadzanie z powodu korzenia palowego.
- Zbiory: Korzenie zbieraj późną jesienią i przez całą zimę; po jednym lub kilku silnych przymrozkach skrobia zamienia się w cukier, przez co smak wyraźnie się poprawia.
Mrozoodporność
Temperatura: do -46°C
Rozwiązywanie problemów
Większość problemów z pasternakiem pojawia się po cichu, albo przy siewie, albo głęboko w korzeniu, i niemal wszystkie da się naprawić. Pusty rząd lub dziwnie ukształtowany korzeń zwykle mają swoje źródło w nasionach, glebie lub pogodzie. Znajdź poniżej najbardziej pasujący opis, ustal przyczynę, a kolejny sezon pójdzie sprawniej.
Tygodnie czekania, a rząd wciąż pusty
Nie zrażaj się, ponieważ pusty rząd niemal zawsze sprowadza się do jednej, łatwej do naprawienia przyczyny: nasiona pasternaku szybko tracą żywotność, więc zwykle winne są nasiona z zeszłego roku. Nasiona potrzebują też od 14 do 28 dni i grządki wilgotnej przez cały ten czas, ponieważ sucha, zaskorupiała powierzchnia je zahamuje. Zacznij od świeżej torebki nasion co roku wiosną, utrzymuj powierzchnię delikatnie wilgotną, aż zobaczysz zieleń, i wsiej kilka szybko kiełkujących rzodkiewek, dzięki którym zawsze będziesz wiedzieć, gdzie przebiega rząd.
Rozwiązanie:
- Wysiewaj świeże nasiona każdego sezonu
- Utrzymuj grządkę stale wilgotną aż do wschodów
- Lekko przykryj rząd, by zapobiec zaskorupieniu, i wsiej między nasionami szybkie rzodkiewki, by oznaczyć rząd
Korzenie, które się rozłamują, rozwidlają lub wyrastają owłosione
Ten problem wygląda gorzej, niż jest w rzeczywistości, a następnym razem łatwo mu zapobiec. Pasternak potrzebuje wolnej drogi prosto w dół, więc to kamienie, grudy i zbita gleba skłaniają korzeń palowy do rozwidlania się i rozgałęziania. Świeży obornik lub zbyt duża dawka azotu wywołują taki sam owłosiony korzeń, podobnie jak przesadzanie młodej rośliny. Spulchnij grządkę głęboko i usuń kamienie przed siewem, ogranicz azot w nawożeniu i zawsze siej dokładnie tam, gdzie roślina ma rosnąć.
Rozwiązanie:
- Głęboko spulchnij glebę i usuń kamienie przed siewem
- Stosuj wyłącznie dobrze przekompostowane poprawki gleby o niskiej zawartości azotu
- Wysiewaj bezpośrednio, zamiast przesadzać rozsadę
Ciemne, zapadnięte plamy tam, gdzie szyjka korzenia styka się z glebą
Nie zniechęcaj się, jeśli to zauważysz, bo to znany problem z jasnym rozwiązaniem. To, co widzisz, to zgnilizna pasternaku - grzybicza zgnilizna, która zadomawia się w mokrej, słabo przepuszczalnej glebie i wnika przez pęknięcia lub zadrapania przy szyjce korzenia. Deszczowy sezon zwiększa ryzyko. Popraw drenaż grządki, obsyp odsłoniętą szyjkę korzenia odrobiną ziemi i postaw na odporne odmiany, takie jak Gladiator czy Cobham Improved Marrow, które łatwo znoszą tę chorobę.
Rozwiązanie:
- Popraw drenaż
- Obsyp ziemią odsłonięte szyjki korzeni
- Uprawiaj odmiany odporne na tę chorobę, takie jak 'Gladiator' lub 'Cobham Improved Marrow'
Małe, rdzawe tunele wijące się przez korzenie
Te rdzawobrązowe ślady nie są twoją winą, więc nie ma powodu się obwiniać. To ślady żerowania larw śmietki marchwianki, które drążą dolną część korzenia, podczas gdy dorosłe muchówki odwiedzają liście wiosną i późnym latem. Rozłóż nad grządką agrowłókninę, by trzymać muchówki z dala, zmień miejsce uprawy w stosunku do zeszłorocznej marchwi i pasternaku, i poczekaj, aż minie wczesny lot much, zanim wysiejesz nasiona.
Rozwiązanie:
- Przykryj rzędy agrowłókniną
- Zmień miejsce uprawy względem poprzednich grządek z marchwią lub pasternakiem
- Opóźnij siew, by uniknąć szczytu lotu much
Toksyczność
Pasternak, który jesz, to bezpieczny, pożywny korzeń po obraniu i ugotowaniu, a przypadkowe nadgryzienie nie zaszkodzi zwierzęciu, więc nie ma się czym martwić. Jedyne zagrożenie tkwi w liściach i soku, które zawierają furanokumaryny mogące poparzyć skórę w słońcu, dlatego przy pracy z natką zakładaj rękawice i nie pozwalaj zwierzętom swobodnie obgryzać liści.
Toksyczna dla
Koty · Psy · Konie · Króliki · Zwierzęta gospodarskie · Ptaki
Bezpieczna dla
Ludzie
Koty Łagodna
Możesz się nie martwić o korzeń, ponieważ ASPCA nie wymienia pasternaku jako toksycznego dla kotów, a ciekawskie nadgryzienie nie jest powodem do niepokoju. Warto natomiast uważać na sok z liści, który może lekko podrażnić pyszczek lub skórę pokrytą cienką sierścią, dlatego dobrze jest trzymać kota z dala od naci.
Psy Łagodna
Tu również możesz być spokojny, ponieważ pasternak nie znajduje się na liście roślin toksycznych ASPCA dla psów, a ugotowany korzeń jest nieszkodliwy. Pies, który ogryza liście, może odczuć podrażnienie pyska od soku, a sok na odsłoniętej skórze może szczypać w słońcu, więc najbezpieczniej jest trzymać liście poza jego zasięgiem.
Konie Łagodna
Konie bez większych problemów wypasają się na naci pasternaku, więc nie ma powodu do niepokoju. Furanokumaryny w liściach mogą po ekspozycji na słońce podrażnić jasne, cienkoskórne miejsca, takie jak pyszczek, więc krótkie sprawdzenie skóry pod kątem zaczerwienienia lub łuszczenia po czasie spędzonym na grządce zapewni spokój wszystkim.
Króliki Łagodna
Odrobina pasternaku to przyjemny smakołyk dla królika, a korzeń zupełnie mu nie zaszkodzi. Ostrożnie natomiast z liściastą nacią, ponieważ sok może podrażniać, dlatego podawaj ją tylko w niewielkich ilościach naraz.
Zwierzęta gospodarskie Łagodna
Bydło, kozy i owce mogą jeść liście pasternaku bez większych problemów. Te same, uczulane przez słońce związki mogą zaczerwienić lub spowodować pęcherze na jasnej, odsłoniętej skórze wokół pyska, dlatego wystarczy pilnować, by zwierzęta nie wypasały się zbyt intensywnie na zielonej naci.
Ptaki Łagodna
Kury z przydomowego kurnika bez żadnych problemów dziobią korzeń pasternaku i resztki kuchenne. Liście zawierają drażniący sok, więc najlepiej nie wrzucać świeżej naci do wybiegu.
Ludzie Korzeń bezpieczny, sok groźny
Obrany i ugotowany korzeń to słodkie, pożywne warzywo, całkowicie bezpieczne do jedzenia. Jedynym realnym zagrożeniem jest sok na liściach i łodygach, zawierający furanokumaryny wywołujące fitofotodermatozę - bolesną, wywołaną słońcem wysypkę z pęcherzami i utrzymującymi się brązowymi śladami. Podczas cięcia lub pielenia naci noś rękawice i długie rękawy, a przed wyjściem na słońce zmyj ze skóry wszelki sok.
Podczas cięcia, pielenia lub pracy z natką i sokiem pasternaku, szczególnie w słońcu, noś rękawice i długie rękawy; jeśli sok zetknie się ze skórą, natychmiast ją umyj i chroń przed słońcem. Korzeń jest bezpieczny do jedzenia po obraniu i ugotowaniu.
Numery alarmowe
Polska
Ośrodek toksykologiczny (Warszawa): 22 619 66 54
Odmiany
Odmiany pasternaku różnią się głównie kształtem korzenia, słodyczą oraz odpornością na zgniliznę, a każda z nich to dobry punkt wyjścia. Oto te, na które najprawdopodobniej natkniesz się najczęściej.
Hollow Crown
Odmiana tradycyjna o długim korzeniu, szerokich barkach i zapadniętej szyjce, która daje najlepsze plony tylko tam, gdzie gleba jest wystarczająco głęboka i wolna od kamieni, by mogła rosnąć prosto w dół.
Harris Model
Uwielbiany wybór do przydomowych ogródków, ceniony za gładkie, równe, białe korzenie o delikatnej strukturze i niezawodnej słodyczy.
Gladiator F1
Silna odmiana mieszańcowa, która znosi zgniliznę znacznie lepiej niż większość innych, a przy tym wciąż daje gładkie, jednolite białe korzenie, na które można liczyć.
Cobham Improved Marrow
Słodka odmiana odporna na zgniliznę, o gładkiej skórce i korzeniach średniej długości, która dobrze czuje się w wielu różnych ogrodach.
Rośliny towarzyszące
Pasternak najlepiej rośnie w towarzystwie roślin, które oznaczają jego wolno wschodzące rzędy lub utrzymują glebę spulchnioną, a najgorzej obok krewnych dzielących z nim szkodniki.
Sadź obok
Rzodkiewka: Szybko kiełkująca rzodkiewka znaczy rzędy wolno wschodzącego pasternaku i spulchnia glebę.
Fasola karłowa: Rośliny strączkowe wiążą azot i nie konkurują o głęboką strefę korzeniową.
Cebula: Intensywnie pachnące rośliny cebulowe mogą pomóc ukryć uprawę przed muchówkami żerującymi na korzeniach.
Trzymaj z dala
Marchew: Ma te same szkodniki i choroby, takie jak połyśnica marchwianka, co zwiększa presję przy wspólnej uprawie.
Jak rozmnażać
Istnieje tylko jeden sposób na założenie uprawy pasternaku i trudno o coś prostszego: wysiej nasiona dokładnie tam, gdzie roślina ma rosnąć.
NasionaŚrednia
Wysiew bezpośredni wczesną wiosną do gleby nadającej się do uprawy · Kiełkowanie trwa 14-28 dni; korzenie osiągają rozmiar zbiorczy po około 100-130 dniach
Istnieje tylko jeden sposób na wychowanie pasternaku i jest on prosty: wysiej nasiona bezpośrednio w docelowe miejsce, ponieważ korzeń palowy nie wybaczy przesadzania. Sięgaj po świeżą torebkę nasion co roku, ponieważ nasiona szybko tracą żywotność, i siej wczesną wiosną, gdy tylko gleba nadaje się do uprawy. Potem przychodzi ta łagodniejsza część - cierpliwość, bo nasiona mogą potrzebować od 14 do 28 dni, by się obudzić, więc przez cały ten czas utrzymuj grządkę równomiernie wilgotną, a korzenie będą gotowe do wykopania po około 100 do 130 dniach.
Mity
Pasternak to po prostu biała marchew.
Mogą wyglądać jak kuzyni, ale pasternak i marchew to różne gatunki - Pastinaca sativa i Daucus carota. Pasternak wychodzi słodszy i bardziej skrobiowy, a jego smak staje się bogatszy po przejściu mrozu.
Liście pasternaku można bezpiecznie dotykać jak każdą inną zieleninę z ogrodu.
Liście i sok zawierają furanokumaryny, które po zetknięciu ze skórą i wystawieniu na słońce mogą wywołać fitofotodermatozę - chemiczne oparzenie z pęcherzami. Dlatego przy pracy z nacią noś rękawice i zakryj ramiona, a sok trzymaj z dala od odsłoniętej skóry, by uniknąć nieprzyjemności.
Pasternaku nie da się jeść, dopóki nie przejdzie przez mróz.
Dobra wiadomość: możesz go jeść w każdej chwili, niezależnie od mrozu. Zimno po prostu zamienia część skrobi w cukier, więc korzeń po przymrozku jest po prostu słodszy, a nie dopiero wtedy nadaje się do jedzenia.