Ja, al is dat een klein ja. Rood ligt precies op de grens van wat een bij nog kan onderscheiden van het groen van een blad. Een bij die je tuin oversteekt, pikt bijna geen kleursignaal op van een rood bloemblad. De meeste verwarring rond bijenzicht en rode bloemen komt uit één zin uit de schoolboeken, de zin dat bijen helemaal geen rood zien. Die zin is te stellig. Hommels kunnen rode reflectiepatronen onderscheiden van andere patronen, en een paar rode bloemen zijn voor zaadzetting afhankelijk van bijen.
Stel je één rode bloem in je border voor en twee bezoekers eraan. Een kolibrie krijgt een luid signaal tegen het blad en kan je bloem al ruim voor de landing eruit pikken. Een bij krijgt een vaag vlekje verschil en leunt op geur en op de herinnering aan de route van gisteren. Beide bezoekers bereiken je bloem en werken hem af. Je kijkt naar twee verschillende klussen, en dat verschil is hier het hele verhaal.
Kunnen bijen rood zien? Ja, en hoe groot dat ja is, is gemeten. Het kleurverschil tussen een bloem en de bladeren erachter krijgt een getal. Dat getal komt in just-noticeable differences, oftewel JND's. Eén JND is het kleinste kleurverschil dat een oog überhaupt kan registreren. Onder dat verschil zien twee tinten er voor jou uit als één tint. Chen en collega's zetten in Annals of Botany in 2020 het gemiddelde contrast van rode bloemen op 1,07 JND's voor bijen. Vogels die naar diezelfde bloemen keken, kwamen op meer dan 10 JND's.
Een waarde die net een haartje boven de drempel ligt, is lastig om mee te werken. Een bij kan registreren dat er iets veranderd is. Die verandering is bij lange na niet sterk genoeg om die bij van de andere kant van je tuin aan te trekken. Een vogel die naar hetzelfde bloemblad kijkt, heeft bijna tien keer zoveel contrast om op af te gaan, en daarom zie je rood steeds weer bij bloemen die op vogels gebouwd zijn.
Het tegenbewijs is echt, dus hier is het. Van de 130 roodbloeiende soorten uit 104 geslachten en 53 families werden er 10, oftewel 7,7%, door bijen bestoven. Rood is geen bijenwerende kleur. Die door bijen bestoven rode bloemen hebben iets gemeen. Als groep hebben ze een hogere secundaire piek in het blauwe en ultraviolette bereik. Blauw en ultraviolet liggen precies waar een bijenoog het beste werkt.
Die tweede piek telt voor een bij zwaarder dan het rood. Een bloemblad kan er voor jou diep rood uitzien en toch een weerkaatsing van blauw en ultraviolet licht afgeven. Bijen hebben geen rode fotoreceptor. Wat een bij wel heeft, dekt het bereik waar die tweede piek valt. Het rood is bijna ruis. Die weerkaatsing van je bloemblad is signaal.
Bij door vogels bestoven rode bloemen gaat het andersom. Die secundaire pieken zijn laag of verdwenen. De auteurs legden bloemspectra naast bestuivergroepen. Dieren zonder rode fotoreceptor kwamen overeen met de bloemen met een hoge piek, en vogels met die met een lage, bij P = 0,005. Zo'n sterk resultaat komt waarschijnlijk niet toevallig uit de steekproef.
Hoe je dat patroon leest, is het deel waar je even bij stil moet staan. De auteurs zagen de verschuiving naar rood met een lage secundaire piek als meer gedreven door het mijden van bijen dan door het aantrekken van vogels. Een diep rood bloemblad zonder blauwe of ultraviolette weerkaatsing werkt minder als een advertentie voor vogels. Het werkt meer als een manier om onopvallend te blijven voor bijen.
Houd dus de zorgvuldige formulering aan en laat die schoolboekzin los. Rood is veel minder opvallend voor bijen, maar nooit onzichtbaar. Een rode bloem in je border krijgt nog steeds bezoek, en een bij die leert waar je hem hebt geplant, komt terug. Rood roept een bij alleen nooit van de andere kant van je tuin, zoals blauw en paars dat doen.
Lees het volledige artikel: 10 rode bloemen en wat ze rood maakt
