Najbardziej trujący jest korzeń i nic innego w tej roślinie nawet się do niego nie zbliża. Toksyczność korzenia szaleju sprowadza się do dawki, bo grube kłącze zawiera znacznie więcej trucizny niż liście czy łodygi, które widzisz nad ziemią. Opis przypadku CDC podaje dawkę śmiertelną dla dorosłego jako 2 do 3 cm korzenia. Każda inna część rośliny też może cię skrzywdzić. To jednak korzeń niesie dawkę zabójczą.
Nóż wyszedł z tej nasady korzenia śliski i żółty. Nerwy na liściach zdradziły mi to już wcześniej. W rękawicach wyciągnąłem roślinę ze skarpy rowu, przeciąłem kłącze wzdłuż i zamiast litego, białego miąższu znalazłem w środku małe komory. W każdej siedziała kropla brązowego płynu, która zbierała się wzdłuż cięcia. To była moja druga wiosna w tym gospodarstwie, a stanowisko na mokrym końcu rowu było dla mnie nowe. Odłożyłem nóż w trawę i tam go zostawiłem.
Te komory potwierdzają to, co powiedziały już nerwy liściowe. Komorowe kłącze to cecha potwierdzająca, a nie test do zrobienia na roślinie, której nie potrafisz nazwać. Przetnij nasadę korzenia w poprzek, a zobaczysz rząd małych pustych przestrzeni ułożonych jedna nad drugą. Płyn, który w nich znajdziesz, jest brązowy lub słomkowy i wypływa w chwili, gdy złamiesz albo przetniesz łodygę.
To ten płyn niesie truciznę. Cykutoksyna jest w korzeniach bardziej stężona niż w jakiejkolwiek innej części, więc potrzeba jej bardzo niewiele, by wyrządzić realną szkodę. Kawałek korzenia wielkości orzecha włoskiego potrafi zabić zwierzę wielkości krowy. Dolne części łodyg są tuż za nasadą korzenia, co oznacza, że wyrywanie rośliny gołymi rękami kładzie ci palce od razu na dwóch najgorszych fragmentach.
The cut or broken root is the single most dangerous thing on this plant, and the poisonous liquid comes out under the smallest nick from your shovel blade or your boot heel.
Pora roku zmienia to, co może ci zrobić część nadziemna. We wczesnej fazie wzrostu trucizna jest zarówno w liściach i łodygach, jak i w bulwach, więc młoda wiosenna roślina jest groźna od góry do dołu. Te same liście i łodygi tracą większość toksyczności w miarę upływu sezonu. Wyjątkiem są zielone baldachy nasienne. Zostają trujące i zabijały bydło.
Nic z tego nie sprawia, że część nadziemna jest bezpieczna w twoich rękach. Za trujące uznaje się korę, kwiaty, owoce, liście, korzenie, nasiona i łodygi, a stopień zagrożenia określa się jako wysoki. Postawienie korzenia na pierwszym miejscu mówi ci, która część niesie największą dawkę. Nie mówi natomiast, z którymi częściami możesz obchodzić się bez ostrożności, więc traktuj całą roślinę jako toksyczną, a nasadę korzenia jako najgorszą z całego zestawu.
Rękawice zakładasz przed kopaniem, za każdym razem, a przy gęstym stanowisku przydają się też długie rękawy. Wyjmij z ziemi całą nasadę korzenia, zamiast odłamywać górę rośliny przy powierzchni gleby, i wróć po kawałki, które zostały w błocie. To, co wykopiesz, pakuj do worka, zamiast zostawiać rośliny na skarpie, gdzie sięgnie po nie zwierzę gospodarskie albo ciekawski pies. Umyj łopatę i rękawice, zanim dotkną czegokolwiek innego.
Warto trzymać się jeszcze jednego nawyku. Nie rozcinaj korzenia, żeby sprawdzić roślinę, co do której masz wątpliwości, bo tym jednym ruchem przenosisz truciznę na skórę i na narzędzia. Wykop roślinę w całości, obejrzyj puste komory, w miarę możliwości ich nie otwierając, i pozwól nasadzie korzenia rozstrzygnąć sprawę. Roślinę, której nie umiesz nazwać po liściach i podstawie łodygi, po prostu zostaw w spokoju.
Przeczytaj cały artykuł: Szalej jadowity: jak go rozpoznać i zachować bezpieczeństwo