De wortel is het giftigste deel, en niets anders aan de plant komt in de buurt. De giftigheid van de wortel draait om de dosis: de dikke wortelstok bevat veel meer gif dan de bladeren of stengels die je bovengronds ziet. Een casusrapport van de CDC noemt als dodelijke hoeveelheid voor een volwassene ongeveer 2 tot 3 cm wortel. Elk ander deel van de plant kan je ook schade toebrengen. De wortel is het deel dat de dodelijke dosis draagt.
Het mes kwam glad en geel uit die wortelkroon. Ik had de bladnerven al bekeken. Ik trok met handschoenen aan een plant uit de slootkant, spleet de wortelstok in de lengte en vond kleine holtes door het midden in plaats van stevig wit vlees. In elke holte zat een druppel bruine vloeistof die zich langs de snede verzamelde. Dat was mijn tweede voorjaar op die plek, en de groeiplaats aan het natte eind van de sloot kende ik nog niet. Ik legde het mes in het gras en liet het daar liggen.
Die holtes bevestigen wat de bladnerven al vertelden. Een gekamerde wortelstok is een aanvullend kenmerk, geen test die je loslaat op iets wat je niet al kunt benoemen. Snijd je dwars door de wortelkroon, dan zie je een rij kleine holle ruimtes boven elkaar zitten. De vloeistof die je erin vindt is bruin of strokleurig, en die vloeistof loopt eruit zodra je een stengel breekt of doorsnijdt.
In die vloeistof zit het gif. Het cicutoxine in de wortels is sterker geconcentreerd dan in welk ander deel ook, dus er is heel weinig nodig om echte schade aan te richten. Een stuk wortel ter grootte van een walnoot kan een dier van koeformaat doden. De onderste stengeldelen komen dicht achter de wortelkroon, wat betekent dat je met blote handen twee keer tegelijk de ergste delen beetpakt als je een plant uittrekt.
The cut or broken root is the single most dangerous thing on this plant, and the poisonous liquid comes out under the smallest nick from your shovel blade or your boot heel.
Het seizoen bepaalt wat het bovengrondse deel met je kan doen. In het begin van de groei zit het gif ook in de bladeren en stengels, niet alleen in de knollen, dus een jonge voorjaarsplant is van boven tot onder gevaarlijk. Diezelfde bladeren en stengels verliezen het grootste deel van hun giftigheid naarmate het seizoen vordert. Groene zaadschermen zijn de uitzondering. Groene schermen blijven giftig, en er zijn runderen gestorven nadat ze die hadden gegeten.
Dat alles maakt het bovengrondse deel nog niet veilig in je handen. De giftige delen die genoteerd staan omvatten bast, bloemen, vruchten, bladeren, wortels, zaden en stengels, en de ernstclassificatie is hoog. Dat de wortel bovenaan staat, zegt je welk deel de grootste dosis draagt. Zo'n ranglijst zegt niets over welke delen je losjes mag behandelen, dus beschouw de hele plant als giftig en de wortelkroon als het gevaarlijkst van allemaal.
Handschoenen gaan aan voordat je gaat graven, elke keer, en lange mouwen helpen als je in een dichte groeiplaats werkt. Zorg dat je de hele wortelkroon uit de grond krijgt in plaats van de top op maaiveldniveau af te breken, en ga terug voor de stukken die in de modder losraken. Doe wat je uittrekt in een zak in plaats van de planten op de kant te laten liggen waar vee of een nieuwsgierige hond erbij kan. Was je schep en je handschoenen voordat je er iets anders mee aanraakt.
Nog één gewoonte is het waard om vast te houden. Snijd geen wortel open om een plant te controleren waar je niet zeker van bent, want juist die handeling brengt het gif op je huid en op je gereedschap. Graaf de plant in zijn geheel uit, bekijk de holle kamers zonder ze open te maken als dat lukt, en laat de wortelkroon de vraag beantwoorden. Een plant die je niet kunt benoemen aan de bladeren en de stengelvoet, is een plant die je met rust laat.
Lees het volledige artikel: Waterscheerling: zo herken je hem en blijf je veilig