Boom · Araucariaceae
Norfolkden
Araucaria heterophylla
Geef hem fel licht, koele lucht en gelijkmatige vocht, en deze zachtaardige levende conifeer houdt zijn nette lagen het hele jaar door binnenshuis in vorm.
Helder indirect
13–18°C
tot -7°C
0,9–1,8 m
Overzicht
De norfolkden is een levende conifeer die een zachte, veerachtige, gelaagde altijdgroene sfeer bij je in huis brengt, en hij vraagt minder van je dan zijn elegante uiterlijk doet vermoeden. Hij komt oorspronkelijk van Norfolk Island in de Stille Zuidzee, waar hij uitgroeit tot een torenhoge boom, maar in een pot blijft hij een vriendelijke ongeveer 91 tot 183 cm hoog. Veel mensen halen er een in huis als levend alternatief voor een gekapte kerstboom.
Kijk iets beter en je ziet dat dit eigenlijk geen echte den is. De plant behoort tot het geslacht Araucaria, een oeroude coniferenfamilie uit het zuidelijk halfrond die veel ouder is dan de echte dennen waar hij op lijkt. De zachte, naaldachtige takken waaieren in nette, gelijkmatige kransen rond één rechtopstaande hoofdstengel uit, en die rustige, gelaagde vorm is precies waarom mensen deze plant zo graag houden.
Hij bedankt je voor een koele, lichte plek en een gelijkmatige hand met de gieter, en hij vergeeft meer dan je misschien vreest. Onthoud vooral dat hij langzaam groeit en wat hij verliest niet meer aanvult, dus een verbruinde tak of een afgeknipte hoofdstengel laat een blijvend gat achter. Zorg dat licht, luchtvochtigheid en water ongeveer goed zitten, en hij houdt zijn prachtige vorm jarenlang vast.
Verzorging
De korte versie: geef de plant helder, indirect licht, houd hem in koele kamers rond 13°C tot 18°C, en laat de grond tijdens het groeiseizoen gelijkmatig vochtig blijven maar in de winter wat droger. Bied een beetje luchtvochtigheid, laat de pot nooit in water staan, en laat die middelste hoofdstengel met rust.
Licht
Geef de plant fel, indirect licht; een plek bij een zonnig raam waar de directe stralen wat worden getemperd, bevalt hem uitstekend. Hij kan tegen een beetje volle zon, al houdt een vleugje middagschaduw het loof van verbleken, en een schemerige hoek dunt de onderste takken die je juist wilt behouden geleidelijk uit.
Water
Houd de grond van lente tot herfst gelijkmatig vochtig, en bouw dat in de wintermaanden af. Laat de bovenlaag van de grond tussen de beurten door iets opdrogen en laat de pot nooit in water staan. Vertrouw op het gevoel van de grond en de stevigheid van het loof als leidraad, in plaats van een strak schema aan te houden.
Bodem
Zet hem in een vruchtbare, poreuze mix met een royale portie zand en veen, iets aan de zure kant. Scherpe drainage is hier het allerbelangrijkste, want deze zachtaardige conifeer gaat rotten als de wortels drassig blijven staan.
Temperatuur
Koele kamers zijn waar hij zich het prettigst voelt, idealiter ergens tussen 13°C en 18°C. Houd hem comfortabel uit de buurt van warmtebronnen en zorg dat hij in de winter niet onder de 10°C komt.
Luchtvochtigheid
Gewone huishoudelijke luchtvochtigheid is prima, maar droge, verwarmde lucht is zijn grootste vijand binnenshuis. In een warme kamer helpt een lichte nevelbeurt op het loof of een plek bij andere planten om de vochtigheid net genoeg te verhogen.
Bemesting
Geef hem in lente en zomer een verdunde vloeibare meststof, ongeveer elke een tot twee weken. Zet de fles in de winter aan de kant, wanneer de plant nauwelijks groeit en er weinig behoefte aan heeft.
Snoeien
Dit is een plant die je grotendeels met rust kunt laten. Knip nooit de top of de middelste hoofdstengel weg, want dat verpest de gekranste vorm en er groeit geen nieuwe stengel terug. Beperk je tot het verwijderen van dode of beschadigde onderste takken.
Verpotten
Verpot slechts elke 2 tot 4 jaar, zodra hij duidelijk potgebonden is geraakt. Hij houdt er echt van om een beetje wortelgebonden te zijn en heeft een hekel aan verstoring, dus er is geen haast om hem op te potten voordat hij er klaar voor is.
Formaat & plantafstand
Binnenshuis wordt hij 91 tot 183 cm hoog met een breedte van ongeveer 61 tot 91 cm. Geef hem aan elke kant wat ruimte, zodat de lagen zich gelijkmatig kunnen ontvouwen en die mooie symmetrie behouden blijft.
Problemen oplossen
De meeste problemen bij een norfolkden zijn terug te voeren op de lucht en de watergift, en ze laten zich meestal eerst zien aan de onderste takken. Leer die vroege signalen herkennen, dan kun je zachtjes ingrijpen, ruim voordat een kale plek zich blijvend nestelt. Kijk hieronder wat bij jouw plant past en grijp in terwijl een beetje hulp nog veel uitmaakt.
Een slappe plant die in drassige grond staat
Wanneer verwelking samengaat met natte grond, is de waarschijnlijke boosdoener wortelrot door te veel water of een pot die niet afwatert, en af en toe de schimmel die paddenstoelwortelrot veroorzaakt. Bouw het water meteen flink af, giet elk schoteltje leeg zodat de pot nooit in een plas blijft staan, en verpot in een luchtige mix als de wortels al zacht en donker aanvoelen. Blijft dit te lang liggen, dan kan het de plant kosten, dus snel opmerken is echt belangrijk.
Oplossing:
- Geef minder vaak water
- Zorg dat de pot vrij kan afwateren en leeg de schoteltjes
- Verpot in een poreuze, goed doorlatende mix als er rot aanwezig is
Een plakkerige zwarte laag of vaag spinrag op de takken
Een kleverig laagje dat zwart wordt is het visitekaartje van schildluizen, waarvan de suikerige honingdauw die roetdauwschimmel voedt. Zie je in plaats daarvan fijne stippeltjes en delicaat spinrag, dan heb je te maken met spintmijten, het soort dat dol is op een hete, droge kamer. Veeg de takken voorzichtig schoon, behandel met tuinbouwolie of insecticidezeep, en verhoog de luchtvochtigheid zodat de mijten zich niet meer welkom voelen.
Oplossing:
- Veeg of was het loof
- Behandel met tuinbouwolie of insecticidezeep
- Verhoog de luchtvochtigheid om mijten te ontmoedigen
Als de onderste takken bruin worden en loslaten
Wees gerust, want kale onderste lagen zijn vrijwel altijd terug te voeren op droge, verwarmde binnenlucht, en dat sluipt er meestal pas echt in na een paar jaar op een schemerige plek. Verplaats je plant naar een lichte, koele plek en geef de lucht eromheen wat meer vocht. Een verloren laag groeit niet meer aan, dus vroeg ingrijpen is het beste wat je voor de vorm kunt doen.
Oplossing:
- Verplaats naar een lichte, koele kamer met indirect licht
- Nevel het loof of verhoog de omgevingsvochtigheid in verwarmde kamers
- Houd de grond gelijkmatig vochtig maar niet drassig
Giftigheid
Hier is weinig om je zorgen over te maken. Zowel de ASPCA als NC State classificeren deze plant als niet-giftig voor katten, honden en paarden, al kan het sap bij een huisdier dat erop kauwt nog wel een van streek maag of lichte huidirritatie veroorzaken. Voor mensen is de plant vrijwel volledig veilig, dus je enige echte taak is een vastberaden knager uit de buurt van het loof houden.
Giftig voor
Katten · Honden
Veilig voor
Mensen · Paarden · Konijnen · Vee · Vogels
Katten Mild
Een kat die aan het naaldachtige loof knabbelt, kan een beetje kwijlen, misselijk worden of tijdelijk minder eetlust hebben, en het sap kan de bek of huid licht doen prikkelen. Meestal blijft het mild en verdwijnt het vanzelf, maar bij een vastberaden knager is het verstandig om een jonge plant ergens buiten bereik te zetten.
Honden Mild
Een hond die op de takken kauwt, kan een wat onrustige maag krijgen met wat kwijlen of misselijkheid, en het plakkerige sap kan de huid rond de snuit licht irriteren. In de kleine hoeveelheden die een huisdier tot zich neemt is niets daarvan gevaarlijk, al is het nog steeds de moeite waard om een nieuwsgierige hond zachtjes bij de onderste lagen weg te leiden.
Paarden Geen
Zowel de ASPCA als NC State Extension bestempelen de plant als niet-giftig voor paarden, en omdat hij binnenshuis leeft, is het hoogst onwaarschijnlijk dat een paard er ooit mee in aanraking komt.
Konijnen Veilig
Er is niets giftigs vastgelegd voor konijnen, en het taaie, harsrijke loof is sowieso niet iets waar een konijn zin in heeft om aan te knabbelen.
Vee Veilig
Er is geen enkel record van deze plant die vee heeft vergiftigd, en in een pot binnenshuis blijft hij netjes uit de buurt van elk grazend dier.
Vogels Veilig
Vogels als huisdier lijken niet op de bladeren te reageren, al kan een vogel die erop landt en pikt zijn veren met plakkerig hars besmeuren.
Mensen Veilig
Voor mensen is deze plant vrijwel volledig veilig, en geen enkel deel ervan wordt geteeld om te eten. Het sap kan een gevoelige huid een beetje doen jeuken, dus een korte spoelbeurt van je handen na het snoeien is alles wat nodig is.
Noodnummers
Nederland
Alarmnummer (spoed): 112
België
Antigifcentrum: 070 245 245
Variëteiten
Er zijn hier geen benoemde cultivars om tegen elkaar af te wegen, maar één oude botanische naam duikt in de kamerplantenhandel nog steeds op.
Araucaria excelsa (voormalige naam)
Je komt dit oudere synoniem nog steeds tegen op plantlabels en in de kamerplantenhandel, en daar hoef je je geen zorgen over te maken, want het verwijst naar precies dezelfde plant die tegenwoordig als Araucaria heterophylla wordt verkocht.
Zo vermeerder je
Een norfolkden koop je veel makkelijker dan dat je hem zelf opkweekt, en de vorm die een nieuwe plant aanneemt hangt volledig af van welk deel je als uitgangspunt neemt, dus het helpt om je opties te kennen.
ZaadGemiddeld
Zaai vers zaad in vochtige, zanderige, venige grond · Enkele weken om te kiemen; groeit langzaam uit tot een flinke plant
Zaad is de zekerste weg naar een nieuwe plant, dus laat je er niet van weerhouden het te proberen. Zaai het vers in een vochtige, zanderige, venige mix, en bereid je voor op wachten, want het duurt enkele weken om te kiemen en veel langer om iets van formaat te worden. Je geduld wordt beloond met een plant die de juiste rechtopstaande hoofdstengel en de gelijkmatige, gekranste lagen heeft waar de soort om geliefd is.
StengelstekkenVeeleisend
Vanuit terminale (top)groei · Langzaam en onbetrouwbaar
Stekken zijn de lastigere optie, en ze maken alleen kans als je ze van de rechtopstaande topscheut neemt, waar wortelen nog altijd langzaam en onbetrouwbaar is. Een stuk van een zijtak wortelt wel, maar groeit altijd scheef uit tot een asymmetrische, vervormde plant, dus hij vervangt nooit helemaal een goede zaailing.
Mythes
De norfolkden is een echte den.
Die naaldachtige takken zijn overtuigend, maar deze plant hoort thuis in het geslacht Araucaria, familie Araucariaceae, en helemaal niet in Pinus. Het is een oeroude conifeer uit het zuidelijk halfrond die van Norfolk Island afkomstig is, veel ouder dan de echte dennen waar hij toevallig op lijkt. De 'den' in zijn naam is een gelijkenis, nooit een verwantschap.
Het houden van een norfolkden brengt katten en honden in ernstig vergiftigingsgevaar.
Hierover kun je gerust zijn, want de ASPCA vermeldt Araucaria heterophylla, onder de vermelding 'Australian Pine', als niet-giftig voor katten, honden en paarden, en NC State zegt hetzelfde, dus het giftige label dat op veel plekken wordt herhaald berust simpelweg op een misvatting. In de praktijk is het risico mild, want een huisdier dat op het loof kauwt, krijgt hooguit een licht van streek maag of een beetje huidirritatie door het sap, en niets ergers.