Zijn cactussen bedreigd?

Ja, voor een groot deel van de familie. De IUCN beoordeelde 1.478 cactussoorten en vond 31% met uitsterven bedreigd. Bedreigde cactussoorten zijn binnen de Cactaceae geen zeldzaam geval. Je kijkt naar bijna een derde van alle cactussen die iemand ooit heeft onderzocht. De plant op jouw vensterbank hoort bij een familie die tot de meest bedreigde plantengroepen behoort die de IUCN ooit heeft beoordeeld.

"Bedreigd" is hier een verzamelbak, geen enkel etiket. De Rode Lijst kent vier categorieën die allemaal als bedreigd tellen. Ze lopen van gevoelig, via kwetsbaar en bedreigd, tot de hoogste trede: ernstig bedreigd. Die 31% telt elke soort mee die in een van de vier terechtkwam. De ene plant gaat dus misschien elk jaar een beetje achteruit, terwijl van de andere nog maar een paar honderd wilde exemplaren in één canyon over zijn. Het cijfer komt uit de IUCN-cactusbeoordeling, in 2015 gepubliceerd door Goettsch en collega's. Die studie besloeg de grootste plantengroep die ooit aan de Rode Lijst-criteria is getoetst.

Het aantal telt net zo zwaar als het percentage. Die 1.478 soorten werden afgezet tegen een familie van ruwweg 1.750 tot 2.000 soorten, want botanici twisten nog over het echte totaal. Het aandeel gaat dus over beoordeelde cactussen, niet over elke cactus die er is. Achter die kop schuilt nog een cijfer. Ongeveer 76% van de bedreigde soorten gaat al achteruit, dus je kijkt niet naar een lijst met planten die stabiel op een laag aantal blijven.

De soorten die buiten beeld bleven, krijgen daarmee geen schone gezondheidsverklaring. Niemand heeft die cactussen nog langs de criteria gelegd, waardoor de rest van de familie ongemeten is in plaats van veilig. Klimaat is de enige druk die over de hele groep is gemeten. Bijna 90% van alle cactussoorten heeft een verspreidingsgebied dat onder druk komt te staan door klimaatverandering of andere mondiale veranderingen.

Verzamelen is de belangrijkste oorzaak, en dat verrast de meeste mensen. Het meenemen van levende planten en zaad voor de sierplantenhandel en voor privécollecties staat bovenaan. Kleinschalige veehouderij en kleinschalige akkerbouw met eenjarige gewassen volgen daarna. Illegaal verzamelen voor die handel is de meest urgente bedreiging voor cactussen in heel Noord- en Zuid-Amerika. Cactusbehoud komt daarmee op een vreemde plek terecht. De druk op bedreigde cactussoorten komt van liefhebbers en de verkopers die die markt bedienen, niet van de zware industrie.

Bij de handel snijdt het mes aan twee kanten. Een plant die in een kwekerij uit zaad is opgekweekt, haalt niets uit de natuur. Dezelfde vermeerderingsroutes die een tuincentrum bevoorraden, kunnen dat doen zonder dat iemand een leefgebied aanraakt. Het probleem is de sluiproute. Een volgroeide plant uit de grond graven levert een verkoper in één middag op waar een kweker jaren tafelruimte voor nodig heeft. Precies die sluiproute beschrijven de cijfers van de Rode Lijst.

Je kunt één ding checken voor je koopt, en de vraag is kort. Vraag langs welke weg de plant is opgekweekt, want cactussen worden gekweekt uit zaad, stek, enten of kindjes. Een kwekerij die de plant uit zaad heeft getrokken, antwoordt zonder aarzeling. Een zeldzame soort die goedkoop en per tray wordt aangeboden, is een vraag over herkomst, geen koopje. Behandel een bedreigde cactussoort die zo verkocht wordt als een plant zonder papieren.

Je kunt de zeldzaamste planten zien zonder er een te bezitten. Van de 3.243 botanische tuinen die wereldwijd in kaart zijn gebracht, hebben er 114 Cactaceae als belangrijk onderdeel van hun levende collectie. Daar groeien soorten die je in een winkel nooit tegenkomt, met etiketten van mensen die weten waar elke plant vandaan komt. Een ochtend in zo'n tuin kost je minder dan één uit de natuur gehaald exemplaar. En de populatie in die canyon blijft waar hij is.

Lees het volledige artikel: Cactussen zijn niet onverwoestbaar, alleen moeilijk te doorgronden