Socrates is de beroemde naam. De plant die hem doodde was de gevlekte scheerling, Conium maculatum. Elke navertelling van de vergiftiging van Socrates die de waterscheerling uit Noord-Amerikaanse sloten de schuld geeft, heeft de verkeerde plant te pakken. Beide horen bij de schermbloemenfamilie. Ze behoren tot verschillende geslachten en doden via een andere chemie.
Wat mensen van de gevlekte scheerling weten, is meestal dun. Er is een proces, een beker en een plant die scheerling heet. De gedeelde naam richt alle schade aan, want er zijn twee verschillende moordenaars die op die naam luisteren en maar één daarvan zat ooit in die beker. Verwissel ze en je leert iemand het verkeerde onkruid te vrezen op de verkeerde plek.
De familiegelijkenis is de hele valkuil. Heel wat planten uit de schermbloemenfamilie zetten platte schermen met kleine witte bloemen op holle stengels, dus een vluchtige blik levert je bijna niets op. Je moet de bladeren lezen en de grond onder je laarzen. Dat is traag werk, en de gedeelde volksnaam geeft mensen een excuus om het over te slaan.
De plantkunde geeft de doorslag. Waterscheerling wordt een naaste verwant genoemd van de scheerling waarmee Socrates werd gedood, en als familieband klopt dat. Daar broedt de verwarring ook. Waterscheerling bevat een gifstof die cicutoxine heet. Die werkt rechtstreeks op het centrale zenuwstelsel als een hevig krampverwekkend gif, en in de plant die Socrates dronk zat er geen druppel van.
Zet ze naast elkaar en het lijken geen tweelingen meer. Het Missouri Department of Conservation noemt voor de gevlekte scheerling een hoogte tot 2,7 m, met varenachtige, fijn ingesneden bladeren, en de plant heeft geen sterke band met natte grond. Waterscheerling blijft gebonden aan drassige plekken.
Dat verschil in standplaats is een handige manier om de twee uit elkaar te houden. Sta je aan een beekoever voor een wit bloemscherm, dan is waterscheerling van de twee het waarschijnlijkst. Loop je langs een droge akkerrand voorbij iets van 2,7 meter hoog, dan zit je in het andere verhaal.
Dit is geen weetje dat je kunt overslaan. Determinatietips die voor de ene scheerling zijn geschreven, gelden niet voor de andere, want de hoogte, de bladvorm en de grond waar ze op groeien verschillen allemaal. Leer de hoge stengel en het fijne varenachtige blad van Conium maculatum en je weet nog steeds niets bruikbaars over de plant in de sloot achter het huis.
Water hemlock causes most of the fatalities blamed on misidentification of poisonous plants in North America. Learn that plant on sight, and treat any hemlock advice you read as advice about one species, not two.
Het historische detail dat mensen het minst herhalen, is juist het detail om te onthouden. Er zijn kinderen gestorven door speelgoedfluitjes gesneden uit stengels van waterscheerling, ongeveer de meest alledaagse manier om een giftige plant tegen te komen. Geen beker, geen proces, geen beroemde laatste woorden. Alleen een hol stuk stengel en een kind in een nat weiland.
Lees de natte grond als één aanwijzing wanneer je een van deze planten probeert te benoemen. De gevlekte scheerling neigt weg van natte plekken zonder ze helemaal te mijden, dus laat de bladeren en de stengel de klus afmaken.
Het korte antwoord blijft dus staan. Elk verslag van de vergiftiging van Socrates wijst naar één soort, en dat is niet de plant in het natte weiland bij jou in de buurt. Waterscheerling is een neef met een eigen gifstof en een eigen dodental, en het is de soort die het vaakst opduikt waar jij woont. Houd de twee namen uit elkaar en de rest van wat je erover leest, spreekt zichzelf niet langer tegen.
Lees het volledige artikel: Waterscheerling: zo herken je hem en blijf je veilig