Elke cactus is een vetplant, en de meeste vetplanten zijn geen cactus. Die ene zin beslecht de vraag cactus versus vetplant, en je hoeft in het tuincentrum niet meer te gokken. Vetplant beschrijft wat een plant doet, namelijk water opslaan in dikke stengels, bladeren of wortels, en heel veel niet-verwante plantenfamilies doen precies dat. Cactus is de naam van één familie: Cactaceae. Elk lid van die familie draagt één kenmerk dat geen enkele andere plant op aarde heeft: het areool, een kussenachtige knop waar stekels, bloemen en nieuwe zijtakken allemaal uit groeien.
"Welke hiervan zijn nou echte cacti?" vroeg mijn buurvrouw, terwijl ze naar de brede vensterbank op het zuiden in de bovenkamer wees. Er stonden negen potten. Ze pikte er eerst de aloë en de potloodcactus uit, want bij de potloodcactus staat het woord gewoon op het plastic labeltje gedrukt. Geen van beide hoort bij de familie. Aloë komt oorspronkelijk uit Afrika en Arabië, en de potloodcactus is een Euphorbia met een geleende naam. Ik heb alle negen potten op die vensterbank bekeken en kwam op drie planten met areolen.
Wateropslag is een overlevingsstrategie, en losse takken van de plantenwereld kwamen daar los van elkaar op hetzelfde antwoord uit. Agaves, jadeplanten, vetkruiden, aloë's en de hele Euphorbia-groep houden water vast in dik weefsel, en geen van hen staat ook maar in de buurt van cacti in de stamboom. Cactaceae staat apart. CSU Extension schat de familie op ongeveer 2.000 soorten, allemaal meerjarig, allemaal succulent en allemaal inheems in Amerika. Als jouw plant dus terug te voeren is op Afrika of Arabië, heb je geen cactus, wat er ook op het etiket staat.
De areolen op cacti herken je zo, zodra je de vorm kent. Zoek naar een klein, viltachtig kussentje op de stengel, met de stekels die in een dicht bosje uit dat kussentje groeien. Kale groene huid, met stekels die recht uit het oppervlak komen, betekent dat je iets anders vasthoudt. De familie loopt van het zuiden van Canada tot de Patagonische steppe in Argentinië. Die ene kleine structuur is in het hele verspreidingsgebied hetzelfde, bij geribde zuilen, platte schijven en de ronde exemplaren die in piepkleine potjes verkocht worden.
De vijgcactus laat de bouw beter zien dan welke plant je ook kunt kopen. Kijk over een schijf en je ziet rijen stippen over het oppervlak, en elke stip is een areool. Elk areool draagt naast de lange stekels ook glochiden, en dat zijn piepkleine haakjeshaartjes die de huid irriteren. Pak een schijf nooit met blote handen vast. De schijven zijn omgevormde stengels met een waslaag, en de stekels zijn omgevormde bladeren, en daarom lijkt jouw vijgcactus helemaal geen blad te hebben.
Een cactus herkennen kost vijf seconden in de winkel. Ga met je ogen op stengelhoogte zitten en kijk aan de voet van een bosje stekels naar een dof, kussenachtig plekje. Zit dat er, dan heb je een cactus. Komen de stekels recht uit een gladde huid, of lopen er doorns in paren langs een houtige stengel, dan heb je een vetplant uit een andere familie. Plantenlabels kloppen vaak genoeg níét, dus vertrouw eerst je eigen ogen.
Tip the pot toward the light and look for the felt pad under each spine cluster. That pad is the whole cactus vs succulent split, and you can see it in one glance.
De verzorging is het simpelste deel. Beide groepen willen goed doorlatende grond en veel minder water dan een bladrijke kamerplant, dus een schap met beide door elkaar levert je geen enkel probleem op. Het verschil telt bij de aankoop. Vraag je om een cactus, dan kun je alsnog met een Euphorbia naar buiten lopen die uitgroeit tot een vorm waar je nooit op gerekend had. Controleer het areool en je weet wat je mee naar huis neemt.
Lees het volledige artikel: Cactussen zijn niet onverwoestbaar, alleen moeilijk te doorgronden
