Neredeyse hiç. Bir ağaç ileri yaşa ancak fidanken yavaş büyümüşse ulaşır ve bu örüntü, yıllık halkaları için örnek alınmış neredeyse her tür ve iklimde geçerli. Bu yüzden hızlı büyüyen ağaçların ömür rakamları kısa kalır; çünkü fidan dönemindeki hız, ağaç büyüdükçe ölüm olasılığını artırır. Hızlı bir ağaç yine de bahçeniz için iyi bir ağaç olabilir. Ama yüzyıllarca ayakta kalması istenen bir ağaç için kötü bir bahistir.
Kanıt kimsenin bahçesinden gelmiyor. Gövdelerden burguyla alınan ince odun örneklerinden geliyor; her halka bir yıllık büyümeyi taşır ve ağacın bütün ömrü tek bir çubuk üzerinde sırayla dizilir. Bu kayıtlar boreal, ılıman ve tropik ormanları kapsıyor; yani bu, tek bir soğuk ya da yağışlı bölgeye özgü bir tuhaflık değil. Aynı örüntü test edilen neredeyse bütün türlerde görülüyor; dolayısıyla kural, ne dikmeye karar verirseniz verin altta durur.
Mekanizma kulağa geldiğinden daha basit. Hızlı büyüme, ağacı yaşam evrelerinden daha erken geçirir; ağaç genç yaşta büyük boyuta ulaşır ve boyut arttıkça ölüm riski de artar. Büyüme-ömür takası budur ve halka çalışmaları bunu, sıcak iklimin ya da zengin toprağın bir yan etkisi olarak değil, nedensel bir ilişki olarak ele alıyor. Zayıf odun ayrı bir konu. Hızlı büyüyenler daha çok yarılıyor, ama bu çalışmalar yaşı, bir dalın ne kadar kolay kırıldığına göre değil, erken dönem büyüme hızına göre ölçüyor.
Bu bedele bir rakam koymak mümkün. Erken dönem büyüme hızındaki her %50'lik artışta ömür yaklaşık %23 kısalıyor; bu rakamı Brienen ve arkadaşları üç iklim kuşağındaki yıllık halkalardan çıkardı. Hızı iki kez artırırsanız kayıp katlanır. O çalışma, yüzyılı devirmeyi başaran hiçbir hızlı büyüyen ağaç adı vermiyor; bu yüzden ağaç ömrü ile erken dönem gücünü birbirine bağlı iki düğme gibi düşünün. Düğme üzerinde bir nokta seçebilirsiniz. İki ucu birden alamazsınız.
Bradford armudu, bunu kaldırımdan bile görebileceğiniz örnektir. Hızlı büyür, genç yaşta çiçek açar. Sonra dağılır. 15. yıldan sonra dal yarılmaları ağırlaşır ve ağaç 15 ila 25 yıl arasında bir yerde biter. Meşelerin yanına dikilen bir gümüş akçaağaç aynı hikâyeyi öbür taraftan anlatıyor. Meşeler 20. yılda onu boyutta geçti. 25. yıl civarında bir buz fırtınası onu soydu ve ağaç söküldü; meşeler ise o sırada hâlâ taçlarını dolduruyordu.
Hızlı ve yavaş göreli terimlerdir ve alışverişte bu önemlidir. Hızlı büyüyen diye satılan bir ağaç, bir çalıyla değil, meşeler ve kayınlarla kıyaslanıyordur; etiket ilk on yılına dair bir vaattir, son yüzyılına dair değil. Fidanlıkların hızı satmak için her nedeni var, çünkü hızlı bir ağaç ikinci yaza kadar kazanılmış bir iş gibi görünür. Fatura sonra gelir: o ağacın sökülmesi gerektiğinde ve yandaki yavaş ağaç nihayet güzelleşmeye başladığında.
O hâlde önce yavaş türü dikin ve ona elinizdeki en iyi yeri verin. Sonra beklerken gölge ve rüzgâr siperi sağlaması için yanına geçici bir koruyucu ağaç olarak hızlı büyüyen bir tür yerleştirin. Yavaş ağacın yere ihtiyacı olduğunda, hızlı olanın kendi yarılma yılları gelmeden onu kesip çıkarın. Uzun ömürlü ağaçların neredeyse hepsi yavaş başlar; yani bekleyiş, sonucun bedelidir, dikim planınızdaki bir hata değil.
Most of the species lifespan ranges you find online are commonly cited estimates, not measured figures from cored trees. Use them to rank one species against another, and never as a promise about the tree in your yard.
Tam makaleyi oku: Hızlı Büyüyen Ağaçlar: Hızın Gerçek Bedeli
