Zioło · Asteraceae
Złocień maruna
Tanacetum parthenium
Zaproponuj mu pełne słońce i ubogą, suchą glebę, a złocień maruna odwdzięczy się białymi stokrotkowatymi kwiatami przez całe lato.
Pełne słońce
Co 7–14 dni
90–120 dni
do -29°C
Przegląd
Złocień maruna to pogodna, łatwa w uprawie bylina z rodziny astrowatych, która przez ciepłe miesiące pokrywa się drobnymi, białymi kwiatami o słonecznych, żółtych środkach. Rośnie szybko i prosi o bardzo niewiele, co jest dokładnie powodem, dla którego wywędrowała ze starych ogrodów wiejskich do rabat, obrzeży i grządek ziołowych w chłodniejszych regionach. Jedno powąchanie aromatycznych, paprociowatych liści mówi ci, że należy do rodzaju Tanacetum, bliskiego krewnego wrotyczu i chryzantem.
Odwdzięcza się na dwa miłe sposoby. Kwiaty świetnie nadają się na długo trzymające się cięte bukiety i przyciągają zapylacze, a roślina niesie ze sobą długą historię ludowej medycyny, która wciąż pobrzmiewa w jej nazwie. Zostawiona zupełnie samej sobie, swobodnie się rozsiewa, więc schludna, mała kępka może w ciągu sezonu lub dwóch zmiękczyć się w luźną, przyjazną kolonię.
Niech nic z tego cię nie martwi, bo złocień maruna jest naprawdę wybaczający. Daj mu słońce, przepuszczalną glebę i schludne przycięcie po zakończeniu kwitnienia, a będzie wiernie wracać rok po roku, wypełniając przy tym luki siewkami. Jedyną rzeczą wartą pilnowania jest rozprzestrzenianie się, a odrobina usuwania przekwitłych kwiatów w zupełności wystarcza, by je wyprzedzić.
Pielęgnacja
W skrócie: zapewnij mu pełne słońce i ubogą, dobrze przepuszczalną glebę, a dokładnie podlewaj dopiero wtedy, gdy górna połowa gleby wyschnie. Usuwaj przekwitłe kwiaty na bieżąco, przytnij roślinę po przekwitnięciu, a resztą w dużej mierze zajmie się sama.
Światło
Złocień maruna kwitnie najlepiej w pełnym słońcu, choć chętnie zniesie odrobinę półcienia. Umieść go w głębszym cieniu, a zamienisz kwiaty na miękki, wyciągnięty wzrost, więc wyświadcz mu przysługę i wybierz najjaśniejsze miejsce, jakie masz.
Podlewanie
Gdy się już zadomowi, złocień maruna jest odporny na suszę i naprawdę nie lubi stać w mokrej ziemi. Podlewaj go dokładnie, ale dopiero gdy górna połowa gleby wyschnie, co zwykle wypada mniej więcej co 7 do 14 dni, i pozwól jej ponownie wyschnąć między podlewaniami.
Podłoże
Zwykła dobrze przepuszczalna gleba ogrodowa w zupełności mu wystarcza, a nawet ubogą, suchą ziemię zniesie bez narzekania. Celuj w pH gdzieś pomiędzy 6,0 a 7,5 i upewnij się, że woda swobodnie przez nią przepływa, bo rozmokła gleba to jedyna rzecz, której naprawdę nie wybacza.
Temperatura
Złocień maruna jest wspaniale mrozoodporny, znosząc mróz do około -29°C i letni upał do 32°C bez większego trudu. Ten szeroki zakres pozwala mu przezimować jako bylina w wielu ogrodach o klimacie umiarkowanym.
Wilgotność
Zwykłe powietrze na zewnątrz to wszystko, czego ta roślina wymaga, więc nie ma tu liczby, którą warto gonić czy się nią martwić. Dobrze czuje się w zakresie 40% do 60%, jaki oferuje już większość ogrodów, a odrobina świeżego przepływu powietrza liczy się znacznie bardziej niż sam odczyt.
Nawożenie
Złocień maruna to roślina o niskich wymaganiach pokarmowych, która naprawdę woli ubogą glebę. Jedna delikatna dawka zbalansowanego nawozu albo garść kompostu wiosną to wszystko, czego potrzebuje, a intensywne nawożenie przynosi tylko miękki, wiotki wzrost, który przyciąga mszyce.
Przycinanie
Usuwaj przekwitłe kwiaty w miarę upływu sezonu, by kwitnienie trwało dalej i by złagodzić jego intensywny samosiew. Gdy roślina skończy kwitnąć, przytnij ją mocno, by uzyskać świeży, zwarty odrost, a następnie ścinaj ją późną jesienią lub wczesną wiosną.
Przesadzanie
Jeśli uprawiasz złocień marunę w doniczce, przesadzaj go co roku lub gdy tylko wyrośnie ze swojego domu. Korzenie okrążające ziemię, cichy spadek witalności albo gleba wysychająca niemal natychmiast po podlaniu to przyjazne oznaki, że roślina powitałaby przestronniejszą doniczkę.
Rozmiar i rozstawa
Rośliny wznoszą się na wysokość 45 do 90 cm i tworzą kępy o szerokości 30 do 60 cm. Zostaw każdej z nich mniej więcej tyle przestrzeni, by powietrze mogło wokół niej swobodnie krążyć, a korzenie nigdy nie tkwiły w uwięzionej wilgoci.
Kiedy sadzić
Złocień maruna podąża za porami roku, a ten rytm łatwo poznać. Zacznij nasiona w domu 6 do 8 tygodni przed ostatnimi przymrozkami albo wysiej je wprost do ziemi wiosną, młode rośliny wysadź, gdy chłód ustąpi, a białe, stokrotkowate kwiaty otwierają się od wczesnego lata aż po jesień.
Typowe miesiące dla klimatu umiarkowanego: w cieplejszych regionach zaczynaj wcześniej, a tam, gdzie wiosenne przymrozki utrzymują się dłużej, sadź później.
- Siew: 6 do 8 tygodni przed ostatnimi przymrozkami
- Sadzenie: Wiosną, gdy minie ryzyko przymrozków
- Zbiory: Białe kwiaty przypominające stokrotki z żółtym środkiem, od wczesnego lub środka lata do jesieni; długi okres kwitnienia
Mrozoodporność
Temperatura: do -29°C
Rozwiązywanie problemów
Złocień maruna rzadko sprawia kłopoty, a gdy już je sprawia, zwykle sprowadza się to do nadmiaru wody, zbyt małej ilości słońca albo jego własnego entuzjazmu do samosiewu. Znajdź poniżej to, co pasuje do tego, co widzisz, i zareaguj wcześnie, dopóki naprawa jest jeszcze łagodna i prosta.
Zwisające, żółte liście na glebie, która pozostaje rozmokła
Jeśli twoja roślina słabnie, podczas gdy gleba wokół niej pozostaje mokra, prawdopodobną przyczyną jest gnicie korzeni, które pojawia się, gdy drenaż nie nadąża za wodą. Delikatne odkopanie przy nasadzie pokaże korzenie, które zbrązowiały, rozmiękły i nieprzyjemnie pachną, a takie korzenie nie mogą już odżywiać części nadziemnej. Ogranicz podlewanie i popraw drenaż, usuń wszystko, czego nie da się już uratować, a zdrowym fragmentom daj nowy start tam, gdzie nigdy nie tworzą się kałuże, a stamtąd można już wrócić do zdrowia.
Rozwiązanie:
- Popraw drenaż i ogranicz podlewanie
- Usuń i wyrzuć mocno zaatakowane rośliny
- Zasadź zdrowe podziały w dobrze przepuszczalnej glebie
Małe rośliny pojawiające się po całej rabacie
Złocień maruna to obfity samosiewca, więc nie zdziw się, gdy jedna zadowolona roślina rozsypie wokół siebie plon młodych siewek następnej wiosny. Łagodnym rozwiązaniem jest usuwanie przekwitłych kwiatów, zanim jeszcze zawiążą nasiona, co po cichu zatrzymuje rozprzestrzenianie się, zanim się zacznie. Wszelkie siewki, które się prześlizgną, wyciągnij lekkim pociągnięciem, dopóki są jeszcze małe, więc nie ma się czym martwić.
Rozwiązanie:
- Usuwaj przekwitłe kwiaty przed zawiązaniem nasion
- Usuwaj niechciane siewki ręcznie, dopóki są młode
Lepkie, skręcające się liście usiane drobnymi skupiskami owadów
Nie martw się, bo to tylko wizyta mszyc, a to jeden z najłatwiejszych problemów do rozwiązania. Te drobne, miękkociałe owady tłoczą się na świeżym wzroście i spodniej stronie liści, a lepka spadź, którą zostawiają, to właśnie to, co powoduje skręcanie liści. Zmyj je mocnym strumieniem wody, po mydło owadobójcze sięgnij tylko wtedy, gdy grupa jest duża, a biedronki, które się pojawią, chętnie dokończą robotę za ciebie.
Rozwiązanie:
- Spłucz mocnym strumieniem wody, by usunąć mszyce
- Zastosuj mydło owadobójcze, jeśli inwazja jest duża
- Zachęcaj pożyteczne drapieżniki, takie jak biedronki
Zaledwie garstka kwiatów albo kolor, który szybko blaknie
Skąpe kwitnienie niemal zawsze oznacza zbyt mało słońca albo kilka pominiętych przycięć przekwitłych kwiatów, a obie te rzeczy łatwo naprawić. Roślina siedząca w cieniu po prostu zawiązuje mniej pąków, a ta, której pozwolono wydać nasiona, sama ogranicza swój pokaz. Przenieś ją w pełne słońce i uszczypuj zwiędłe kwiaty przy okazji, a będzie kwitnąć od wczesnego lata aż głęboko w jesień.
Rozwiązanie:
- Przenieś w miejsce o pełnym słońcu
- Regularnie usuwaj przekwitłe kwiaty, by zachęcić do dalszego kwitnienia
Toksyczność
Złocień maruna to piękna roślina do uprawy, choć nie taka, którą warto jeść albo dawać zwierzętom do wypasania. Liście zawierają seskwiterpenowe laktony, które mogą podrażnić usta i żołądek kotów, psów i koni, a te same związki mogą u wrażliwych osób wywołać kontaktowe zapalenie skóry i owrzodzenia jamy ustnej. Załóż rękawice, gdy ją pielęgnujesz, i pilnuj, by zwierzęta domowe i małe dzieci nie obgryzały liści, a wszyscy pozostaną bezpieczni.
Toksyczna dla
Koty · Psy · Konie · Króliki · Zwierzęta gospodarskie · Ptaki · Ludzie
Koty Łagodna
Kot, który nadgryzie liście, zwykle się ślini i wymiotuje, a rozstrój żołądka może przejść w luźne stolce. Sok może też podrażnić buzię albo wywołać wysypkę tam, gdzie dotknie skóry, więc najlepiej trzymać ciekawskie koty z daleka.
Psy Łagodna
Pies, który spróbuje liści, zwykle się ślini i czuje mdłości, czasem z luźnymi stolcami. Tam, gdzie dotknie go sok, może zaczerwienić się buzia albo podrażnić skóra, więc wytrzyj ciekawski nos i przenieś doniczkę poza zasięg.
Konie Łagodna
Gorzkie liście mogą pozostawić wypasającemu się koniowi obolałą buzię, odrobinę ślinienia i lekki dotyk kolki lub luźniejszy nawóz. Dobra wiadomość jest taka, że większość koni powącha ją i przejdzie dalej, mając jakikolwiek inny wybór.
Króliki Ostrożnie
Te same seskwiterpenowe laktony, które szkodzą innym zwierzętom, sprawiają, że złocień maruna to zły wybór dla królików, więc najbezpieczniej trzymać go z dala od klatki i poza listą podawanej zieleniny.
Zwierzęta gospodarskie Ostrożnie
Bydło, owce i kozy zwykle same unikają gorzkich liści, ale związki zawarte w roślinie mogą podrażnić żołądek, jeśli zwierzę zostanie zmuszone do jej zjedzenia, więc nie warto polegać na niej jako paszy.
Ptaki Ostrożnie
Niewiele przemawia za tym, że złocień maruna jest bezpieczny dla ptaków domowych czy podwórkowych, a drażniące olejki nakazują ostrożność, więc łagodnym rozwiązaniem jest trzymanie rośliny z dala od klatek i wolier.
Ludzie Ostrożnie
Praca z liśćmi może wywołać kontaktowe zapalenie skóry, jeśli masz wrażliwą skórę, a żucie świeżych liści często pozostawia owrzodzenia i bolesność jamy ustnej. Załóż rękawice, gdy ją przycinasz, i opłucz ręce, gdy skończysz, a wszystko będzie w porządku.
Noś rękawice podczas pielęgnacji liści; seskwiterpenowe laktony mogą wywołać kontaktowe zapalenie skóry u wrażliwych osób, a żucie świeżych liści może powodować podrażnienie jamy ustnej i owrzodzenia.
Numery alarmowe
Polska
Ośrodek toksykologiczny (Warszawa): 22 619 66 54
Odmiany
Poza zwykłą białą stokrotką, warto poznać garstkę odmian, cenionych bądź za pełne kwiaty, bądź za kolorowe liście.
'Aureum' (Złote Pióro)
Ogrodnicy uprawiają tę odmianę raczej dla jej świecących, żółtozłocistych liści niż dla kwiatów, co czyni ją pięknym wyborem liściowym.
'Flore Pleno'
Zamiast zwykłej stokrotki oferuje w pełni pełne, guzikowate, białe kwiaty stłoczone z płatków.
'Snowball'
Jej kwiaty mają formę okrągłych, białych pomponów, schludną, pełną odmianę, która wygląda niemal jak mała chryzantema.
Jak rozmnażać
Złocień maruna rozmnaża się niemal bez zachodu, czy to z nasion, czy przez podział zadomowionej kępy, a do tego chętnie samosieje się na dodatek.
NasionaŁatwa
Wysiej w domu 6 do 8 tygodni przed ostatnimi przymrozkami albo bezpośrednio do ziemi wiosną; wysiewaj na powierzchni, bo nasiona potrzebują światła do kiełkowania · Kiełkowanie w 1 do 2 tygodni; kwitnące rośliny już w pierwszym sezonie
Zaczynanie złocienia maruny z nasion jest wspaniale wybaczające, czy to wysianego w domu 6 do 8 tygodni przed ostatnimi przymrozkami, czy rozsypanego wprost na wiosennej ziemi. Po prostu umieść nasiona na powierzchni bez przykrywania, bo potrzebują światła, by się obudzić, a kiełki pojawiają się po 1 do 2 tygodniach. Rośliny uprawiane w ten sposób kwitną już w swoim pierwszym sezonie, a ponieważ złocień maruna tak chętnie się samosieje, możesz po prostu wykopać i przenieść samosiewki, dopóki są młode.
PodziałŁatwa
Wiosna lub wczesna jesień · Kilka tygodni na ponowne zadomowienie się w sezonie podziału
Podzielenie zadomowionej kępy wiosną lub wczesną jesienią daje zmęczonej roślinie nowe życie i daje ci nowe rośliny, które wyglądają dokładnie jak roślina matka. Delikatnie wyjmij kępę, rozdziel ją na ukorzenione fragmenty i umieść każdy z powrotem w ziemi. Podziały potrzebują tylko kilku tygodni, by się zadomowić i dalej rosnąć w tym samym sezonie.
Mity
Złocień maruna zawdzięcza swoją nazwę temu, że niezawodnie leczy gorączkę.
Nazwa rzeczywiście pochodzi od łacińskiego febrifugia, czyli obniżający gorączkę, co wskazuje, jak ludzie kiedyś po nią sięgali. Mimo to zarówno dawne zastosowania, jak i te współcześnie badane, skupiają się raczej wokół bólu głowy i migreny niż gorączki. Nigdy nie był to niezawodny środek na gorączkę, a nazwa po prostu przetrwała ze starej medycyny ludowej.