Drzewo · Theaceae
Franklinia
Franklinia alatamaha
Mimo że to drzewo zniknęło ze swojego naturalnego środowiska już na początku XIX wieku, nadal nagradza cię kwiatami pod koniec lata i ognistymi jesiennymi liśćmi.
Pełne słońce
Co 3–7 dni
do -29°C
3–7,6 m
Przegląd
Niewiele drzew ma historię taką jak franklinia, niewielki, kwitnący członek rodziny herbatowatych, który nie rośnie już nigdzie w naturze. Nad rzeką Altamaha w Georgii w latach 60. XVIII wieku John i William Bartram natrafili na nią i przywieźli nasiona do domu, a to jedno zbiory jest rodzicem każdej franklinii rosnącej dziś. Dzikie drzewa zniknęły na dobre na początku XIX wieku.
Jej dar dla ogrodu przychodzi pod koniec roku, gdy pojawia się pokaz kwiatów. Kielichowate, białe kwiaty ze złotym pękiem pręcików pośrodku otwierają się od końca lata do wczesnej jesieni, często na tle liści, które już zabarwiły się na głęboką czerwień i pomarańcz. Drzewo zachowuje przyjazną skalę, rosnąc do od 3 do 7,6 m jako powolny, pojedynczy pień albo mała roślina o wielu pędach.
Nic z tego nie przychodzi bez wysiłku, i warto to wiedzieć, zanim zaczniesz. Franklinia jest wymagająca w uprawie, wybredna co do drenażu i podatna na zgniliznę korzeni w niewłaściwej glebie. Posadź ją w chłodnej, wilgotnej, ostro odsączającej się, kwaśnej glebie, trzymaj z dala od gliny i upału, a masz realną szansę na jedno z najwyjątkowszych drzew, jakie może pomieścić ogród.
Pielęgnacja
W skrócie: pełne słońce do półcienia, w żyznej, kwaśnej, ostro odsączającej się glebie, która nigdy nie stoi mokra. Utrzymuj glebę równomiernie wilgotną, chroń drzewo przed upałem, suszą i gliną, a przede wszystkim trzymaj z dala zgniliznę korzeni, a odwdzięczy się za twoją troskę.
Światło
Staraj się zapewnić franklinii pełne słońce do półcienia, a odwdzięczy się tobie za to. Mocne światło wydobywa najlepsze kwiaty i barwy, podczas gdy odrobina cienia w najgorętszych godzinach dnia pomaga jej dobrze się czuć tam, gdzie lata są ciepłe.
Podlewanie
Sercem opieki nad tym drzewem jest utrzymywanie gleby stale wilgotnej, ale nigdy nie zabagnionej. Nie znosi ani suszy, ani mokrych korzeni, więc podlewaj ją w suchych okresach, dbając jednocześnie o łatwy odpływ wody z gleby. Zabagniona gleba to wrota do zgnilizny korzeni, która zabija większość franklinii, więc celuj w wilgotną, nie podmokłą glebę.
Podłoże
Sadź swoje drzewo w żyznej, dobrze przepuszczalnej, kwaśnej glebie piaszczysto-gliniastej o pH między 4,5 a 6,0. Swobodny drenaż liczy się tu tyle samo co żyzność, więc wmieszaj sporo materii organicznej i trzymaj się z daleka od ciężkiej gliny.
Temperatura
Na szczęście to drzewo znosi szeroki zakres temperatur, mniej więcej od -29°C do 35°C, co plasuje je w strefach USDA od 5 do 8. Długie okresy upału mu nie służą, więc chłodniejsza część tego zakresu jest tym, w czym błyszczy najbardziej.
Wilgotność
Zwykła wilgotność powietrza na zewnątrz w zupełności mu wystarcza, bez żadnej liczby do osiągnięcia. Dobry drenaż i delikatny przepływ powietrza robią dla jego zdrowia znacznie więcej niż jakakolwiek wilgotność powietrza.
Nawożenie
Nawoź wiosną, używając kwaśnego nawozu o powolnym uwalnianiu, przeznaczonego dla roślin kwasolubnych. Jedno sezonowe nawożenie w zupełności wystarczy, a wybór nawozu dostosowanego do jej upodobania do kwaśnej gleby pomaga jej rosnąć równomiernie.
Przycinanie
Ucieszy cię wiadomość, że franklinia wymaga bardzo niewiele przycinania. Usuń martwe, uszkodzone lub krzyżujące się gałęzie pod koniec zimy, i wykorzystaj tę samą okazję, by nadać jej kształt, jeśli chcesz prowadzić ją jako drzewo o jednym pniu.
Przesadzanie
Drzewo rosnące w gruncie nigdy nie wymaga przesadzania, a nawet to w doniczce rzadko przenosi się do większego naczynia. Gdy korzenie zaczynają owijać się wokół doniczki, wystają przez otwory drenażowe, albo woda przecieka na wylot bez wsiąkania, twoje drzewo w pojemniku po cichu daje ci znać, że wyrosło ze swojego domu.
Rozmiar i rozstawa
Spodziewaj się dojrzałej wysokości od 3 do 7,6 m i rozpiętości od 1,8 do 4,6 m. Zapewnij mu otwartą przestrzeń, by mogło zabłysnąć samodzielnie jako okaz, gdzie te późne kwiaty i jesienne barwy przyciągną cały podziw, na jaki zasługują.
Kiedy sadzić
To drzewo trzyma się powolnego rytmu chłodnej pory roku, który łatwo naśladować. Wysiej nasiona pod koniec zimy lub wczesną wiosną, gdy przejdą stratyfikację chłodem, wysadź młode drzewka na zewnątrz wiosną po ostatnim przymrozku albo wczesną jesienią, i ciesz się kwiatami od końca lata aż do pierwszego przymrozku.
Typowe miesiące dla klimatu umiarkowanego: w cieplejszych regionach zaczynaj wcześniej, a tam, gdzie wiosenne przymrozki utrzymują się dłużej, sadź później.
- Siew: od późnej zimy do wczesnej wiosny, po stratyfikacji w chłodzie
- Sadzenie: wiosną po ostatnim przymrozku lub wczesną jesienią
- Zbiory: od późnego lata do wczesnej jesieni (lipiec do pierwszego przymrozku)
Mrozoodporność
Temperatura: do -29°C
Rozwiązywanie problemów
Niemal każde niepowodzenie z franklinią sprowadza się do korzeni i wody, w której stoją, a dobra wiadomość jest taka, że większość kłopotów da się naprawić, jeśli złapiesz je odpowiednio wcześnie. Naucz się odróżniać zgniliznę od więdnięcia i od zwykłej suszy, ponieważ każda z nich wymaga innej reakcji. Znajdź poniżej to, co zauważasz, i zareaguj wcześnie, a dasz swojemu drzewu największą szansę.
Szybkie więdnięcie i zamierające gałęzie nad sczerniałymi korzeniami
Jeśli twoje drzewo szybko więdnie, żółknie i zaczyna tracić gałęzie, prawdopodobnym winowajcą jest zgnilizna korzeni wywołana przez Phytophthora, która pozostaje główną przyczyną śmierci u tego gatunku. Osiedla się w zabagnionej, zbitej lub gliniastej ziemi, gdzie woda zalega wokół korzeni, a szybkie odkopanie ujawni ciemne, miękkie korzenie oraz podstawę pnia, która utraciła kolor. Drzewa, które zaszły zbyt daleko, nie da się już uratować, więc najlepsze, co możesz zrobić dla reszty, to natychmiast poprawić drenaż, przenieść ocalałe okazy na podwyższony kopiec dobrze przepuszczalnej, kwaśnej gleby i usunąć najgorsze przypadki, aby zatrzymać rozprzestrzenianie się problemu.
Rozwiązanie:
- Natychmiast popraw drenaż i przestań nadmiernie podlewać
- Sadź lub przesadzaj na podwyższoną rabatę lub kopiec dobrze przepuszczalnej, żyznej, kwaśnej gleby
- Usuń i zniszcz mocno zaatakowane rośliny, aby ograniczyć rozprzestrzenianie się
Zwisające liście, mimo że korzenie stoją w dobrze przepuszczalnej glebie
Czasem drzewo zwisa i traci gałęzie, mimo że gleba dobrze się odsącza i pozostaje przyjemnie wilgotna, a to wskazuje albo na chorobę więdnięcia, na którą ten gatunek jest podatny, albo na zwykły stres suszy, ponieważ franklinia nie ma cierpliwości do suchej gleby. Nie martw się, reakcja jest łagodna i wykonalna: przytnij zaatakowane gałęzie i się ich pozbądź, a następnie utrzymuj glebę równomiernie wilgotną, nigdy nie dopuszczając do jej zabagnienia. Twoim najlepszym zabezpieczeniem jest chłodne, wilgotne, dobrze przepuszczalne, kwaśne stanowisko, które oszczędza drzewu upału, suszy i zanieczyszczeń.
Rozwiązanie:
- Usuń i pozbądź się zaatakowanych gałęzi
- Utrzymuj równomierną wilgotność gleby bez zabagniania
- Unikaj stresowania rośliny suszą, upałem lub przesadzaniem
Naddziobane, powycinane liście ogryzione aż do nerwów
Liście, które wyglądają na postrzępione, powycinane albo zjedzone aż do nerwów, zwykle oznaczają, że przez miesiące wzrostu żerują larwy pilarzy, a z tym problemem łatwo sobie poradzić. Na młodym drzewku możesz po prostu zebrać je palcami albo spłukać mocnym strumieniem z węża. Trzymaj insektycyd w rezerwie na przypadek prawdziwego nasilenia, i przeglądaj liście często, aby złapać larwy wcześnie, gdy jest ich jeszcze niewiele.
Rozwiązanie:
- Zbieraj larwy ręcznie z małych drzewek
- Użyj mocnego strumienia wody, aby zmyć larwy
- Zastosuj odpowiedni insektycyd tylko przy silnym nasileniu
Toksyczność
Oto uspokajająca wiadomość, jeśli dzielisz dom ze zwierzętami: franklinia nie jest toksyczna. Nie znajdziesz jej na listach roślin trujących dla kotów czy psów, i to samo dotyczy innych stworzeń wędrujących po ogrodzie. Zwierzę domowe, które pogryzie liść, może odczuć krótkotrwały rozstrój żołądka spowodowany błonnikiem, i nic gorszego.
Bezpieczna dla
Ludzie · Koty · Psy · Konie · Króliki · Zwierzęta gospodarskie · Ptaki
Koty Bezpieczna
Możesz się rozluźnić, jeśli ciekawski kot spróbuje liścia, ponieważ to drzewo nie zawiera żadnych znanych toksyn. Najgorsze, co może wywołać spory kęs jakiejkolwiek rośliny niebędącej pokarmem, to odrobina ślinienia albo przejściowy rozstrój żołądka, który mija sam.
Psy Bezpieczna
Pies może pogryzać liście bez żadnej szkody, ponieważ drzewo nie figuruje na listach roślin, które go zatruwają. Nawet po solidnej uczcie najwyżej zobaczysz lekkie wymioty, które szybko ustępują.
Konie Bezpieczna
Liście, kora i kwiaty nie zawierają nic toksycznego dla koni, więc przelotne skubnięcie podczas wypasu jest zupełnie w porządku.
Króliki Bezpieczna
Króliki mogą bezpiecznie skubać liście. Zaoferuj tylko najpierw niewielką próbkę, tak jak przy każdej nowej zieleninie, aby ich układ pokarmowy miał czas się z nią oswoić.
Zwierzęta gospodarskie Bezpieczna
Bydło, kozy i owce nie muszą obawiać się zatrucia tym drzewem, a przypadkowy kęs na pastwisku wcale im nie zaszkodzi.
Ptaki Bezpieczna
Dla ptaków nie ma tu żadnego chemicznego zagrożenia, niezależnie od tego, czy odpoczywają wśród gałęzi, czy dziobią torebki nasienne.
Ludzie Bezpieczna
Żadna część franklinii nie jest trująca dla ludzi, więc nie musisz się martwić przypadkowym liściem. Nie jest to jednak roślina jadalna, więc po prostu nie ma powodu, by ją jeść.
Nie są wymagane żadne specjalne środki ostrożności wobec zwierząt domowych, choć spożycie jakiejkolwiek rośliny niebędącej pokarmem może wywołać łagodny rozstrój żołądka.
Odmiany
Sam gatunek nie ma odmian ogrodowych, ale warto poznać jedną mieszańcową odmianę i kilku bliskich krewnych z rodziny herbatowatych.
x Gordlinia grandiflora (Gordlinia górska)
Stworzona na Uniwersytecie Stanowym Karoliny Północnej w 2002 roku przez skrzyżowanie franklinii z gordonią, ta półzimozielona mieszanka wyprzedza oba gatunki rodzicielskie tempem wzrostu i wytwarza większe kwiaty, sięgające 13 cm średnicy.
Gordonia lasianthus (Gordonia bagienna)
Zimozielona kuzynka z tej samej rodziny herbatowatych, której odporność przeszła do mieszańca Gordlinia jako jednego z jego rodziców.
Krewni Schima i Stewartia
Schima i Stewartia dopełniają szerszy krąg krewnych franklinii w rodzinie herbatowatych (Theaceae), przy czym Schima, Gordonia i Franklinia dzielą wspólne miejsce w plemieniu Gordonieae.
Jak rozmnażać
Rozmnażanie franklinii nagradza cierpliwość i wyrozumiałość wobec sporadycznych niepowodzeń. Nasiona to pewna droga, podczas gdy sadzonki to loteria, najlepsza wtedy, gdy masz rośliny do rozdania.
NasionaŚrednia
Wysiej pod koniec zimy lub wiosną, po stratyfikacji chłodem · Kilka lat do osiągnięcia rozmiaru kwitnącego
Uprawa z nasion to sprawdzona od pokoleń metoda hodowania tego drzewa, pozyskiwana z drewniejących torebek nasiennych, podobnie jak każda uprawiana franklinia wywodzi się z pierwotnego odkrycia Bartramów. Najpierw poddaj nasiona stratyfikacji chłodem, a następnie wysiej je od końca zimy aż po wiosnę. Przygotuj się na długie oczekiwanie, ponieważ młoda siewka potrzebuje kilku lat, zanim osiągnie rozmiar pozwalający na kwitnienie.
Sadzonki pędoweWymagająca
Sadzonki zielne pobierane latem · Powolne i trudne do ukorzenienia
Jeśli chcesz spróbować innej drogi, warto wypróbować sadzonki zielne pobrane latem, choć niewiele z nich się ukorzeni. Ukorzeniają się powoli i niechętnie, a ten gatunek w ogóle trudno poddaje się jakiejkolwiek metodzie rozmnażania, więc nie zniechęcaj się, jeśli kilka nie powiedzie się, zanim któraś w końcu się ukorzeni.
Mity
Dzikie franklinie wciąż można znaleźć nad rzeką Altamaha w Georgii.
Mimo licznych poszukiwań nie odnaleziono ani jednej dzikiej rośliny, a drzewo nie występuje w naturze od początku XIX wieku. Każda żyjąca dziś franklinia wywodzi się z nasion zebranych przez Bartramów, zanim gatunek zniknął z jedynego miejsca, w którym kiedykolwiek rósł.
Roślina tak rzadka i ceniona z pewnością musi być łatwa w uprawie na każdej działce.
Rzadkość niczego nie mówi o łatwości uprawy, a to drzewo ma zasłużoną opinię trudnego. Zgnilizna korzeni zabiera je szybko, a franklinia odrzuca glinę, mokre korzenie, suszę, upał i zanieczyszczenia w równym stopniu. Zapewnij jej chłodną, wilgotną, ostro odsączającą się, kwaśną glebę, albo licz się z jej utratą.