Porosty: czym są i jak je rozpoznać

picture of Nguyen Minh
picture of Charles Hartman
Charles Hartman
Opublikowano:
Zaktualizowano:
Kluczowe wnioski

Porost to grzyb hodujący partnera fotosyntetyzującego, dlatego należy do królestwa grzybów.

W rozpoznawaniu najpierw liczy się forma wzrostu: skorupiasta jest płaska, listkowata przypomina liście, krzaczkowata – krzewinkę.

Porosty nie mają korzeni ani kutykuli, a suchy porost wchłania od 3 do 35 razy więcej wody, niż sam waży.

Badania z 2016 roku wykazały obecność drożdży z grupy podstawczaków w korze plechy makroporostów w 52 rodzajach na sześciu kontynentach.

Wrażliwość na zanieczyszczenia czyni z porostów biowskaźniki; naukowcy z agencji federalnych pobrali ponad 5000 próbek.

Porosty naziemne dostarczają 75% zimowej i 25% letniej diety karibu.

Twierdzenie, że porosty pokrywają 8% powierzchni Ziemi, nie ma za sobą żadnych dowodów.

Nawigacja artykułu

Wstęp

Czym jest porost? To grzyb żyjący z partnerem, który prowadzi fotosyntezę, związany z nim tak ściśle, że oba wyglądają jak jedno ciało. Dlatego porosty zalicza się do grzybów, a nie do roślin, i dlatego nazwa, którą sprawdzasz w kluczu, należy do partnera grzybowego. Grzyb to mykobiont. Glon lub sinica, które go żywią, to fotobiont, a razem tworzą to, na co patrzysz – organizm złożony.

Policzyć porosty trudniej niż je nazwać, co widać od razu, gdy zestawisz dwa źródła obok siebie. Amerykańska U.S. National Park Service podaje ponad 3600 gatunków w samej Ameryce Północnej, podczas gdy Intermountain Herbarium na Utah State University szacuje liczbę grzybów zlichenizowanych na świecie na 13 500 do 18 000. Inne źródła podnoszą tę globalną liczbę powyżej 20 000. Szacunki różnią się niemal dwukrotnie, więc każdą pojedynczą liczbę traktuj raczej jako najlepsze przypuszczenie jednego zespołu niż jako wynik policzenia.

Jedna liczba powtarzana jest częściej niż wszystkie pozostałe. Przeczytasz, że porosty pokrywają 8% lądów Ziemi, i nie stoi za tym nic. Drotos, Larson i McMullin poszukali źródła tej liczby w 2024 roku. Znaleźli niepodpisaną uwagę wypowiedzianą na seminarium doktoranckim w 1974 roku. Za nią stał materiał konferencyjny z 1987 roku, którego nikt nie recenzował. Żadnego z nich nie potwierdzają dowody. Do tego czasu liczbę tę powtórzyło 76 prac naukowych, 12 z nich jako pewnik, a po drodze widać, jak dryfuje od 6% do 10%.

Porosty, które mijasz, nie są ani jednym organizmem, ani dwoma. Liczby powtarzane o nich najczęściej są najsłabiej sprawdzone. Symbioza porostów stała się trudniejsza do wyjaśnienia w 2016 roku, gdy zespół badaczy znalazł komórki drożdży żyjące wewnątrz zewnętrznej warstwy pospolitych makroporostów. Pojawiły się w 52 rodzajach na sześciu kontynentach i zachwiały uporządkowanym obrazem dwóch partnerów, który wciąż znajdziesz w większości przewodników.

Porosty nie są dwoma organizmami

Grzyb buduje ciało porostu, a glon wytwarza cukry. Tyle stoi w podręcznikach od 140 lat. Trzeci partner dołączył do obrazu w 2016 roku, gdy badacze znaleźli drożdże z grupy podstawczaków wtopione w zewnętrzną warstwę porostów, które codziennie mijasz. Symbioza porostów jest układem trójstronnym, a drożdże pojawiły się w 52 rodzajach na sześciu kontynentach.

Drożdże nie są niedawnym pasażerem na gapę. Ich grupa, nazwana Cyphobasidiales, oddzieliła się od najbliższych krewnych około 200 milionów lat temu. U jednego rodzaju porostów, Bryoria, ilość drożdży odpowiadała rzeczywistym różnicom w wyglądzie, których nie tłumaczyły geny grzyba ani glonu. Symbioza trzech partnerów wygląda na standardową budowę u wielu pospolitych porostów.

Partner grzybowy, czyli mykobiont

  • Rola: Grzyb buduje ciało porostu, tworząc ochronną korę, watowaty rdzeń i struktury czepiające się podłoża.
  • Nazewnictwo: Porost nosi nazwę naukową swojego partnera grzybowego i dlatego porosty zalicza się do królestwa grzybów, a nie do roślin.
  • Różnorodność: Intermountain Herbarium na Utah State University szacuje liczbę zlichenizowanych gatunków grzybów na 13 500 do 18 000, w ogromnej większości workowców (Ascomycetes), czyli grzybów miseczkowych.
  • Ograniczenie: Grzyb wytwarza zarodniki, które nie niosą partnera glonowego, więc nowy grzyb musi sam znaleźć glon albo ginie.

Partner fotosyntetyzujący, czyli fotobiont

  • Rola: Fotobiont dostarcza cukry partnerowi grzybowemu i może nim być jeden lub kilka gatunków zielenic, sinica albo oba typy naraz w jednym poroście.
  • Różnorodność: W symbiozach porostowych występuje około 40 rodzajów glonów i sinic, a niektóre porosty mieszczą trzech lub więcej partnerów jednocześnie.
  • Dodatkowa korzyść: Partnerzy z grupy sinic wiążą azot atmosferyczny i przetwarzają go w aminokwasy, czego ani grzyb, ani zielenica nie potrafią samodzielnie.
  • Barwa: Zielenice prześwitują przez mokry porost jasną zielenią, a sinice ciemną zielenią, brązem lub czernią.

Drożdże z grupy podstawczaków

  • Odkrycie: Spribille i współpracownicy donieśli w 2016 roku, że konkretne drożdże podstawczaków tkwią wtopione w korze plechy wielu pospolitych makroporostów.
  • Zasięg: Drożdże pojawiły się w 52 rodzajach porostów na sześciu kontynentach, w tym w 42 z 56 zbadanych rodzajów z rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae).
  • Wiek: Opisano na ich podstawie nowy rząd, Cyphobasidiales, który oddzielił się od Cystobasidium mniej więcej 200 milionów lat temu, gdy makroporosty się różnicowały.
  • Znaczenie: Liczebność drożdży odpowiadała różnicom fenotypu u Bryoria, których same genotypy workowca i glonu nie tłumaczyły.

Co zyskuje każdy z partnerów

  • Grzyb: Zyskuje stały dopływ cukrów bez liści, korzeni i własnego aparatu fotosyntetycznego, który trzeba by zbudować i utrzymać.
  • Glon: Według jednej interpretacji zyskuje schronienie i lepszy dostęp do składników mineralnych wewnątrz ochronnej plechy, którą buduje grzyb.
  • Spór: U.S. Fish and Wildlife Service przytacza też pogląd przeciwny: że grzyb zabiera nawet połowę cukrów wytwarzanych przez glon.
  • Etykieta: Dlatego układ ten bywa opisywany jako bliższy pasożytnictwu niż uczciwemu partnerstwu z popularnych tekstów.

Zwykle mówi się o mutualizmie, a bilans wewnątrz tego układu nie jest przesądzony. Jedna interpretacja daje glonowi schronienie i łatwiejszy dostęp do minerałów wewnątrz ciała, którego sam nigdy by nie zbudował. Druga mówi o grzybie zabierającym nawet połowę cukrów wytworzonych przez glon, co bliżej pasożytnictwu niż równej wymianie. Możesz nazywać to mutualizmem i wciąż zostawiać pytanie otwarte.

Który więc partner jest porostem? Zgodnie z konwencją nazewniczą – grzyb. Każdy porost nosi nazwę naukową swojego mykobionta. Fotobiont nie dostaje z tego nic i tak właśnie symbioza trafia do grzybów. Intermountain Herbarium opisuje każdy porost raczej jako mały ekosystem niż jako pojedyncze stworzenie. Krótsze określenie to organizm złożony i sprawdza się, o ile liczysz w tym złożeniu co najmniej trzech członków.

Here we show that many common lichens are composed of the known ascomycete, the photosynthesizing partner, and, unexpectedly, specific basidiomycete yeasts.
— Toby Spribille and colleagues, Science (2016), Science (2016)

Trzy główne formy wzrostu

Kształt to pierwsza rzecz, według której segregujesz. Formy wzrostu porostów oglądane z drugiego końca podwórka nie przypominają siebie nawzajem, ale ciało, które trzymasz w ręku, u większości gatunków zbudowane jest tak samo i ma swoją nazwę: plecha. Na wierzchu leży kora – warstwa grubych, ciasno upakowanych komórek grzyba, odpowiadająca za ochronę i barwę, którą widzisz. Pod nią jest warstwa glonów, a dalej luźny rdzeń z nitkowatych strzępek grzyba. Chwytniki (ryzyny) mocują spód do kory lub skały i można je wziąć za korzenie, ale w ogóle nie przewodzą wody. Gatunki pępkowate obywają się bez chwytników i trzymają się jednym centralnym przyczepem.

Dziesięciokrotna lupa, którą trzymam w kieszeni kurtki, w szary poranek dotyka oczodołu zimnym metalem. Przykładam ją do nagrobka, a rosnący tam porost skorupiasty nie daje żadnej krawędzi, którą można by podważyć. Jest przyspawany płasko do kamienia. Dwa kroki dalej, na dębie przy płocie, porost listkowaty wypuszcza szarozielone klapy na tyle luźne, że wsuwam pod jedną paznokieć.

Porównanie form wzrostu
Forma wzrostuSkorupiastaJak wygląda
Płaska skorupa, jak farba w sprayu na powierzchni
Jak się przyczepiaZrośnięta z podłożem, bez osobnego spoduGdzie szukać w pierwszej kolejnościGoła skała, kamienne mury, nagrobki
Forma wzrostuListkowataJak wygląda
Klapy przypominające liście, o odstających i podwiniętych brzegach
Jak się przyczepiaChwytnikami, a u gatunków pępkowatych jednym centralnym przyczepemGdzie szukać w pierwszej kolejnościKora drzew, gałęzie, zacienione głazy
Forma wzrostuKrzaczkowataJak wygląda
Krzewinkowata, kępkowa lub zwisająca, rozbudowana przestrzennie
Jak się przyczepiaWąskim punktem przyczepu u nasadyGdzie szukać w pierwszej kolejnościGałązki, konary, odsłonięta ziemia w chłodnym lesie
Forma wzrostuŁuseczkowataJak wygląda
Małe, zachodzące na siebie łuski, po części skorupa, po części listek
Jak się przyczepiaBrzegi łusek odstają, a podstawa pozostaje przytwierdzonaGdzie szukać w pierwszej kolejnościGleba, próchniejące drewno, omszałe skały
USDA Forest Service i U.S. Fish and Wildlife Service opisują trzy główne formy wzrostu; Intermountain Herbarium na Utah State University liczy formę łuseczkowatą jako czwartą.

Ta kolejność jest zarazem kolejnością, w jakiej pojawiają się na gołej powierzchni. Formy skorupiaste osiedlają się pierwsze i przylegają płasko do podłoża, więc nie ma pod co wsunąć ostrza. Formy listkowate rosną na nich od góry i podwijają brzegi do góry. Porost krzaczkowaty przychodzi ostatni i z tej trójki wygląda najbardziej złożenie: krzewinka albo zwisająca broda, odstająca od tego, na czym wyrosła.

Sama liczba form pozostaje sporna. Dwa opracowania federalne zatrzymują się na trzech. Intermountain Herbarium na Utah State University wymienia cztery i dodaje porosty łuseczkowate, o małych, zachodzących na siebie łuskach, które są w pół drogi między skorupą a listkiem. Twój przewodnik terenowy może podawać jedną albo drugą liczbę. Porosty galaretowate wymykają się całemu schematowi, bo ich partnerzy są wymieszani w jednej jednolitej warstwie zamiast układać się w korę, warstwę glonów i rdzeń.

Jak rozpoznać porost

Cztery sprawdziany, po kolei, doprowadzą większość okazów do rodzaju, a rodzaj to uczciwy cel dla każdego, kto ma lupę. Rozpoznawanie porostów zaczyna się od formy wzrostu, potem od podłoża, na którym rosną, potem od barwy w stanie mokrym, a na końcu od struktur na powierzchni. Zdjęcia na samym końcu. Rozpoznawanie porostów zawodzi, gdy zaczynasz od barwy, bo barwa to jedyna cecha, która zmienia się wraz z pogodą.

W kwietniu patrzyłem, jak strumień wody z węża rozlewa się po wapiennym murku oporowym przy podjeździe. Szara skorupa na górnym bloku w niecałą minutę nabrała jaskrawej zieleni, a potem trzymała tę barwę, gdy kamień wokół już wysychał. Ten sam porost, dwie barwy, w odstępie dziesięciu minut. Komórki kory stają się przezroczyste, gdy nasiąkają wodą, więc prześwitują przez nie komórki glonów.

Four Checks For An Identification
1
Read the growth form

Decide first whether the patch lies flat as a crust, lifts leaf-like lobes, or stands up shrubby and three-dimensional. That single call narrows the field faster than colour ever will.

2
Note the substrate

Record what it is growing on and how exposed the spot is: bark, dead wood, rock, soil, roof shingle or stone. Many species are tied closely to one kind of surface.

3
Wet it and watch the colour

Add a little water and wait a minute. The cortex turns transparent, so a grey patch flushes bright green with a green alga, or dark green to black with a cyanobacterium.

4
Look for structures

Check for powdery soredia, knobbly isidia and disc-shaped apothecia, then turn a lobe over to see rhizines or a single central holdfast.

Podłoże zawęża listę, zanim spojrzysz na cokolwiek innego. Wiele gatunków trzyma się jednej powierzchni: kory dębu, zwietrzałej sztachety albo granitu. Kolejny sprawdzian to barwa porostu na sucho i na mokro, a USDA Forest Service podaje regułę wprost. Suchy porost wygląda na szary albo ma barwę własnej kory górnej. Zwilż go: jaskrawa zieleń oznacza zielenicę, a ciemna zieleń, brąz lub czerń – sinicę. Potem odwróć klapę. Chwytniki mocują porost listkowaty do kory lub skały i nie przewodzą wody, a porost pępkowaty trzyma się jednym centralnym punktem.

Struktury na powierzchni mówią, jak porost się rozprzestrzenia. Urwistki (soredia) to pylaste ziarenka komórek glonów oplecionych strzępkami grzyba, a jedno takie ziarenko niesie obu partnerów naraz. Izydia robią to samo, tyle że jako twarde wypustki, które odłamują się, gdy otrze się o nie ptak albo rękaw. Apotecja to tarczkowate owocniki samego grzyba. Ich zarodniki muszą wylądować blisko odpowiedniego glonu, żeby znów powstał porost.

Field Tip

Carry a hand lens and leave the lichen on its substrate. Growth is slow enough that a scraped patch takes years to fill back in, and a wetted lichen shows more in place than a dried fragment in a pocket.

Jak porosty radzą sobie bez korzeni

Porost nie ma korzeni ani tkanek przewodzących, więc nie ma w nim ksylemu ani floemu, które przenosiłyby wodę z jednej jego części do drugiej. Nie ma też woskowej kutykuli. Porost pobiera wodę całą powierzchnią naraz, a wraz z wodą wnika wszystko, co unosi się w powietrzu. Deszcz pomaga. Nie jest konieczny i dlatego znajdziesz porosty na gołej skale, gdzie nic innego nie ma czym się napić.

Zieleń wróciła, zanim dopiłem kawę. W nocy nie spadła kropla deszczu, była tylko mgła znad pola. Sprawdziłem stary klon cukrowy na końcu podwórka: skorupa w jakąś godzinę przeszła z bladoszarej w miękką zieleń. Suchy porost potrafi wciągnąć od 3 do 35 razy więcej wody, niż sam waży, i bierze ją z rosy, mgły albo zwykłego wilgotnego powietrza. Po południu ta sama plama znów była szara i krucha.

Lichen Survival Facts
Water uptake
3 to 35 times its dry weight
Water source
Rain, dew, fog and humid air
Cuticle
None, so absorption is unfiltered
Vascular tissue
None, no xylem or phloem
Attachment
Rhizines or a central holdfast
Lifespan
Slow growth, hundreds of years

Tak właśnie porosty przeżywają suszę. Plecha wysycha na sztywno i całkowicie się wyłącza, a potem rusza na nowo, gdy powietrze znów zwilgotnieje. Płacisz za to tempem wzrostu, tak powolnym, że plama, którą zakryjesz jedną dłonią, może być starsza niż dom za nią. Niektóre żyją setki lat, a geolodzy wykorzystują to równomierne pełzanie do datowania odsłoniętych skał.

Otwarta powierzchnia działa w dwie strony. Siarka i metale ciężkie wnikają równie łatwo jak mgła. Porost potrafi więc wytrzymać w skrajnych warunkach, a mimo to zamierać tam, gdzie powietrze jest brudne. Rozmiar niczego nie chroni. Sięgają od skorupek wielkości monety po nici długie na ponad metr, a taką długość osiąga brodaczka (Usnea longissima). Jest też jednym z pierwszych gatunków, które znikają, gdy powietrze się psuje.

Porosty jako wskaźniki jakości powietrza

Ekipy terenowe wykorzystują porosty jako wskaźniki zanieczyszczenia powietrza, a metoda nie wygląda tak, jak większość ludzi sobie wyobraża. Nikt nie ocenia pojedynczej plamy na pojedynczym drzewie. Badacze przechodzą cały obszar i notują, jakie gatunki tam występują. Każdy znosi inny poziom zanieczyszczeń, więc odczytem jest lista nazw. Jeden odporny porost na słupku ogrodzenia sam w sobie mówi prawie nic.

Porost nie ma kutykuli, więc nic nie zatrzymuje powietrza na zewnątrz. Pobiera dwutlenek węgla do fotosyntezy, a przy okazji wszystko inne, co akurat przepływa obok, i te zanieczyszczenia zostają uwięzione w tkance. Traktuj go jak pasywny próbnik, a nie termometr. Termometr pokazuje chwilę, w której na niego patrzysz. Porost przechowuje w sobie miesiące powietrza: zatrzymuje pyły i chłonie siarkę, rtęć i azot.

To nie jest metoda z marginesu. Naukowcy z Park Service i Forest Service pobrali ponad 5000 próbek porostów w całych Stanach Zjednoczonych. Ta praca jest podstawą tutejszego biomonitoringu porostowego i śledzi trzy problemy. Siarkę, obecną w powietrzu jako dwutlenek siarki. Metale ciężkie, takie jak miedź i ołów. Azot. Nadmiar siarki lub metali ciężkich zabija porosty wprost albo spowalnia ich wzrost, więc goła kora w dobrym miejscu jest już sama w sobie wynikiem.

Reading The Air From Lichens
Signs of cleaner air
  • Nitrogen-sensitive species still present alongside the tolerant ones
  • Long hanging species such as Usnea longissima out on the limbs
  • A varied community rather than a few survivors
  • Lichens spread across trunks, branches and stone alike
Signs of a pollution load
  • Nitrogen-loving species flourishing while sensitive species disappear
  • Sulfur or heavy metals such as copper and lead killing lichens or slowing growth
  • Bark and stone bare of lichen in a spot that otherwise suits them
  • Pollutants trapped in tissue that has no cuticle to block them

Azot zostawia inny ślad. Sygnałem jest podmiana. Gdy gatunki lubiące azot opanowują dane miejsce, a porosty wrażliwe na azot z niego wypadają, w tamtejszym powietrzu jest go za dużo. Tę podmianę widać, zanim którykolwiek porost zacznie wyglądać na chory. Dlatego badanie porostów jako biowskaźników zlicza gatunki, zamiast oceniać je po kolei.

Since each lichen has a preference for how clean the air needs to be, they can be used as an important tool for measuring air quality.
— U.S. National Park Service, National Park Service

Zwierzęta zależne od porostów

Każdy przewodnik terenowy zestawia renifery z porostami, a liczby stojące za tym obrazem są dosadne. Porosty naziemne dostarczają 75% zimowej diety karibu i 25% letniej. Porost reniferowy to nazwa, którą spotkasz przy jasnej, rozgałęzionej macie odpowiadającej za większość tego pożywienia. Richardson i współpracownicy skartowali te areały w Quebecu i Labradorze z użyciem dronów i satelitów, a na tamtejszych matach króluje Cladonia stellaris.

Te stada mają kłopoty. Karibu uznano w 2016 roku za gatunek narażony po spadku liczebności o 40% między latami 90. a 2015 rokiem. Odrost porostów po pożarze zajmuje dziesięciolecia. Pożary w lasach borealnych zdarzają się teraz częściej i obejmują większe powierzchnie, więc rachunek wychodzi prosty. Stado potrzebuje maty z powrotem, mata potrzebuje dziesięcioleci, a kolejny pożar przyjdzie wcześniej.

Kto zależy od porostów
ZwierzęKaribuCo dają mu porostyWiększość zimowego żerowaniaCo notują badania
75% diety zimowej i 25% diety letniej
ZwierzęRenifery w stadach LapończykówCo dają mu porostyZapewniana przez człowieka pasza zimowaCo notują badaniaPorosty zbierane przez Lapończyków na paszę zimową
ZwierzęWapiti i łosieCo dają mu porostyUzupełniający żerCo notują badaniaWymieniane wśród roślinożerców żywiących się porostami
ZwierzęKolibryCo dają mu porostyMateriał na gniazdaCo notują badania
Zdają się używać porostów przy każdej budowie
ZwierzęSiwuszkiCo dają mu porostyMateriał na gniazdaCo notują badaniaRównież zdają się używać porostów w każdym gnieździe
ZwierzęOwce pustynne w LibiiCo dają mu porostyŻer awaryjnyCo notują badaniaCzęściowo przeżywają dzięki porostom skorupiastym rosnącym na skałach
Dane o diecie karibu za Richardson i in. (PLOS ONE, 2023); zapisy o żerowaniu i budowie gniazd za U.S. Fish and Wildlife Service oraz Intermountain Herbarium na Utah State University.

Jeśli spojrzysz na porosty jako pokarm dzikich zwierząt, lista sięga daleko poza karibu. U.S. Fish and Wildlife Service odnotowuje wapiti, łosie i innych roślinożerców, które się nimi żywią. Związek porostów z ptasimi gniazdami jest jeszcze trwalszy, bo kolibry i siwuszki zdają się używać porostów przy każdej budowie. Usuń porosty ze starego drzewostanu, a zabierzesz naraz spiżarnię i skład budowlany.

Popularne mity

Mit

Porosty to rośliny, które rosną na drzewach i powoli duszą korę, której się czepiają.

Rzeczywistość

Porosty to grzyby z partnerem fotosyntetyzującym. Nie mają tkanek przewodzących i czerpią wodę oraz składniki odżywcze z powietrza i deszczu, a nie z drzewa.

Mit

Każdy porost to jeden grzyb w parze z jednym glonem – układ ustalony przez naukę grubo ponad sto lat temu.

Rzeczywistość

Spribille i współpracownicy wykazali w 2016 roku, że drożdże z grupy podstawczaków tkwią w korze plechy makroporostów w 52 rodzajach na sześciu kontynentach.

Mit

Porosty pokrywają około 8% powierzchni lądów Ziemi – liczba powtarzana w podręcznikach i tekstach przyrodniczych.

Rzeczywistość

Drotos, Larson i McMullin doprowadzili tę liczbę do niepodpisanej uwagi z seminarium w 1974 roku i nie znaleźli w żadnym źródle dowodów na jej poparcie.

Mit

Zielone porosty są zdrowe, a szare umierają, więc barwa mówi, w jakim stanie jest dana plama.

Rzeczywistość

Barwa idzie za wilgotnością. Suche komórki kory wyglądają szaro; po zwilżeniu stają się przezroczyste i prześwitują przez nie zielone komórki glonów.

Mit

Symbioza porostowa to uczciwa wymiana, w której obaj partnerzy zyskują po równo.

Rzeczywistość

U.S. Fish and Wildlife Service przedstawia obie interpretacje, w tym pogląd, że grzyb zabiera nawet połowę cukrów wytwarzanych przez glon.

Podsumowanie

Zacznij od wody. Zwilż szarą plamę na murze albo na pniu, odczekaj minutę, a zmiana barwy powie ci, co w niej żyje. USDA Forest Service podaje regułę wprost. Mokre zielenice świecą jaskrawą zielenią, a sinice przechodzą w ciemną zieleń, brąz lub czerń. Test nic nie kosztuje, działa na każdym podłożu o każdej porze roku i jest jedynym krokiem w rozpoznawaniu porostów, który nigdy nie zależy od książki.

Wszystko dalej to powtarzanie. Nazwij formę, zanotuj, na czym porost rośnie, a potem wróć do tej samej plamy po następnym deszczu. Sześć takich sprawdzeń wystarczy, żeby wyrobić nawyk.

Bądź szczery co do tego, gdzie się to kończy. Forma wzrostu i podłoże doprowadzą cię do małej grupy kandydatów i ani kroku dalej. Przypisanie większości plam nazwy gatunkowej wymaga chemicznych testów punktowych i klucza napisanego dla twojego regionu. Porównywanie zdjęcia z galerią w internecie częściej wprowadzi cię w błąd, niż pomoże. Kup przewodnik terenowy dla swojego regionu, a do tego czasu traktuj formy wzrostu porostów jako tę część odpowiedzi, której możesz zaufać na własną rękę.

Najlepszy miesiąc do takiej pracy to miesiąc zimny. Nagie gałęzie sprowadzają gatunki zwisające i krzaczkowate na wysokość oczu, a światło dociera do pnia tak, jak nigdy pod pełnym letnim listowiem. Gdzie więc szukać porostów? Zacznij od starej kory i niemalowanego kamiennego muru. Potem porównaj porosty na drzewach przy ruchliwej drodze z porostami na drzewach daleko od niej. Przydrożny pień z dwoma odpornymi gatunkami i spokojny pień z tuzinem to gotowy porostowy odczyt jakości powietrza, a do jego wykonania nie potrzebujesz żadnego sprzętu.

Teza się broni. Porosty nie są ani jednym organizmem, ani dwoma, a liczby powtarzane o nich najczęściej mają za sobą najmniej dowodów. Zespół, który wywiódł twierdzenie o 8% powierzchni lądów od rzuconej mimochodem uwagi z seminarium w 1974 roku, zakończył swoją pracę bez podania liczby zastępczej i uczciwie jest zostawić to właśnie tak.

Słowniczek

Composite organism
A single visible body made of two or more different organisms living together, which is what a lichen is.
Cortex
The tough outer layer of packed fungal cells that protects a lichen and gives it its dry colour.
Crustose
A growth form in which the lichen lies completely flat against its surface, like spray paint.
Medulla
The loose, cotton-like inner layer of fungal threads that sits below the algal layer of a lichen.
Mycobiont
The fungal partner in a lichen, which builds the body and gives the lichen its scientific name.
Photobiont
The photosynthetic partner in a lichen, either a green alga or a cyanobacterium, that supplies sugars to the fungus.
Rhizines
Root-like threads that anchor a lichen to bark or rock but carry no water or nutrients.
Thallus
The whole body of a lichen, which has no roots, stems or leaves.

Źródła zewnętrzne

Najczęściej zadawane pytania

Czy porost to roślina, grzyb, czy coś jeszcze innego?

Ani roślina, ani pojedynczy organizm. Porost to grzyb żyjący z partnerem fotosyntetyzującym, a nazwę naukową porostowi nadaje partner grzybowy.

Gdzie rosną porosty?

Niemal wszędzie tam, gdzie dociera światło, a powietrze jest dość czyste. Typowe miejsca to:

  • Kora drzew i gałęzie, zwłaszcza w starszych lasach
  • Skały, kamienne mury, nagrobki i gonty dachowe
  • Odsłonięta gleba i grunt, gdzie porosty naziemne tworzą maty
  • Pustynie, tundra i wybrzeża, gdzie mało co przeżywa

Jak odróżnić porost od mchu?

Mech to roślina z drobnymi listkami i łodyżkami, które pozostają zielone. Porost nie ma liści, w dotyku jest skorupiasty lub skórzasty i przechodzi z szarości w zieleń, gdy nasiąka wodą.

Czy usuwać porosty z drzew albo z dachów?

Z drzew zwykle nie. Porosty nie mają tkanek przewodzących i czerpią wodę oraz składniki odżywcze z powietrza i deszczu, więc kora służy im tylko za miejsce przyczepu.

Co zabija porosty w naturze?

Zanieczyszczenie powietrza i pożary. Park Service wymienia siarkę, metale ciężkie takie jak miedź i ołów oraz azot jako zanieczyszczenia, które zabijają porosty lub spowalniają ich wzrost, a odbudowa porostów po pożarze zajmuje dziesięciolecia.

Czy porosty można bezpiecznie dotykać?

Wykorzystane tu źródła federalne i uniwersyteckie nie odnotowują żadnego zagrożenia związanego z dotykaniem porostów. Większy problem jest odwrotny: porosty rosną powoli, więc zdrapana plama odbudowuje się latami.

Czy porosty są jadalne?

Niektóre się jada, ale nie ot tak. Porosty wytwarzają około 400 metabolitów wtórnych zniechęcających roślinożerców, a przytoczone tu źródła opisują użytek zwierzęcy i tradycyjny ludzki, a nie listę gatunków bezpiecznych do jedzenia.

Do czego ludzie wykorzystują porosty?

W źródłach pojawiają się cztery zastosowania:

  • Barwniki, przy czym dziś jedynym istotnym komercyjnie barwnikiem porostowym jest lakmus
  • Pasza zimowa, zbierana przez Lapończyków dla reniferów
  • Monitoring jakości powietrza prowadzony przez Park Service i Forest Service
  • Medycyna tradycyjna i współczesna, korzystająca z metabolitów wtórnych porostów

Jakie są lecznicze zastosowania porostów?

Intermountain Herbarium na Utah State University podaje około 400 znanych metabolitów wtórnych porostów, uważanych za obronę przed chorobami i pasożytami, i zauważa, że część z nich stosuje się jako leki przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne.

Dlaczego porosty są ważne dla ekosystemu?

Pojawiają się pierwsze i wiele rzeczy spajają. Kluczowe role to:

  • Gatunki pionierskie przygotowujące gołe podłoże dla innych organizmów
  • Pokarm zimowy dający 75% diety karibu
  • Materiał gniazdowy używany przez kolibry i siwuszki
  • Wiązanie azotu tam, gdzie partnerem jest sinica
Czytaj dalej