Suchy porost jest kruchy i papierowaty w dotyku. Naciśnij go opuszkiem palca, a odłamią się drobne łuseczki. Ta sama plama po deszczu robi się miękka i gumowata pod dokładnie takim samym naciskiem. Czy porost można bezpiecznie dotknąć? Tak. Źródła federalne i uniwersyteckie, na których opiera się ta strona, nie odnotowują żadnego zagrożenia przy kontakcie ze skórą, a żadne z nich nie ostrzega przed dotykaniem porostu.
„Bezpiecznie” znaczy tu tyle, ile mówią dane — i ani trochę więcej. Nic w tych źródłach nie opisuje porostu jako substancji drażniącej skórę ani trucizny kontaktowej, którą można przenieść na palcach. Opisują za to organizm powolny i kruchy, który siedzi na tej samej skale albo tym samym kawałku kory od bardzo dawna. Ostrożność, która ma tu znaczenie, dotyczy porostu, a nie ciebie.
Chemia jest ciekawsza niż sama odpowiedź. Porosty wytwarzają około 400 znanych metabolitów wtórnych. Intermountain Herbarium na Utah State University opisuje je jako obronę przed chorobami i pasożytami, która przy okazji zniechęca zwierzęta do skubania. Część wtórnych związków porostów trafia do leków przeciwwirusowych i przeciwbakteryjnych. To fakt dotyczący związków w laboratorium. Nie jest to pozwolenie na zjedzenie porostu ani wcieranie go w skórę.
Prawdziwe ryzyko idzie w drugą stronę. Porosty rozprzestrzeniają się przez soredia i izydia — ziarenka i drobne wyrostki, które niosą obu partnerów naraz. Odrywają się od jednego dotknięcia. Tak porost wędruje w nowe miejsce, ale tak samo mocne potarcie pozbawia plamę właśnie tych fragmentów, którymi się rozsiewa. Chwytniki mocują plechę do skały lub kory, więc zdecydowane zdrapanie zdejmuje całość za jednym razem.
Do tego dochodzi czas. Porosty rosną wolno, a wiele z nich żyje setki lat. Wzrost jest na tyle równomierny, że naukowcy datują odsłonięte powierzchnie skalne na podstawie wielkości rozrastających się na nich porostów. Zdrap plamę z głazu, a gołe miejsce zostanie gołe przez lata — długo po tym, jak zdążysz o tym zapomnieć.
Porost zatrzymuje też to, czym oddycha. Pobierając dwutlenek węgla do fotosyntezy, wciąga razem z nim zanieczyszczenia powietrza, a te zostają w plesze. Uwięzione pyły oraz wchłonięta siarka, rtęć i azot tkwią w tkance pod twoim palcem. Plama na przydrożnym murze zbiera to wszystko tak długo, jak długo tam rośnie. Po wszystkim umyj ręce, tak jak przy każdym materiale zebranym w terenie.
- Use one fingertip: Light pressure tells you everything a touch can tell you, which is whether the patch is dry and crisp or wet and pliable.
- Leave it attached: Do not pry a piece off the rock or bark to take home for a closer look. The rhizines that hold it there do not go back on.
- Skip the crumbly bits: Those loose granules are how the lichen makes more of itself, so brush nothing off and rub nothing away.
- Photograph instead: A close photo records the color, the edge shape and the texture better than a broken fragment in your pocket does.
- Wash your hands afterwards, since the patch has been absorbing whatever the local air carries.
Zasada obchodzenia się z porostami jest krótka. Poczuj różnicę między suchą a mokrą skorupką i zostaw plamę tam, gdzie rośnie. Wapiti i łosie jedzą porosty, a ptaki wyściełają nimi gniazda, więc w terenie coś je szarpie każdego dnia w roku. Lekkie dotknięcie z twojej strony to mniejsze wydarzenie niż jeden głodny wapiti.
Zjedzenie porostu i przyłożenie go do skóry to dwa różne pytania o różnych odpowiedziach. Bezpieczny dotyk nie rozstrzyga żadnego z nich. Z tym idź do pytań o jadalność i o zastosowania lecznicze, a tutaj trzymaj się tego, co mogą zrobić twoje palce.
Przeczytaj cały artykuł: Porosty: czym są i jak je rozpoznać