Een droog korstmos voelt bros en papierachtig aan. Druk er met een vingertop op en er breken kleine schilfers af. Diezelfde plek wordt na regen zacht en rubberachtig onder precies diezelfde druk. Is een korstmos veilig om aan te raken? Ja. De federale en universitaire bronnen achter deze pagina melden geen gevaar bij huidcontact, en geen ervan publiceert een waarschuwing tegen het aanraken.
Veilig betekent hier wat er is vastgelegd, en niet meer dan dat. Niets in die bronnen noemt korstmos een huidirriterende stof of een contactgif dat je via je vingers oploopt. Wat ze wél beschrijven is een traag, kwetsbaar organisme dat al heel lang op dezelfde steen of hetzelfde stuk schors zit. De voorzichtigheid die telt, geldt het korstmos, niet jou.
De chemie is interessanter dan het antwoord. Korstmossen maken ongeveer 400 bekende secundaire stoffen. Het Intermountain Herbarium van Utah State University omschrijft ze als afweermiddelen tegen ziekte en parasieten, die grazende dieren ook de eetlust ontnemen. Sommige secundaire stoffen uit korstmossen duiken op als antivirale en antibacteriële medicijnen. Dat is een feit over die stoffen in het laboratorium. Het is geen toestemming om een korstmos op te eten of over je huid te wrijven.
Het echte risico loopt de andere kant op. Korstmossen verspreiden zich via sorediën en isidiën, korreltjes en kleine uitgroeisels die beide partners tegelijk meenemen. Ze laten bij de minste aanraking los. Zo reist een korstmos naar een nieuwe plek, en zo strijkt stevig wrijven precies die deeltjes weg waarmee het zich verspreidt. Rhizinen verankeren het lichaam aan steen of schors, dus met één stevige haal schraap je het geheel in één keer los.
En dan is er nog de tijd. Korstmossen groeien traag en veel ervan leven honderden jaren. De groei is zo gelijkmatig dat wetenschappers kale rotsoppervlakken dateren aan de hand van de grootte van de korstmossen die zich erover uitbreiden. Schraap een plek van een rotsblok en die kale plek blijft jarenlang kaal, lang nadat jij bent vergeten dat je het deed.
Een korstmos houdt ook vast wat het inademt. Koolstofdioxide opnemen voor de fotosynthese betekent luchtvervuiling meeopnemen, en die blijft in het lichaam zitten. Ingevangen fijnstof, plus opgenomen zwavel, kwik en stikstof, zit in het weefsel onder je vinger. Een plek op een muur langs de weg verzamelt dat alles al net zo lang als hij daar groeit. Was je handen als je klaar bent, zoals je met elk wild materiaal zou doen.
- Use one fingertip: Light pressure tells you everything a touch can tell you, which is whether the patch is dry and crisp or wet and pliable.
- Leave it attached: Do not pry a piece off the rock or bark to take home for a closer look. The rhizines that hold it there do not go back on.
- Skip the crumbly bits: Those loose granules are how the lichen makes more of itself, so brush nothing off and rub nothing away.
- Photograph instead: A close photo records the color, the edge shape and the texture better than a broken fragment in your pocket does.
- Wash your hands afterwards, since the patch has been absorbing whatever the local air carries.
De regel voor het aanraken van korstmos is kort. Voel het verschil tussen de droge korst en de natte, en laat de plek dan zitten waar hij groeit. Wapiti's en elanden eten korstmos en vogels bekleden er hun nesten mee, dus buiten krijgt dit spul elke dag van het jaar wel een zet. Een lichte aanraking van jou stelt minder voor dan één hongerige wapiti.
Een korstmos eten en er een op je huid leggen zijn verschillende vragen met verschillende antwoorden. Een veilige aanraking beslist geen van beide. Ga daarvoor naar de vragen over eetbaarheid en over medicinaal gebruik, en houd deze vraag bij wat je vingers kunnen doen.
Lees het volledige artikel: Korstmossen: wat ze zijn en hoe je ze herkent