Prawie nigdy. Sędziwego wieku dożywa drzewo, które jako młode rosło wolno, a ten wzorzec utrzymuje się u niemal każdego gatunku i w każdym klimacie, gdzie pobrano próbki przyrostów rocznych. Dlatego długość życia szybko rosnących drzew pozostaje krótka: tempo w młodości zwiększa ryzyko śmierci, gdy drzewo się rozrasta. Szybkie drzewo wciąż może być dobrym drzewem w twoim ogrodzie. Jest za to kiepskim zakładem, jeśli ma stać przez stulecia.
Dowody nie pochodzą z niczyjego ogrodu. Pochodzą z odwiertów w drewnie — cienkich próbek wyciętych z pni świdrem, gdzie każdy słój to jeden rok wzrostu, a całe życie drzewa układa się po kolei na jednym wałeczku. Te zapisy obejmują lasy borealne, strefy umiarkowanej i tropikalne, więc nie jest to osobliwość jednego zimnego czy jednego wilgotnego stanowiska. Ten sam wzorzec pojawia się u niemal wszystkich badanych gatunków, więc reguła leży u podstaw wszystkiego, co zdecydujesz się posadzić.
Mechanizm jest prostszy, niż brzmi. Szybki wzrost szybciej przeprowadza drzewo przez kolejne etapy życia, więc młodo osiąga ono duże rozmiary, a ryzyko śmierci rośnie wraz z rozmiarem. To właśnie kompromis między wzrostem a długowiecznością, a badania słojów traktują go jako zależność przyczynową, nie efekt uboczny ciepłego klimatu czy żyznej gleby. Słabe drewno to osobna sprawa. Szybko rosnące gatunki faktycznie częściej się rozłamują, ale te badania zestawiają wiek z tempem wczesnego wzrostu, a nie z tym, jak łatwo pęka konar.
Karę można wyrazić liczbą. Długość życia spada o około 23% na każde 50% przyspieszenia wczesnego wzrostu — to wartość, którą Brienen i współpracownicy odczytali ze słojów w trzech strefach klimatycznych. Przyspiesz dwukrotnie, a strata się kumuluje. Ta praca nie wskazuje żadnego szybko rosnącego gatunku, który tak czy inaczej dociągnąłby do stulecia, więc traktuj długowieczność drzewa i wczesną wybujałość jak dwa pokrętła połączone ze sobą. Możesz wybrać punkt na skali. Nie dostaniesz obu końców naraz.
Gruszę Bradford widać z chodnika. Rośnie szybko i wcześnie kwitnie. A potem się rozpada. Rozłamywanie konarów przybiera na sile po 15. roku, a drzewo kończy gdzieś między 15. a 25. rokiem. Klon srebrzysty posadzony obok dębów opowiada tę samą historię z drugiej strony. Dęby przerosły go w 20. roku. Marznący deszcz obłamał go około dwudziestego piątego i poszedł do usunięcia — wtedy, gdy dęby dopiero się rozbudowywały.
„Szybko" i „wolno" to pojęcia względne, a to ma znaczenie przy zakupach. Drzewo sprzedawane jako szybko rosnące porównuje się do dębów i buków, nie do krzewu, a etykieta jest obietnicą dotyczącą pierwszej dekady, nie ostatniego stulecia. Szkółki mają wszelkie powody, by sprzedawać tempo, bo szybkie drzewo już w drugie lato wygląda na sukces. Rachunek przychodzi później, gdy trzeba je usunąć, a to wolne drzewo obok wreszcie zaczyna być piękne.
Posadź więc najpierw gatunek wolno rosnący i daj mu najlepsze miejsce, jakie masz. Obok ustaw szybko rosnące drzewo jako tymczasową osłonę przed słońcem i wiatrem na czas oczekiwania. Wytnij je, gdy wolne drzewo będzie potrzebowało miejsca, zanim nadejdą lata jego własnego rozłamywania. Długowieczne drzewa niemal zawsze zaczynają powoli, więc czekanie jest ceną efektu, a nie błędem w twoim planie nasadzeń.
Most of the species lifespan ranges you find online are commonly cited estimates, not measured figures from cored trees. Use them to rank one species against another, and never as a promise about the tree in your yard.
Przeczytaj cały artykuł: Szybko rosnące drzewa: ile naprawdę kosztuje tempo
