Waarom zijn sommige bloemen rood en andere blauw?

Een rood bloemblad en een blauw bloemblad zijn opgebouwd uit naaste verwanten. De bloemkleurpigmenten in allebei zijn anthocyanen, één familie plantenstoffen. Wat een scharlaken geranium onderscheidt van een blauwe ridderspoor is het aantal hydroxylgroepen aan één ring van dat pigment. Eén groep zie je als rood. Twee als paars. Drie als blauw.

De anthocyaankleur van bloemen begint bij zes veelvoorkomende anthocyanidinen. Dat zijn de kale pigmentkernen, voordat de plant ze aankleedt. Pelargonidine draagt één hydroxylgroep en oogt rood. Cyanidine en peonidine dragen er twee en ogen magenta of paars. Delphinidine, petunidine en malvidine dragen er drie, en dat drietal zit achter blauwe bloemblaadjes. Ng en Smith deelden in een overzichtsartikel uit 2016 over roodbloeiende planten de hele set in deze drie hydroxyleringstypen in.

Zes kernen betekenen geen zes kleuren. Planten hangen er suikers aan, een stap die glycosylering heet, en alleen daarmee loopt het aantal al op tot boven de 250 natuurlijke anthocyanen. Die vallen binnen een veel grotere groep van meer dan 5.000 flavonoïden die tot nu toe in planten zijn gevonden. Twee verdere stappen, methylering en acylering, stemmen de tint opnieuw af. Ze bepalen ook hoe goed een pigment zijn kleur houdt bij fel licht en hitte. Het ene bloemblad in je border kan tegen de middag verbleken terwijl het volgende de hele week standhoudt, en allebei draaien ze op dezelfde kern.

Ook de zuurgraad van de cel verschuift de kleur. Hetzelfde pigment wordt roder in een zure vacuole en blauwer naarmate het sap richting neutraal gaat. Petunia laat dat het best zien. Verzuur de vacuole en de bloem verschuift richting rood, en mutaties in de pH-genen duwen dezelfde bloem juist de andere kant op, naar blauw. Een blauw bloempigment is dus niet alleen een kwestie van welke kern de plant bouwt. Metaalionen, licht en temperatuur trekken allemaal aan de uiteindelijke tint.

Gelaagdheid maakt het beeld nog troebeler. Carotenoïden kunnen in hetzelfde bloemblad zitten als anthocyanen, en die mix duwt wat je ziet richting oranjerood. Rood is zelden een zuiver signaal. Roodbloeiende nachtschaden gebruiken vijf van de zes anthocyanidinen, alle behalve peonidine. Blauwe pigmenten op basis van delphinidine kwamen in die groep het meest voor. Een bloemblad kan er voor jou rood uitzien terwijl het onderhuids grotendeels op blauwe chemie draait.

Houd dat in gedachten als je de volgende keer twee rode bloemen in één border op elkaar wilt afstemmen. Jouw oog ziet één kleur, maar de bloemblaadjes eronder kunnen op verschillende pigmentmengsels draaien. Hoe goed een kleur standhoudt hangt aan dezelfde chemie als de kleur zelf, dus de ene van je twee rode kan wekenlang zijn tint vasthouden in de volle zon terwijl de andere verbleekt tot roze.

Dit is geen knop die jij kunt verdraaien. Welke bloemkleurpigmenten een plant maakt, ligt vast in zijn genen, en de vacuolechemie die de tint fijnregelt speelt zich af in levende cellen. Je kunt thuis geen rode bloem blauw overschilderen. Koop de kleur die je wilt als een variëteit met naam, en wees wantrouwig bij elk product dat een kleuromslag uit een zakje belooft. Voeding en meststoffen herschrijven niet welk anthocyanidine je plant aanmaakt.

Lees het volledige artikel: 10 rode bloemen en wat ze rood maakt