Stekels zijn bladeren. Een cactus heeft geen bladeren laten vallen, een cactus heeft bladeren omgevormd, en het doel van cactusstekels komt neer op twee taken. Stekels beschaduwen de stengel en stekels breken de uitdrogende wind die water van het plantoppervlak wegtrekt. Je kijkt naar omgevormde bladeren in de meest letterlijke zin, en dat is heel wat werk voor iets wat je zou wegzetten als doorn.
Bekijk een saguaro van dichtbij en je ziet hoe die opbouw loont. De stengel draagt 19 tot 25 diepe ribben in de lengte, en op elke rib zitten bosjes borstelachtige stekels. Het oppervlak dat de voedselproductie van de plant verzorgt, is dus hetzelfde oppervlak dat beschaduwd en beschermd wordt. Die ene groene huid moet de plant voeden en water vasthouden terwijl van alles er een hap uit probeert te nemen. Brede bladeren zouden alleen maar meer oppervlak hebben toegevoegd dat de zon en de wind konden uitdrogen.
De omslag begint in de stengel. Cactusschijven en -stammen zijn omgevormde stengels met een waslaag, dus de plant maakt voedsel in de stengel in plaats van in een blad. Zodra de stengel dat overnam, hadden de bladeren geen werk meer over en konden ze iets anders worden. Wat je nu ziet, is een stekel die uit een areool groeit: de kleine kussenachtige knop op de stengel, precies waar bij elke andere plant een bladknoop zou zitten.
De vorm van de stekel volgt de taak. Een saguaro draagt fijne borstels in dichte bosjes langs de ribben, dun en gelijkmatig verdeeld over een heel hoge plant. De Arizona-vatcactus doet het omgekeerde met haakvormige stekels die stevig genoeg zijn voor vishaken, en mensen hebben ze zo ook gebruikt. Het doel van de stekels blijft in beide gevallen hetzelfde: eerst schaduw, en verdediging op de voet daarna.
De vijgcactus voegt er een tweede laag aan toe. Zijn areolen dragen glochiden, piepkleine haakjeshaartjes die bij de lichtste aanraking loslaten en in je huid blijven steken. Daarom heb je meer last als je langs een schijf strijkt dan van één prik met een grote stekel. Een grote stekel zie je, en die kun je eruit trekken. Glochiden komen met tientallen tegelijk los, ze zijn zo fijn dat je ze over het hoofd ziet, en ze irriteren de huid waarin ze belanden.
NPS Organ Pipe reports that prickly pear areoles bear glochids, tiny barbed hairs that irritate skin. Those hairs cause most of the trouble, not the large spines you can see coming. Keep bare skin away from the pads, and stand spiny plants back from walkways and out of reach of children and pets.
De stengel betaalt de prijs voor deze opzet. Hij houdt het water vast en verzorgt de voedselproductie onder een waslaag, de hele dag, met de woestijnzon erbovenop. Een groot deel van die voedselproductie gebeurt 's nachts, want in koelere lucht gaat er minder water verloren aan de droge lucht. En stekels halen een cactus nog steeds niet van het menu, want knaagdieren knagen aan de schijven en zowel beren als mensen eten de vruchten van de vijgcactus. Een pantser vertraagt een grazer, maar houdt hem niet tegen.
Plaatsing helpt je meer dan welke handigheid bij het beetpakken ook. Geef een vijgcactus een plek waar je er nooit langs hoeft te wringen, en houd een vatcactus weg van de rand van een pad waar je been hem als eerste vindt. Binnen zet je je potten zo neer dat een nieuwsgierige hand er niet overheen kan reiken. De plant verplaatst zichzelf nooit, dus jij plant eromheen, en een stekel kan jouw hand niet onderscheiden van een hongerig knaagdier.
Lees het volledige artikel: Cactussen zijn niet onverwoestbaar, alleen moeilijk te doorgronden
