Herdem Yeşil Ağaçlar: 8 Tür ve Nasıl Seçilir

Herdem yeşil ağaçlar canlı yapraklarını bir mevsimden diğerine taşır ve en yaşlı yapraklarını hepsini birden değil, belli bir düzen içinde döker. Penn State Extension, tek bir yaprağın ya da iğne yaprağın ömrünü türe göre bir ila altı yıl olarak veriyor; bahçenize dikeceklerinizin çoğu için yaklaşık üç yıl geçerli. Her ilkbahar yeni sürgünler eskilerin üzerine eklendiği için ağacınız hiçbir zaman çıplak kalmaz.

Bu düzen ağaçtan ağaca değişir. Colorado ladini aynı anda birkaç yıllık iğne yaprak taşır; bu yüzden döküm, tacın hiç göremeyeceğiniz derinliklerinde gerçekleşir. Amerikan mazısı ise sonbaharda küçük dalcıkların tamamını kahverengileştirip bırakır; bu görüntü ürkütücüdür ama bir sorun değildir. Kozalaklıları kış boyunca yeşil tutan şey, iğne yaprakların dalda kalmasıdır. Çobanpüskülü ve ormangülü gibi geniş yapraklı herdem yeşiller aynı işi geniş yapraklarla yapar ve en yaşlı yapraklarını ilkbaharda, yeni sürgünler çıkarken döker. Her iki grup da size yıl boyu yeşillik sunar, yalnızca takvimleri farklıdır.

Toprağınız, etiketteki yazıdan daha belirleyicidir. Çoğu herdem yeşil 5,0 ila 5,5 ya da 6,0 ila 6,5 pH ister ve kökleri suyun içinde bırakmayan bir drenaj bekler. Besleyici kökleriniz toprağın üst 15 ila 46 cm'sinde kalır; bu yüzden yağmurdan sonra su biriken bir yer, fidanlıkta ne kadar güzel görünürse görünsün ağacınızın aleyhine çalışır. Seçiminizi drenaja, su ihtiyacına ve olgun boyuta göre yaparsanız etiketteki isim önemini yitirir.

Muhtemelen buraya, öldüğünü sandığınız bir ağacın iç kısmında sararmış iğne yapraklar gördükten sonra geldiniz. Uçlar yeşil kalırken yukarıdan aşağıya sararan iç kısımdaki yaşlı yapraklar normal olanı yapıyordur. Asıl uyarı, yeni sürgünlerin sararması ya da kahverengileşmesidir; bu da böceklere, hastalığa ya da hâlâ düzeltebileceğiniz bir yer sorununa işaret eder.

Herdem yeşil ağaç türlerini görünüşlerine göre sıralamadan önce olgun boyutlarına ve su ihtiyaçlarına göre sıralayın. Aşağıdaki tablo, yaygın 8 seçenek için olgun boy, olgun taç genişliği ve dayanıklılık bölgesi bilgisini veriyor. Önce taç genişliği sütununu okuyun, çünkü bir ağacı ev cephenize ya da komşunuzun çitine dayayan şey genişliktir.

Aynı bölge numarası göründüğü kadar bilgi vermez. Colorado mavi ladini ile Amerikan mazısının ikisi de Bölge 3'e kadar dayanır, yani aralarında seçim yapmanızı kış soğuğu sağlamaz. Bunu boyut yapar. Ladin 27 ila 30 m boya ulaşır, yani mazının iki katından fazla; doğu beyaz çamı ise 15 ila 18 m ile ortada kalır.

Su ihtiyacı bu listeyi tam ortadan ikiye böler. Colorado State University Extension ladin ile göknarı çok su isteyen gruba koyuyor; sulanan çim alanlara uymalarının nedeni de bu. Çam ve ardıçlar ise daha kuru zeminlerde daha iyi gelişiyor. Aynı kaynak, benzer koşullarda yerli herdem yeşillerin uzaktan getirilen ağaçlardan daha iyi sonuç verdiğini ortaya koymuş. Yakınınızda doğal olarak yetişen bir tür işe önde başlar.

Bunu gerçek bir alanda deneyin. Diyelim ki elinizdeki tek boş yer, garaj yolu ile çit arasındaki dar bir şerit. Taç genişliği sütununu aşağı doğru okuyun; geniş ağaçlar kendiliğinden elenir, çünkü 8 ila 9 m genişliğe ulaşan Norveç ladini ile Kanada hemloku oraya asla sığmaz. 3 ila 5 m ile Amerikan mazısı ve 1,8 ila 3 m ile Amerikan çobanpüskülü listede kalır. Bu, tek bir fotoğrafa bakmadan 8 ağacı 2'ye indirir.

Garaj yolumun yanındaki beyaz çamın iç kısmı bir ekim ayında sarardı, dal uçları ise yeşil kaldı. O sıra tam mutfak penceresinin önünde durduğu için rengin yaklaşık üç hafta boyunca yayılışını izledim. Ağaçlarda hiçbir sorun yoktu. Doğu beyaz çamı yazın üç yıllık, kışın iki yıllık iğne yaprak taşır ve en yaşlı takımını her sonbahar döker. Beyaz çamda iğne yaprak dökümünün, yeşil uçların altında sarı bir çekirdek olarak görünmesinin nedeni budur.

Aynı alışkanlık grubun tamamında geçerlidir. Penn State Extension herdem yeşillerde iğne yaprak ömrünü türe göre bir ila altı yıl olarak veriyor; bahçelere dikilenlerin çoğu için yaklaşık üç yıl geçerli. Bristlecone çamı aralığın en ucunda durur ve aynı iğne yaprakları 16 yıldan uzun süre tutabilir; bu rakamı o ağaç için Michigan State'te bahçe bitkileri profesörü olan Bert Cregg veriyor. İğne yaprakları uzun süre elde tutmanın karşılığı besin olarak geri döner. Herdem yeşiller çoğu zaman soğuk ve fakir topraklarda yetişir; eski yaprakları tutmak, o yaprakların güçlükle aldığı mineralleri de tutmak anlamına gelir.

Mevsimsel iğne yaprak dökümü her zaman bitkinin içindeki en yaşlı yapraklara denk gelir ve tek bir bölgede toplanmak yerine taç boyunca dağılır. Mazının kahverengileşmesi de aynı biçimde işler; yalnızca eski yapraklar sararmak yerine kahverengileşir ve küçük dalcıklar bütün halinde birlikte düşer. Sizi endişelendirmesi gereken şey, bu mevsimin yeni sürgünlerinde görülen renk değişimidir. Bu; akarlara, iğne yaprak galeri güvesine ya da ilaçlama zararına işaret eder. Normal dökümü durduran bir tedavi yoktur; toprak donmadan önce derinlemesine sulayın ve ağacı kendi işine bırakın.

Herdem yeşilim ölüyor mu? Neredeyse her zaman hayır. Utah State University Extension bu soruyu bitiren testi veriyor ve testi tek bakışta uygulayabilirsiniz. Normal döküm bitkinin iç kısmına dağılmış haldedir, gövdeye yakın sıkışmış yaşlı yapraklarda görülür ve uçlar yeşil kalır. Eylülde bir ladinin iç kısmında sararan iğne yapraklar, ağacın yapması gerekeni yapmasıdır.

Yaşlı yapraklar yukarıdan aşağıya eşit biçimde sararırken en yeni uç sürgünler renklerini bütünüyle korur. Bu düzen tersine dönerse okumanız da değişir. Bu mevsimin sürgünleri sararıyor ya da kahverengileşiyorsa neden böcekler ya da hastalıktır, takvim değildir. Bu tek kontrol, düzenli yıllık dökümü gerçek herdem yeşil ağaç sorunlarından ayırır.

Anormal nedenlerin listesi kısadır. Ladindeki örümcek akarları noktalı, mat iğne yapraklar ve ince ağlar bırakır; iğne yaprak galeri güveleri ise ladin ve mazı yapraklarını içten oyar. Yaprak bitleri beyaz çamın yeni yapraklarında ağır sararmaya yol açar. Çim ilaçlamasından ya da rüzgârla sürüklenen bir yabancı ot ilacından gelen herbisit zararı yeni sürgünleri büker ve rengini bozar. İki neden daha var ki bunlarda hiç zararlı yok; üstelik ev sahiplerini her böcekten daha çok yanıltıyorlar. Saçak altındaki kış kuraklığı, köklerin yerine koyamayacağı biçimde yaprakları kurutur; ıslak ya da drenajı kötü toprak ise onları öbür yönden aç bırakır.

İnsanları asıl yanıltan kış yanıklığıdır. Sert bir dondan sonra rüzgâra ya da yol yansımasına bakan tarafı kahverengileşen herdem yeşiller, köklerin donmuş topraktan çekemediği suyu kaybetmiştir. Her sonbahar, toprak donmadan önce yapılan derin bir sulama bu zararı sınırlar. Temmuzda sıkacağınız hiçbir ilaç sınırlamaz.

Çam, ladin ve göknar garaj yolundan bakınca tek bir yeşil leke gibi görünür; çoğu insan da tam burada pes eder. Oysa herdem yeşil ağaç teşhisi, son 3 metreyi kapatıp elinizi bir dala koyduğunuz anda kolaylaşır. İğne yapraklar meseleyi kozalaklardan çok önce çözer. Size yaklaşık 30 saniye ve çıplak bir dal yeter.

Ladin, göknar ve çam arasındaki fark, her yaprağın dala nasıl bağlandığıyla başlar. Çamlar yapraklarını ikili, üçlü ya da beşli demetler halinde toplar; demetin dibini ince, kâğıt gibi bir kın tutar. Ladin ve göknarda ise her yaprak dala tek tek oturur. Demet varsa çamdır. Tek tek duran yapraklar sizi bir sonraki kontrole yollar.

İğne yapraklar şüpheye yer bırakırsa kozalakların duruşu imdada yetişir. Çam kozalakları daldan aşağı sarkar, göknar kozalakları ise dalın üstünde, rafa dizilmiş mumlar gibi dik durur. Yerden aldığınız tek bir kozalağa değil, ağaçta duran birkaç kozalağa bakın; çünkü yere düşmüş bir kozalak nerede yetiştiği hakkında hiçbir şey söylemez.

Çam teşhisi sayarak biter. Penn State Extension doğu beyaz çamını demet başına beş iğne yaprak olarak veriyor; her yaprak 8 ila 13 cm uzunluğunda, kozalaklar ise 15 cm'ye kadar. Demetteki yaprakları sayın, uzunluk için bir yaprağı parmağınıza dayayın; oradan cinsten çok daha fazlasıyla ayrılırsınız.

Etikete kapılmadan önce toprağı ağaca uydurun. Penn State Extension herdem yeşiller için toprak pH'ını çoğu tür açısından 5,0 ila 5,5, yalnızca hafif asitli bir yatak isteyenler açısından 6,0 ila 6,5 olarak veriyor. Ormangülü asitli uçta durur. Japon porsuğu, ladin ve göknar ise ılımlı uçta yer alır; ucuz bir toprak testi de bahçenizin bu aralığın hangi yarısında yaşadığını söyler.

Ölçeğin yüksek tarafındaki topraklar başka bir sorun getirir. Demir klorozu yüksek pH'lı zeminlerde sık görülür ve bazı herdem yeşilleri diğerlerinden daha ağır vurur. Bir ağaç demirle dolu bir toprakta durup yine de demir eksikliği çekebilir. Testiniz nötrün belirgin biçimde üstünü gösteriyorsa, tüm bahçeyle boğuşmak yerine bu koşula uyum sağlayan bir tür seçin.

Ağır killi bir arsaya diktiğim iki ladin, 18 ay içinde gövdeye kadar kahverengileşti. Her iki çukur da her yağmurdan sonra kova gibi su tutuyordu ve her iki kök boğazı da toprak yüzeyinin 5 cm altında kalmıştı. Kötü drenaj ve yanlış dikim derinliği, iğne yapraklı herdem yeşilleri en sık öldüren nedenler arasında. Killi toprakta geniş ve sığ kazın, kök boğazını toprak yüzeyiyle aynı hizaya ya da biraz üstüne yerleştirin ve o kile asla tek başına kum eklemeyin. Kum tek başına ağır toprağı daha da kötüleştirir.

Önemli olan köklerin yüzeye yakın durduğunu bildiğinizde herdem yeşilleri sulamak kolaylaşır. Besleyici köklerin çoğu toprağın üst 15 ila 46 cm'sinde bulunur. Çoğu bahçe alanı, yağmurun karşılamadığı zamanlarda haftada 2,5 cm suyla en iyi sonucu verir. Bu katmanın tamamı ıslansın diye uzun süre ve yavaş sulayın. Buradaki iğne yapraklı herdem yeşillerin hepsi zengin topraktan çok iyi drene olan toprak ister; bu yüzden ladin ile göknarı sulayabileceğiniz yerde toplayın, çam ile ardıçlara daha kuru köşeyi bırakın.

Soğuk su eldivenin içinden parmaklarımı uyuşturdu; çamın altındaki toprak da ekim ayında aldığı o donuk mineral kokusunu yayıyordu. Çamı dikeli sekiz sonbahar olmuştu. Toprak kilitlenmeden önce ona hâlâ yavaş yavaş derin bir sulama yaparım. O sonbahar sulaması kış kuruma zararını sınırlar, çünkü donmuş kökler rüzgârın yapraklardan aldığı suyun yerine yenisini çekemez.

Herdem yeşil ağaç bakımının çoğu yıla eşit dağılmaz, birkaç dar zaman aralığına sıkışır. Iowa State Extension, köklerin toprak donana kadar büyümeyi sürdürdüğünü belirtiyor; yani yeni diktiğiniz ağacın o ana kadar kurak dönemlerde suya ihtiyacı var. Mevsimsel iğne yaprak dökümünün kendi takvimi vardır. Çamlar ve diğer iğne yapraklı herdem yeşiller en yaşlı yapraklarını yaz sonunda ya da sonbahar başında döker. Porsuk, üçüncü yılının ilkbahar sonunda ya da yaz başında döker. Çobanpüskülü ve diğer geniş yapraklı herdem yeşiller en yaşlı yapraklarını ilkbaharda, yeni sürgünler çıkarken bırakır.

Kış yanıklığı önce ağacınızın rüzgâr alan tarafında görünür. Korunaklı taraf yeşil kalırken yaprak uçları kahverengi ve kırılgan hale gelir. Kış zararının çoğu, bitki de toprak da donmuşken ortaya çıkar; buzun içinde kilitli kalan kökler rüzgârın yapraklardan çektiği suyun yerini dolduramaz. Yani kış sulaması aslında bir sonbahar işidir. Don öncesinde yapılan tek bir derin sulama, toprak sertleştikten sonra deneyeceğiniz her şeyden daha çok işe yarar.

Herdem yeşil bakımının geri kalanı çoğunlukla izlemekten ibarettir. Eylülde çamınızın iç kısmındaki sarı yapraklar normaldir ve hiçbir ilaç ya da gübre bunu değiştirmez. Bu yılın yeni sürgünlerindeki kahverengileşme ise başka bir sinyaldir; sizi akarlara, iğne yaprak galeri güvesine ya da kök sorunlarına yönlendirir. Bir tedaviye uzanmadan önce yukarıdaki takvimi ağacınızın yaptığıyla karşılaştırın.

İlk adımlarınızı hiçbir şey satın almadan önce atarsınız. Bir sonraki şiddetli yağmurdan sonra aklınızdaki yeri dolaşın ve suyun yüzeyde ne kadar kaldığına bakın. Sonra toprağı test edin. Çoğu herdem yeşil ağaç 5,0 ila 5,5 ya da 6,0 ila 6,5 pH civarında asitli toprak ister; demir eksikliği yüksek pH'lı zeminlerde sık görülür ve bazı herdem yeşil türlerinde diğerlerinden daha ağır seyreder. Etiketteki olgun taç genişliğini elinizdeki alanla karşılaştırın ve kazmadan önce bunu yere işaretleyin.

Dikim yaparken su ihtiyacına göre gruplayın. Ladin ve göknar fazladan suyu kaldırır ve çim içinde iyi gelişir; çam ile ardıçlar kuru zeminde daha iyi dayanır, bu yüzden bu iki grubu birbirinden ayrı tutun. Iowa State Extension besleyici köklerin çoğunu toprağın üst 15 ila 46 cm'sine yerleştiriyor; suyunuzun ulaşması gereken yer de burasıdır. Aynı kaynak, yağmurun karşılamadığı durumlar için bahçede haftada yaklaşık 2,5 cm suluk bir temel değer veriyor. Bunu bir bahçe alanı için başlangıç noktası sayın, tek bir ladin için ölçülmüş bir doz olarak değil.

Yaz sonu ve sonbahar iç dökümü getirir. Tacın derinliklerindeki yaşlı yapraklar sararıp düşerken uçlar yeşil kalır; bu, ağacın kendi işini yapmasıdır. Kökler toprak donana kadar büyümeyi sürdürür; bu yüzden kurak geçen bir sonbaharda toprak donmadan kök bölgesini iyice sulayın. O tek sulama, kış boyunca elinize geçen en yararlı herdem yeşil ağaç bakımı hamlesidir.

Bir uyarı hepsinin önüne geçer. Yağmurdan sonra saatlerce ıslak kalan bir zemin, etiket ne kadar soğuğa dayanıklı derse desin, iğne yapraklı bir herdem yeşil için yanlış yerdir. Kötü drenaj ve fazla derin dikim, bu ağaçları en sık öldüren nedenler arasında. Herdem yeşil seçimi, işe drenajla, su ihtiyacıyla ve olgun boyutla başladığınızda işe yarar; çünkü etiketteki isim size neredeyse hiçbir şey söylemez.