Wprowadzenie
Szalej jadowity to rodzimy gatunek z rodziny selerowatych, a jeden korzeń potrafi zabić dorosłego człowieka. USDA ARS nazywa go najsilniej trującą rośliną rosnącą w Ameryce Północnej. Jedna cecha terenowa mówi więcej niż wszystkie pozostałe razem. Nerwy boczne w liściu biegną do wcięć między ząbkami, a nie do ich wierzchołków. Zanim ktokolwiek podejmie na tej podstawie działanie, potwierdź to pustą w środku łodygą i komorowym kłączem.
Z dawką ludzie mylą się najczęściej. CDC podaje jako śmiertelną dla dorosłego ilość około 2-3 cm korzenia, a to właśnie korzeń zawiera najwięcej cykutoksyny. Federalne rejestry zgonów odnotowały w USA co najmniej 58 zgonów w latach 1979-1988. Każda z tych osób zjadła trującą roślinę, biorąc ją za jadalną, a co najmniej pięć takich przypadków dotyczyło szaleju jadowitego. To zestawienie zamknięto dekady temu, więc traktuj je jako obraz zjawiska, a nie bieżącą statystykę.
Najbardziej trującą roślinę Ameryki Północnej łatwo pomylić z tym, co chcesz zebrać na obiad. Cykutoksyna działa na ośrodkowy układ nerwowy i wywołuje gwałtowne drgawki, czasem w ciągu godziny od kęsa. Nie ma odtrutki. Leczenie szpitalne jest objawowe, więc czas liczy się bardziej niż cokolwiek, co zrobisz w domu przy zlewie. Jeśli ktoś zjadł jakąkolwiek część rośliny, zadzwoń najpierw do ośrodka zatruć pod 1-800-222-1222 lub pod 911, a w przypadku zwierzęcia do weterynarza.
Nie musisz usuwać Cicuta maculata z całej swojej działki. Roślina trzyma się mokrych gruntów, żywią się nią gąsienice pazia czarnego (Papilio polyxenes) i długa lista zapylaczy, a ryzyko dla zwierząt gospodarskich rośnie wtedy, gdy pług albo kopyto wywróci korzenie na wierzch, w zasięgu zwierząt. Musisz natomiast rozpoznawać ją na pierwszy rzut oka. Dopóki tego nie potrafisz, zostawiaj w spokoju każdą dziką roślinę z rodziny selerowatych o dużych baldachach białych kwiatów.
Jak rozpoznać szalej jadowity
Brama dla ciągnika u szczytu rowu stała podparta na otwarto, a białe baldachy za nią sięgały powyżej pasa. Wystarczyło uklęknąć w mokrej trawie i podnieść jeden listek pod światło. Każdy nerw boczny odchodził od środka i kończył się we wcięciu między dwoma ząbkami, a nie na wierzchołku ząbka. Tego popołudnia jałówki trafiły na suchy wybieg, a rów pozostał ogrodzony przez całe lato.
Jak rozpoznać szalej jadowity? Najpierw czytaj nerwy liścia, przed kwiatami i przed wysokością. Tę samą cechę wymienia pięć instytucji i żadna inna cecha terenowa nie ma za sobą takiej zgodności. Liście szaleju są skrętoległe, dwu- lub trzykrotnie podzielone na ząbkowane listki, a nerwy zachowują się tak samo na każdym z nich. Odwróć listek, podnieś go pod niebo, a odpowiedź masz w niecałą minutę.
Łodyga to potwierdza. Roślina wypuszcza pustą w środku łodygę z poprzecznymi przegrodami w węzłach, a purpurowe paski przy podstawie to zwykle pierwsza rzecz, którą ludzie zauważają. Wysokość niczego nie rozstrzyga. Missouri Department of Conservation podaje rośliny do 1,8 m, podczas gdy USDA ARS opisuje Cicuta douglasii na zachodzie jako gatunek osiągający od 0,5 do 1,0 m. Niska roślina w rowie nie dowodzi niczego w żadną stronę.
Łodyga
- Budowa: Łodyga jest pusta w środku i gładka, z poprzecznymi przegrodami w węzłach, których przybywa ku podstawie rośliny.
- Barwa: Missouri Department of Conservation opisuje masywne, wzniesione łodygi nakrapiane lub marmurkowane purpurą przy podstawie, czasem pod białym woskowym nalotem.
- Kontrast: University of Utah Health Poison Control zwraca uwagę, że szalej jadowity ma niewiele purpurowych plam albo nie ma ich wcale, w odróżnieniu od szczwołu plamistego.
- Ostrożnie z przecinaniem: UF/IFAS opisuje łodygę jako mięsistą i pustą w środku, z purpurowymi paskami, ale przecięcie uwalnia trujący sok rośliny, więc nie jest to test do wykonywania od niechcenia.
Liście i nerwy liści
- Cecha rozstrzygająca: Nerwy boczne odchodzące od nerwu głównego listka kończą się we wcięciach między ząbkami, a nie na samych wierzchołkach ząbków.
- Kształt: Listki są wąskolancetowate do podłużnie lancetowatych, mniej więcej od 1 do 10 cm długości, a ich brzegi są zwykle ząbkowane.
- Ustawienie: Liście są skrętoległe i dwu- lub trzykrotnie pierzastozłożone, coraz mniejsze i słabiej podzielone ku górze łodygi.
- Potwierdzenie: Pięć niezależnych źródeł najwyższej wiarygodności wymienia cechę nerwów biegnących do wcięć, dlatego to najpewniejszy pojedynczy sprawdzian dostępny w terenie.
Kwiaty
- Forma: Drobne białe kwiaty o pięciu płatkach zebrane są w baldachy złożone, wyrastające ze szczytów łodyg i z bocznych rozgałęzień.
- Wielkość: Missouri Department of Conservation podaje średnicę baldachów od 5 do 13 cm, a NC State Extension nawet do 15 cm.
- Budowa: NC State Extension liczy od 10 do 20 kopulastych baldaszków, z których każdy mieści do 15 kwiatów o średnicy około 3 mm.
- Pora: W Missouri kwitnienie trwa od maja do września, a USDA ARS podaje kwitnienie w czerwcu lub lipcu na większych wysokościach na zachodzie.
Korzeń i kłącze
- Komory: Grube kłącze kryje małe komory z brązowym lub słomkowym trującym płynem, który uwalnia się w chwili przecięcia łodygi albo korzenia.
- Zapach: Utah State University Extension i University of Utah Health Poison Control opisują piżmowy zapach wydobywający się z korzeni.
- Toksyczność: CDC podaje, że korzeń zawiera najwyższe stężenie cykutoksyny i że około 2-3 cm korzenia może być śmiertelne dla dorosłego.
- Postępowanie: Traktuj przecięty korzeń jako najbardziej niebezpieczną część rośliny i zawsze trzymaj rękawicę między nim a skórą.
Przetnij korzeń, a otworzysz komorowe kłącze. Grube kłącze kryje małe komory z brązowym lub słomkowym płynem i to właśnie ten płyn jest trucizną. Tak samo wypływa z przeciętej podstawy łodygi. Trzymaj rękawicę między nim a skórą i nie przecinaj rośliny, której wcześniej nie odczytałeś z liści.
I cut into a stem. It was hollow inside. That's when I knew it was water hemlock.
Gatunki mylone, które zwodzą zbieraczy
Niemal każda śmiertelna pomyłka zaczyna się od tego samego obrazu. Rodzina selerowatych powtarza jeden kształt — płaski baldach drobnych białych kwiatów nad wysoką, pustą w środku łodygą — i noszą go dziesiątki gatunków. Wiele roślin podobnych do szaleju jest nieszkodliwych, więc ludzie tracą czujność. Jedna z nich zabiła zbieracza z Maine około 3 godzin po tym, jak zjadł korzeń. Zgodność jednej cechy nic tu nie znaczy. Szukasz cechy, która roślinę wyklucza.
Mylenie szaleju jadowitego ze szczwołem plamistym zaczyna się od wspólnej angielskiej nazwy „hemlock". University of Utah Health Poison Control uznaje łodygę za znak rozstrzygający. Szczwół plamisty ma wyraźne purpurowe plamy, a szalej ma ich niewiele albo wcale, choć jego własna łodyga bywa przy podstawie w purpurowe paski lub marmurkowana. Patrz więc, gdzie leży barwa i jak wysoko po łodydze sięga, zanim nazwiesz roślinę przed sobą. Conium maculatum rośnie też wyżej, do 2,7 m, a jego liście są paprociowate i drobno powcinane, a nie grube i ząbkowane.
Dziką marchew najłatwiej z tej grupy wykluczyć. Ma owłosione łodygi, a łodyga szaleju jest gładka — różnicę widać w dobrym świetle, bez dotykania którejkolwiek z roślin. W środku jej baldachu często siedzi też pojedynczy ciemnopurpurowy kwiatek. Dziki bez odrzucisz na podstawie samej łodygi, bo jest ona wypełniona miękkim rdzeniem zamiast pusta, a jego liście osadzone są na pędzie naprzeciwlegle. Przy wodzie odpuść botanikę i trzymaj się prostej zasady. Omijaj każdą roślinę wodną z dużymi baldachami białych kwiatów.
Nóż wyszedł z kłącza, a za nim wypłynęła kropla słomkowego płynu, rzadkiego jak sok, pachnącego marchewką. Powierzchnia przekroju nie była lita. Była podzielona na małe komory, a każda z nich mieściła brązowy lub słomkowy płyn, tak jak plaster miodu mieści swoje komórki. Rękawice z nitrylową wyściółką leżą za fotelem w aucie przez cały rok i trafiły do rąk, zanim ta roślina została dotknięta. Korzeń poszedł do worka, a ręce i tak zostały umyte.
One matching trait is not an identification. Missouri Department of Conservation advises that anyone inexperienced with plant identification should treat every wild member of the carrot family as potentially fatally toxic.
Jak szybko zabija cykutoksyna
Jak szybko zabija szalej jadowity? Dwudziestotrzyletni zbieracz z Maine zmarł około 3 godzin po zjedzeniu korzenia. Cykutoksyna to silnie trujący nienasycony alkohol o wyraźnym marchewkowym zapachu i nie jest alkaloidem. Toksyna gromadzi się w bulwiastym korzeniu, którego kawałek długości 2-3 cm wystarczy, by zabić dorosłego.
CDC wymienia jako pierwsze objawy zatrucia szalejem nudności, ból brzucha i dolegliwości w nadbrzuszu. Zaczynają się od 15 do 90 minut po kęsie. Ciężkie przypadki szybko wykraczają poza przewód pokarmowy, a potem pojawiają się obfite ślinienie, poty, wydzielina oskrzelowa i ciężki oddech. W przypadkach śmiertelnych zgon zwykle powoduje stan padaczkowy. To napad za napadem, bez przerwy.
15 to 90 minutes
CDC reports mild toxicity begins with nausea, abdominal pain and epigastric distress; early vomiting can be partly protective because undigested root may come back up.
Within 30 minutes
The younger brother, who took three bites of root, vomited and began to convulse, and was found unresponsive with dilated pupils and profuse salivation.
About 2 hours
The older brother, who took one bite and had no symptoms on arrival at hospital, began seizing and became delirious, then stabilized and recovered.
About 3 hours
The younger brother died after severe tonic-clonic seizures, periods of apnea and ventricular fibrillation, roughly three hours after eating the root.
Te dwa losy dzieliły dwa kęsy. Starszy z braci czuł się dobrze, gdy dotarł do szpitala. Zaczął mieć drgawki 2 godziny później, popadł w majaczenie, potem jego stan się ustabilizował i wyzdrowiał. Nie ma czegoś takiego jak bezpieczny mały kęs tego korzenia. Wczesne wymioty mogą usunąć część niestrawionego korzenia, zanim się wchłonie, ale to kwestia szczęścia, a nie ochrona, na którą można liczyć.
The toxin cicutoxin, acting directly on the central nervous system, is a violent convulsant.
Cykutoksyna działa na ośrodkowy układ nerwowy, a określenie „gwałtowna trucizna drgawkowa" dobrze oddaje to, jak wygląda to na oddziale. Szkoda przychodzi w postaci drgawek, a nie powolnego uszkadzania narządów przez wiele dni. Zadzwoń do ośrodka zatruć pod 1-800-222-1222 lub pod 911 w chwili, gdy podejrzewasz, że ktoś przeżuł część podejrzanej rośliny z rodziny selerowatych, i nie czekaj na pojawienie się objawów.
Postępowanie w nagłym wypadku i pierwsza pomoc
Co robisz w pierwszej minucie? Dzwonisz do ośrodka zatruć pod 1-800-222-1222, albo pod 911, jeśli osoba już ma drgawki, i ruszasz w stronę szpitalnego oddziału ratunkowego. Ta linia działa całą dobę. Nie ma domowej wersji leczenia zatrucia szalejem, więc odpuść domowe sposoby i wszelkie próby wywoływania wymiotów. Ośrodek zatruć powie ci, co robić po drodze. To ten jeden przypadek zatrucia roślinnego, w którym największym ryzykiem jest stanie w miejscu i liczenie na szczęście.
Czy warto poczekać i zobaczyć, czy pojawią się objawy? Nie. Starszy z braci w opisanym przez CDC przypadku z Maine dotarł do szpitala całkiem bez objawów. Wykonano u niego płukanie żołądka i podano węgiel aktywowany, a mimo to zaczął mieć drgawki i popadł w majaczenie 2 godziny po zjedzeniu korzenia. Spokojny stan pacjenta w pierwszej godzinie nie mówi nic o drugiej.
Call Poison Control at 1-800-222-1222 or emergency services before anything else. USDA ARS advises contacting a poison control center and obtaining emergency medical assistance as quickly as possible.
A man in the Maine case was asymptomatic on arrival at the hospital and still began seizing 2 hours after a single bite of root. Treat any suspected ingestion as an emergency from the first minute.
Seizure control and airway protection are hospital work, not roadside work. Seizures have to be brought under control to keep breathing and heart function steady, and that takes drugs and monitors you cannot carry.
Gastric lavage and activated charcoal were used in the Maine case. Doctors also watch for rhabdomyolysis with renal failure, metabolic acidosis, bradycardia and hypotension.
Co może zrobić szpital? Zatrzymać drgawki, zabezpieczyć drożność dróg oddechowych i uważnie obserwować szkody, jakie wywołują napady. Odtrutki na szalej nie ma, więc cały plan sprowadza się do leczenia objawowego, czyli reagowania na każdy problem w miarę jego pojawiania się. Jeśli da się to zrobić bezpiecznie, zabierz ze sobą kawałek rośliny w woreczku, bo potwierdzona identyfikacja powie zespołowi więcej niż opis białego kwiatu.
No antidote exists for cicutoxin, and treatment is supportive from start to finish. Every minute spent deciding whether the exposure was serious is a minute not spent getting to a hospital.
Gdzie i kiedy rośnie
Gdzie rośnie szalej jadowity? Na mokrym gruncie i prawie nigdzie indziej. Odpowiadają mu wilgotne łąki, zarośla nad strumieniami, słodkowodne bagna, przydrożne rowy i terasy zalewowe rzek, a wytrzymuje w strefach mrozoodporności od 5a do 9b. Przejdź jeden rów melioracyjny od przepustu do narożnika ogrodzenia, a odczytasz ten schemat za jednym razem. Gęste kępy w stojącej wodzie przy przepuście, rzadsze rośliny na suchej skarpie w środku, a potem znowu tłok w podmokłym narożniku, gdzie zbiera się spływ.
Dwa gatunki obejmują razem większość kraju. Cicuta maculata zajmuje wschód i Środkowy Zachód, gdzie Missouri Department of Conservation podaje pędy do 1,8 m, a NC State Extension nawet do 2,4 m. Cicuta douglasii trzyma się regionu Intermountain West, a źródła z Utah podają dla niej od 0,9 do 2,1 m wzdłuż kanałów nawadniających i na wilgotnych pastwiskach. Zasięg na zachodzie ogranicza wysokość nad poziomem morza. W Utah roślinę rzadko spotyka się powyżej 2590 m.
Kiedy kwitnie szalej jadowity? W Missouri białe baldachy otwierają się w dowolnym momencie od maja do września, a na większych wysokościach na zachodzie kwitnienie czeka do czerwca lub lipca. Te kwiatostany to najprostszy sposób, by wypatrzeć roślinę na zielonej skarpie rowu. Przez resztę roku wygląda jak każdy inny gąszcz roślinności mokrych gruntów. Siedlisko szaleju, które zmapujesz w lipcu, to ten sam grunt, po którym chodzisz w marcu.
Szczyt zagrożenia przypada długo przed kwitnieniem. Roślina jest trująca na każdym etapie rozwoju, a najbardziej trująca jest wiosną, na wiele tygodni przed otwarciem pierwszego baldachu. Liście i łodygi z wiekiem rzeczywiście tracą większość toksyczności. Zielone owocostany pozostają trujące, a korzeń to najgorsza część rośliny o każdej porze roku, więc niskim wiosennym pędom, których ledwie zauważasz, należy się najwięcej dystansu.
USDA ARS reports that poisonings rise when roots are exposed by plowing, ditch cleaning or animals trampling streambeds, because the roots are more palatable than the tops.
Zwierzęta gospodarskie, zwierzęta domowe i bezpieczne usuwanie
Czas zatrucia szalejem u zwierząt gospodarskich dzieli się na dwa okna i oba są krótkie. USDA ARS podaje, że zwierzęta pokazują objawy od 15 minut do 6 godzin po zjedzeniu rośliny, a śmierć może nastąpić od 15 minut do 2 godzin po pojawieniu się tych objawów. Utah State University Extension liczy od innego punktu. Tam, gdzie zwierzęta zjadają korzenie wywrócone przez orkę albo czyszczenie rowów, podaje zgon po 1 do 12 godzin od zjedzenia. Korzenie smakują zwierzętom bardziej niż części nadziemne, więc straty w bydle często zaczynają się od odsłoniętego korzenia.
— Opryskałeś to, więc jest martwe, prawda? — zawołał sąsiad zza ogrodzenia. Jego dwie jałówki pasły się może 6 m od kępy, którą cztery dni wcześniej potraktowałem herbicydem. Opryskane rośliny zaraz po zabiegu smakują zwierzętom lepiej, więc krowa minie czystą trawę, żeby do nich dojść. Przeciągnęliśmy przez ten róg pastucha elektrycznego i trzymaliśmy jałówki z dala przez 3 tygodnie.
Jak pozbyć się szaleju jadowitego? Sprowadza się to do dwóch zadań, a o tym, od którego zaczniesz, decyduje wilgotność podłoża. Na suchym gruncie opryskuj punktowo herbicydem systemicznym, takim jak glifosat lub 2,4-D, późną wiosną albo wczesnym latem. Do roślin stojących w wodzie lub częściowo zanurzonych używaj herbicydu dopuszczonego do stosowania w wodzie. Wykopywanie szaleju sprawdza się na małej kępie i liczy się tylko wtedy, gdy wyciągniesz cały korzeń, a potem spalisz to, co wyrwałeś.
- Gloves first: Wear gloves and cover your arms before touching the plant, because cut stems and roots release a brown or straw-colored poisonous liquid.
- Take the whole root: USDA ARS is explicit that if you grub water hemlock you must get all of the plant, including the roots, not just the top growth.
- Burn every part: USDA ARS advises gathering and burning every part of the plant rather than leaving cuttings lying in a pasture or ditch.
- Time the spray: UF/IFAS Duval County recommends spot-treating with a systemic herbicide in late spring or early summer, using aquatic-labeled products near water.
- Fence off treated plants: Keep animals away from sprayed water hemlock for 3 weeks, because USDA ARS reports palatability rises immediately after treatment.
- Watch after ditch work: Check for roots turned up by plowing, ditch cleaning or trampling, since USDA ARS reports poisonings spike when roots are exposed.
- Keep pets clear: NC State Extension flags water hemlock as a problem for cats, dogs and horses, so call a veterinarian at once if an animal chews any part.
Zagrożone są tu psy, koty i konie. Pies grzebiący w mokrym rowie to powód do telefonu do weterynarza, a nie do czekania. To właśnie z ilością ludzie się mylą.
A piece of root the size of a walnut can kill a cow-sized animal.
Popularne mity
Szalej jadowity to roślina, która zabiła Sokratesa, i dlatego uchodzi za klasyczną truciznę historyczną.
Sokratesa stracono przy użyciu szczwołu plamistego, Conium maculatum, czyli innego rodzaju o innej toksynie; szalej jadowity to osobna roślina północnoamerykańska.
Szalej jest bezpieczny, dopóki zostawisz korzeń w spokoju, bo trucizna siedzi tylko w bulwie.
NC State Extension wymienia jako trującą każdą część rośliny, w tym liście, łodygi, kwiaty i nasiona; korzeń zawiera po prostu najwyższe stężenie cykutoksyny.
Dotknięcie szaleju nie może zaszkodzić, więc rękawice przy wyrywaniu go z mokrego rowu są zbędne.
CDC zwraca uwagę, że cykutoksyna może wchłaniać się przez skórę, a przecięte korzenie wyciekają trującym płynem, więc rękawice i zakryte ramiona to rozsądna zasada.
Aplikacja do rozpoznawania roślin potwierdzi, czy dziki przedstawiciel selerowatych to szalej, czy coś jadalnego.
Żadna aplikacja nie weźmie tego ryzyka na siebie; Missouri Department of Conservation radzi, by każdy, kto nie ma doświadczenia w rozpoznawaniu roślin, traktował wszystkie dzikie gatunki z rodziny selerowatych jako potencjalnie śmiertelnie trujące.
Podsumowanie
Zwalczanie szaleju opiera się na kalendarzu, a nie na jednym wielkim zrywie. Wczesną wiosną obejdź swoje mokre grunty i oznacz każdą znalezioną kępę, bo według CDC roślina jest wtedy najbardziej trująca, a to ten sam okres, gdy wygłodniałe zwierzęta szukają pierwszej zieleni. Oznaczone rośliny opryskaj punktowo późną wiosną albo wczesnym latem, a do wszystkiego, co stoi w wodzie, użyj preparatu dopuszczonego do stosowania w wodzie. Potem trzymaj zwierzęta z dala od opryskanego terenu przez 3 tygodnie. Opryskane rośliny stają się smaczniejsze, zanim obumrą.
Usuwanie szaleju jest przez większość czasu opcjonalne. Przestaje takie być w dwóch miejscach. Pierwsze to kępa obok placu zabaw. Drugie to wypasane pastwisko, gdzie orka albo czyszczenie rowów wywróciło korzenie na wierzch — i to właśnie do tych odsłoniętych korzeni docierają zwierzęta. Kawałek korzenia wielkości orzecha włoskiego może zabić zwierzę wielkości krowy. Wykop całą roślinę razem z korzeniami, rób to w rękawicach, a potem zbierz każdy kawałek i spal go. Nie zostawiaj wyrwanych roślin na polu i nie wrzucaj ich na kompost.
Bezpieczeństwo na wilgotnej łące sprowadza się do tego, byś wiedział, jakie masz kępy i którędy chodzą ludzie i zwierzęta. Roślina jest żywicielem gąsienic pazia czarnego i karmi pszczoły, motyle dzienne i ćmy, więc kępa w bocznym rowie, przez który nikt nie przechodzi, ma prawo tam rosnąć. Wpisz numer ośrodka zatruć 1-800-222-1222 do telefonu teraz, póki nic złego się nie dzieje. Zajmuj się tą rośliną tam, gdzie są twoi bliscy i twoje zwierzęta, i zostaw ją w spokoju tam, gdzie ich nie ma. Niech o tym, co masz przed sobą, rozstrzygną nerwy liścia biegnące do wcięć.
Słowniczek
- Apiaceae
- The carrot family, a group of plants with umbrella-shaped flower clusters that includes carrots, parsley, poison hemlock and water hemlock.
- Chambered rootstock
- The thick underground base of water hemlock, divided inside into small hollow pockets that hold a brown or straw-colored poisonous liquid.
- Cicutoxin
- The poison in water hemlock, a chemical that acts directly on the central nervous system and causes violent convulsions.
- Compound umbel
- A flat or dome-shaped flower cluster where many small stalks spread from one point like the ribs of an umbrella, each ending in its own smaller cluster.
- Pinnately compound
- A leaf built from separate leaflets arranged in pairs along a central stalk, rather than one single leaf blade.
- Rhabdomyolysis
- Breakdown of muscle tissue that releases substances into the blood and can damage the kidneys; CDC lists it among water hemlock poisoning complications.
- Status epilepticus
- A seizure that does not stop on its own, or seizures that repeat without recovery in between; it is the usual cause of death in fatal water hemlock poisonings.
- Supportive care
- Hospital treatment that manages symptoms and keeps the body working, such as controlling seizures and protecting breathing, when no antidote exists.
Źródła zewnętrzne
Najczęściej zadawane pytania
Czy szalej jadowity jest trujący dla człowieka?
Tak, i to bardzo. CDC podaje, że zjedzenie około 2-3 cm korzenia może być śmiertelne dla dorosłego, a USDA ARS nazywa tę roślinę najsilniej trującą rosnącą w Ameryce Północnej.
Czym różni się szalej jadowity od szczwołu plamistego?
To różne rośliny z tej samej rodziny. Najszybsze sprawdziany to:
- Szalej ma niewiele purpurowych plam na łodydze albo nie ma ich wcale; szczwół ma je wyraźne.
- Szczwół ma paprociowate, drobno powcinane liście i sięga 2,7 m.
- Listki szaleju są lancetowate i ząbkowane, z nerwami bocznymi biegnącymi do wcięć.
- Szalej jest związany z mokrym gruntem; szczwół nie tak silnie.
Czy szalej jadowity może zatruć przez skórę?
CDC podaje, że cykutoksyna może wchłaniać się przez skórę, choć zatrucia zwykle wynikają ze zjedzenia rośliny. NC State Extension nie klasyfikuje jej jako rośliny wywołującej kontaktowe zapalenie skóry. Mimo to zakładaj rękawice, bo przecięte korzenie wyciekają trującym płynem.
Co zrobić, jeśli dotknąłeś szaleju jadowitego?
Nie dopuść toksyny do ust i zasięgnij porady. Kolejne kroki to:
- Umyj skórę, narzędzia i rękawice, które miały kontakt z przeciętymi łodygami lub korzeniami.
- Do czasu umycia trzymaj ręce z dala od ust, jedzenia i picia.
- Zadzwoń do ośrodka zatruć pod 1-800-222-1222, jeśli nie masz pewności, z czym miałeś do czynienia.
- Natychmiast szukaj pomocy medycznej, jeśli jakakolwiek część rośliny została połknięta.
Czy istnieje odtrutka na szalej jadowity?
Nie. CDC stwierdza wprost, że odtrutki nie istnieją, a leczenie jest objawowe, czyli polega na opanowaniu drgawek, zabezpieczeniu dróg oddechowych i leczeniu powikłań w szpitalu.
Po jakim czasie pojawiają się objawy zatrucia szalejem jadowitym?
CDC podaje nudności, ból brzucha i dolegliwości w nadbrzuszu w ciągu od 15 do 90 minut od połknięcia przy łagodnym zatruciu. W przypadku z Maine z 1992 roku jeden z mężczyzn zwymiotował i zaczął mieć drgawki w ciągu 30 minut.
Która część szaleju jadowitego jest najbardziej trująca?
Korzeń. USDA ARS podaje, że cykutoksyna występuje głównie w bulwach, a CDC, że korzeń zawiera jej najwyższe stężenie. NC State Extension i tak wymienia jako trującą każdą część rośliny.
Czy szalej jadowity jest trujący dla psów i kotów?
Tak. NC State Extension wskazuje szalej jako zagrożenie dla kotów, psów i koni. USDA ARS podaje, że korzenie smakują zwierzętom gospodarskim bardziej niż części nadziemne, a to właśnie do odsłoniętych korzeni dokopie się pies.
Czy szalej jadowity jest nadal groźny po ścięciu lub oprysku?
Tak. USDA ARS podaje, że smakowitość łodyg i liści rośnie natychmiast po oprysku herbicydem, i zaleca trzymanie zwierząt z dala od potraktowanych roślin przez 3 tygodnie.
Kto najsłynniej zmarł od trucizny z „hemlocku"?
Sokrates. Stracono go przy użyciu szczwołu plamistego, Conium maculatum, a nie szaleju jadowitego. To dwa odrębne rodzaje z rodziny selerowatych, zawierające różne toksyny.