Szukaj liści. Mech ma drobne zielone listki na łodyżkach, maleńkie, ale prawdziwe, a porost nie ma ich wcale. Ten jeden test rozstrzyga sprawę „porost czy mech" na niemal każdej skale, pniu i żerdzi płotu, obok których przechodzisz. Porost nie jest rośliną. To dwa organizmy żyjące jak jeden, grzyb w parze z glonem lub sinicą, a całe ciało, które widzisz, buduje partner grzybowy.
W zeszłym kwietniu przesuwałem lupę wzdłuż płotu z żerdzi na końcu ogrodu, żerdź po zwietrzałej żerdzi. Zielony kożuszek na zacienionej stronie rozpadł się na setki małych listków wspinających się spiralnie po krótkich łodyżkach. Kilkanaście centymetrów dalej płasko na drewnie leżała blada szara skorupa i nigdzie nie znalazłem w niej liści. Tylko skórka nad barwną warstwą, przytwierdzona do słojów chwytnikami.
Różnica między porostem a mchem to różnica w budowie ciała. Mech tworzy części, które da się nazwać — listki i łodyżki — i każdy listek prześledzisz aż do łodyżki, na której siedzi. Porost ma zamiast tego trzy warstwy. Na zewnątrz jest kora, pod nią warstwa glonowa, która odpowiada za odżywianie, a niżej luźny rdzeń ze strzępek grzybni. Chwytniki trzymają porost przy korze, ale nie przenoszą żadnej wody, a ciało nie ma ksylemu, floemu ani woskowej skórki, która zamykałaby wilgoć w środku.
Porost rozpoznasz w terenie trzema testami, a do pierwszego potrzebujesz lupy. Zacznij od liści. Mech pokazuje je od razu, w równych spiralach biegnących wzdłuż każdej łodyżki, a porost nigdy tego nie zrobi, choćby z dwóch kroków plama wyglądała zielono i mchowato. Jeśli przy dziesięciokrotnym powiększeniu nie widzisz liści, nie patrzysz na mech.
Potem zwilż mały fragment i odczekaj minutę. Mech zostaje w tej samej zieleni co wcześniej, a szary porost nabiera jaskrawej zieleni, gdy komórki kory stają się przezroczyste i przepuszczają barwę glonów spod spodu. Porost z partnerem sinicowym robi się natomiast ciemnozielony, brązowy albo czarny. Zmiana jest tak wyraźna, bo suchy porost wchłania od 3 do 35 razy więcej wody, niż sam waży — zakres zmierzony w Intermountain Herbarium na Utah State University. Nic, co ma woskową kutykulę, tak pić nie potrafi.
Trzeci test to kształt i rozstrzyga on kwestię „porost czy mech" z odległości wyciągniętej ręki. Porosty rosną w trzech głównych formach, a gdy umiesz je nazwać, przestajesz się wahać nad szarymi plamami na kamieniu.
Mech nigdy nie przybiera żadnego z tych kształtów. Tworzy niską poduszkę albo luźną darń pionowych pędów, miękką i równą na całej powierzchni, a jedną łodyżkę wyciągniesz palcami i zobaczysz biegnące po niej listki. Porost skorupiasty tak nie odejdzie. Musisz go zeskrobać, a skorupa raczej pęka, niż się unosi, bo wrosła w powierzchnię, zamiast leżeć na wierzchu. Listkowate klapy dają się odrywać i darą się jak mokry papier.
Jedno i drugie rośnie na tym samym pniu i tym samym murze, często na jednej desce, więc oglądaj mały fragment, zamiast oceniać całą plamę z daleka. Wybierz miejsce, które przykryjesz lupą, i przerób ten kwadrat. Mieszane obrastanie to norma na starych żerdziach i na zacienionej korze od północy. Znalezienie obu nie jest błędem w rozpoznaniu. Mówi ci, że drewno pozostaje wilgotne i nikt go od lat nie skrobał.
Przeczytaj cały artykuł: Porosty: czym są i jak je rozpoznać