Korstmossen maken ongeveer 400 bekende secundaire stoffen, en sommige daarvan duiken op in antivirale en antibacteriële medicijnen. Dat is de gedocumenteerde kern van de medicinale toepassingen van korstmos, en het aantal komt van het Intermountain Herbarium van Utah State University. De chemie is echt en staat op papier. Wat de bronnen je niet geven, is een recept, en dat gat is het hele verhaal van deze vraag.
Die stoffen zijn niet voor ons ontstaan. Een korstmos bouwt ze om ziekte en parasieten af te weren, en om zijn eigen weefsel onsmakelijk te maken voor dieren die eraan grazen. Elk medisch gebruik is een latere ontlening van een verdedigingssysteem dat al draaide op de rots. Die insteek doet ertoe. Een stof die een schimmel op een rotsblok tegenhoudt, helpt een mens niet vanzelf.
De chemie komt niet van de schimmel alleen. Een korstmos is een samenwerking, en de secundaire stoffen verschuiven met de partners die in het weefsel aanwezig zijn. Genonderzoek aan het geslacht Bryoria vond 506 differentieel voorkomende contigs die samenhingen met de vorm die rijk is aan vulpinezuur. De partners bepalen het recept. Dat is geen klein detail, want het beslist of de stof die je zoekt überhaupt in een bepaalde thallus zit. Twee exemplaren die er onder een loep hetzelfde uitzien, kunnen andere chemie bevatten, dus de naam op een potje garandeert de stof erin niet.
Zet de getallen naast elkaar en het beeld wordt snel bescheiden. Er bestaan naar schatting 13.500 tot 18.000 soorten gelicheniseerde schimmels, en de ruwweg 400 stoffen die tot nu toe bekend zijn komen uit een klein deel van die groep. Van de meeste korstmossen op aarde is de chemie nooit onderzocht. Het werk gaat bovendien soort voor soort, wat traag verloopt, en niemand kan zeggen hoeveel chemie er nog ongelezen ligt. Een brede bewering over wat korstmossen genezen loopt dus ver vooruit op het onderzoek erachter.
Het gedocumenteerde gebruik is beperkt. Sommige antibacteriële korstmosstoffen, en sommige antivirale, duiken op in medicijnen. Dat korte lijstje dekt de medicinale toepassingen van korstmos waar echt bewijs voor is, en daar houdt de gedocumenteerde kennis op. Geen bereiding, geen dosering, geen frequentie en geen huismiddeltje komt er ergens in voor. Behandel een thee- of tinctuurrecept dat je online vindt dus als iemands verzinsel. Niets in de bronnen onderbouwt dat stappenplan, en de sprong van een stof in een laboratorium naar een pot gedroogd korstmos in je keuken is groot.
Zelf verzamelen levert een apart probleem op. Korstmossen hebben geen wasachtige cuticula, dus wat er in de lucht om hen heen zit, gaat zo hun structuur in. Ze nemen zwavel, kwik en stikstof op en houden die vast, plus ingevangen fijnstof. Een korstmos naast een drukke weg is een registratie van de lucht van die weg. Eet het op en je slikt die registratie mee, en daarom is die nette groene plek op een stadsmuur de slechtste om te plukken.
Lichens grow slowly and can live for hundreds of years, so a harvested patch recovers very slowly. Photograph it and leave it on the rock.
De groeisnelheid is het laatste om mee te wegen. Korstmossen groeien traag en kunnen honderden jaren leven, dus een plek die je van een rotsblok schraapt, kan er veel langer over doen om terug te komen dan jij nog zult meemaken. Een geoogste populatie herstelt in datzelfde trage tempo. Leer wat je voor je hebt, maak er een foto van en laat het staan waar het groeide.
Lees het volledige artikel: Korstmossen: wat ze zijn en hoe je ze herkent