Blauw is de zeldzaamste bloemkleur omdat planten geen makkelijk blauw pigment voorhanden hebben, en omdat de planten die het toch voor elkaar krijgen op insecten leunen om hun stuifmeel te verspreiden. Een overzichtsartikel uit 2021 in Frontiers in Plant Science zette de bloemen die wij als blauw waarnemen op minder dan 10% van de bijna 300.000 bekende bloeiende plantensoorten. Windbestoven planten komen in die telling nauwelijks voor. Kleur levert hun helemaal niets op.
Die afwezigheid is precies het spoor dat je wilt volgen. Grassen en eiken laten hun stuifmeel los in de lucht en laten het weer de rest doen, dus een bloemblad dat gebouwd is om op te vallen zou bij hen verspilde moeite zijn. Blauw zit aan de andere kant van die grens, bij bloemen die door iets levends gevonden moeten worden. Zie het als een signaal gericht op een dier, niet als een chemisch toeval.
De pigmentkant is kort, dus die nemen we in één keer door. Delfinidine, de kleurdrager achter blauwe bloembladen, is instabiel. Het oogt paars bij de zwak zure vacuolaire pH van 4,5 tot 5,5 die bloembladcellen hebben. Blauw vraagt extra machinerie bovenop het pigment zelf. Dat blauwe bloemen zeldzaam zijn, komt neer op die extra stap. Niemand heeft er gemeten energiekosten aan gehangen, en de oorzaak achter het patroon staat niet vast.
Tegen wie de bloem spreekt, bepaalt de uitkomst meer dan het recept, en dat zie je bij vogels. Vogelbestoven groepen sloegen tijdens de evolutie van blauw de andere kant op. Zij kozen voor pelargonidine, dat rood is, in plaats van delfinidine, dat het blauw draagt. Rood oogt voor bijen vaak achromatisch, dus een rode bloem zegt hun weinig en een vogel des te meer. Hetzelfde werk wordt in twee kleuren gedaan, afhankelijk van wie er langskomt.
Nog iets over dat cijfer van 10%. Het telt wat er voor jou en mij blauw uitziet, en bijenogen komen niet overeen met mensenogen. Dat achromatische rood geeft een aardig beeld van dat verschil. Hoe jij een bloemblad noemt en hoe de bestuiver het ervaart, zijn twee losse vragen.
De standplaats volgt dezelfde logica, en de zeldzaamste bloemkleur heeft een geografie die niet zachtaardig is. Blauw hoopt zich op in schrale, voedselarme grond waar planten hard concurreren om de weinige bestuivers die er zijn, en het neemt toe met de hoogte. Locaties in de Himalaya tussen 2.700 en 4.100 m telden significant meer blauwe bloemen dan locaties tussen 900 en 2.000 m. Dat is een verband, geen bewijs dat ijle lucht blauwe bloembladen oplevert.
- Flowers pollinated by insects and other animals.
- Harsh, resource-poor ground with heavy competition for visitors.
- High-altitude sites, including the upper Himalayan slopes.
- Wind-pollinated species, which skip color altogether.
- Bird-pollinated lineages that went red with pelargonidin.
- High-nutrient, intensively managed land.
De helft van dat patroon die met landgebruik te maken heeft, kun je zelf zien gebeuren. Blauw verdwijnt onder voedselrijke, intensief beheerde omstandigheden, dus op rijke, goed bemeste, kortgemaaide grond blijft blauw meestal weg. Schrale, ruige randen houden blauw het langst vast. Goed om te weten voordat je die magere, weinig beloftevolle hoek van je tuin afschrijft.
Blue is the first color to drop out of rich, heavily managed land in the wild, so a lean, unmown corner is where self-sown blue holds on. Garden plants are a separate case, so give each one the soil its own species asks for.
De zeldzaamste bloemkleur komt neer op twee patronen die op elkaar aansluiten. Blauw is lastig te maken, en het duikt op waar een dier meekijkt. Windbestoven groepen dragen het bijna nooit. Blauwe bloemen en bestuivers houden elkaar gezelschap op schrale, moeilijke plekken, al legt het onderzoek dat patroon vast zonder de oorzaak vast te stellen. Laat één schrale, ongemaaide hoek over voor het blauw dat zichzelf uitzaait, bemest die plek minder dan goed voelt, en laat de maaier staan.
Lees het volledige artikel: 10 echt blauwe bloemen en waarom blauw zo zeldzaam is
