Een korstmos heeft geen bladeren, geen stengels en geen wortels. Niets aan de korst op je schuttingpaal lijkt op een plant, behalve het groene waas dat na regen tevoorschijn komt. Daarmee is de vraag of een korstmos een schimmel of een plant is al beantwoord voordat je je loep pakt. Een korstmos is een schimmel die samenleeft met een fotosynthetische partner, dus het geheel hoort thuis in het schimmelrijk en krijgt zijn naam rechtstreeks van die schimmel. De alg erin heeft niets over die naam te zeggen.
De schimmel bouwt het lichaam dat je ziet. Schimmeldraden weven de korst of de bladachtige lob, hechten zich aan steen of schors en houden genoeg water vast om beide partners door een droge week te helpen. De partner die erin verscholen zit maakt suiker via fotosynthese en staat het grootste deel daarvan af. Geen van beide helften houdt het geheel in zijn eentje draaiende, en daarom geldt een korstmos als een samengesteld organisme in plaats van één soort met één genoom.
Korstmosbiologen hebben namen voor beide helften, en je komt ze allebei tegen op de eerste bladzijde van elke determinatiesleutel. De mycobiont en de fotobiont zijn, in gewone taal, de schimmel en de voedselmaker. De fotobiont kan een alg zijn, of een cyanobacterie, of meer dan één van elk. Ongeveer 40 geslachten algen en cyanobacteriën duiken op in deze samenwerkingen, en een paar korstmossen werken met drie of meer partners tegelijk.
Is een korstmos een plant? Nee, en de anatomie maakt dat snel duidelijk. Een plant houdt water binnen met een wasachtige cuticula en verplaatst water via vaatweefsel, het xyleem en het floëem die een stengel van wortel tot blad van leidingen voorzien. Een korstmos heeft geen van beide. Water trekt over het hele oppervlak naar binnen, dus de grijze korst die je 's middags kurkdroog aantreft, kan een uur na een bui zacht en groen zijn. Leg elk korstmos langs die twee plantkenmerken, de cuticula en het vaatweefsel, en het antwoord is telkens hetzelfde.
Dat verschil bepaalt hoe je ermee omgaat. Je kunt een korstmos niet bij de wortels water geven, want er zijn geen wortels. Bemesten heeft evenmin zin. Regen valt op het oppervlak en trekt daar naar binnen, omdat geen cuticula in de weg zit en er geen leidingen zijn die water van het ene uiteinde naar het andere brengen. Wat je op de grond eronder giet, bereikt nooit een korstmos op de schors erboven.
De schimmelkant van deze samenwerking is veel groter dan je je misschien voorstelt. Het Intermountain Herbarium van Utah State University houdt het op 13.500 tot 18.000 soorten gelicheniseerde schimmels. De meeste zijn ascomyceten, de bekerzwammen. Slechts ongeveer 20 soorten horen bij de basidiomyceten, de groep achter gewone paddenstoelen. Alleen al Noord-Amerika telt meer dan 3.600 korstmossoorten, dus je eigen schuttingpalen en grafstenen dragen daar een aardig deel van.
Omdat de indeling de schimmel volgt, is een veldgids over korstmossen eigenlijk een schimmelgids met een andere omslag. Zoek een soort op en de naam die je vindt hoort bij een ascomyceet die algen kweekt voor de kost. Zelfs de korte formule van twee partners is achterhaald. In 2016 vonden Spribille en collega's basidiomyceetgisten in de buitenste laag van macrokorstmossen. De gisten doken op in 52 geslachten op zes continenten, wat een 140 jaar oud beeld van één schimmel plus één alg op losse schroeven zette. Elke discussie of een korstmos een schimmel of een plant is, eindigt bij de schimmel, en de gastenlijst binnen een korstmos wordt alleen maar langer.
Lees het volledige artikel: Korstmossen: wat ze zijn en hoe je ze herkent