Dwa stożki przy tej samej ścieżce mogą wyglądać identycznie, a powstać na dwa różne sposoby. Jeden to krzew ukształtowany latami strzyżenia. Drugi to pnącze oplecione po zewnętrznej stronie drucianego stożka. Rodzaje topiary dzielą się na trzy: okaz strzyżony bezpośrednio w roślinie, forma wypełniana (pozorna) oraz roślina prowadzona wewnątrz stelaża. Granicę między dwiema ostatnimi wyznacza biuletyn UGA Extension nr 961.
Strzyżony okaz to sama roślina, przycięta w nienaturalną formę. Ta forma jest albo kształtem geometrycznym, albo fantazyjnym zwierzęciem, a dochodzisz do niej strzyżeniem i cięciami skracającymi. Kule, piramidy i sześciany nie wymagają żadnego stelaża. Tniesz je na oko albo przykładasz szablon do rośliny i strzyżesz do krawędzi, aż profil się zgodzi.
Topiary wypełniane, zwane też pozornym, nosi pnącza po zewnętrznej stronie drutu. Stelaż jest gotowym kształtem od pierwszego dnia. Twój obrys czyta się poprawnie, zanim przykryje go choć jeden liść, a praca polega na prowadzeniu pędów wokół drutu i przypinaniu ich w miarę wzrostu. Nic nie czeka na roślinę. Dlatego łabędź czy królik to zwykle forma wypełniana.
Topiary w drucianym stelażu działa odwrotnie. Roślina rośnie w środku stelaża i rośnie dalej, aż wypełni obrys, a wszystko, co wyjdzie poza drut, ścinasz równo z nim. Załóż stelaż na roślinę wcześnie, dopóki krzew jest jeszcze na tyle mały, by się w nim zmieścić. Na sam stelaż użyj drutu ocynkowanego lub powlekanego tworzywem.
Strzyżony okaz
- Metoda: Strzyż i skracaj samą roślinę, aż utrzyma pożądany kształt, bez żadnego stelaża.
- Najlepsze kształty: Kule, piramidy i sześciany, cięte na oko albo według szablonu.
- Gatunki: Bukszpan, cis, ligustr, ostrokrzew i wiciokrzew błyszczący dobrze znoszą strzyżenie.
Topiary wypełniane (pozorne)
- Metoda: Prowadź pnącza po zewnętrznej stronie drucianego stelaża, tak by to stelaż nadawał kształt.
- Najlepsze kształty: Zwierzęta i inne figury ze szczegółami, których strzyżenie z ręki trwałoby długo.
- Kompromis: Formą jest drut, więc roślina stanowi okrycie, a nie konstrukcję.
Topiary prowadzone w stelażu
- Metoda: Nałóż stelaż na młodą roślinę i pozwól jej rosnąć w środku, aż wypełni obrys.
- Rodzaj stelaża: Drut ocynkowany lub powlekany tworzywem, założony wcześnie, a nie dokładany później.
- Pielęgnacja: Ścinaj każdy pęd, który przełamie linię drutu.
Wybór roślin szybko się zawęża i zawęża się tak samo dla wszystkich trzech rodzajów topiary. Bukszpan, cis, ligustr i ostrokrzew dobrze znoszą strzyżenie i trzymają ostrą krawędź między cięciami, dlatego wszędzie widuje się tę samą krótką listę. Bukszpan i cis rosną wolno, więc forma na pniu z młodej rośliny to projekt liczony w kilku latach. Ligustr przyrasta szybciej i obrys domyka się wcześniej.
Wybieraj według cierpliwości. Chcesz kulę albo sześcian w tym sezonie? Strzyż bukszpan lub cis na oko i odpuść drut. Chcesz zwierzę już dziś? Postaw na formę wypełnianą, bo kształt przychodzi razem ze stelażem. Chcesz zwierzę, które pod spodem jest prawdziwym krzewem? Załóż stelaż na młodą roślinę i zacznij strzyc. To ostatnie warte jest twojej cierpliwości, bo kształt żyje wtedy w roślinie, a nie w drucie.
Trzy inne formy prowadzenia bywają odkładane obok rodzajów topiary, a nie należą do żadnego z nich. Espalier rozpłaszcza drzewo na ścianie lub drutach. Pleaching splata korony rzędu drzew w podniesiony żywopłot. Ogławianie co roku tnie drzewo do tych samych zgrubień. Topping to nic z tego. I tak usłyszysz, że nazywa się to formowaniem, ale to zły zabieg pielęgnacyjny, a nie styl.
Przeczytaj cały artykuł: Topiary: jak formować rośliny i ich nie zabić
