Porosty wytwarzają około 400 znanych metabolitów wtórnych, a część tych związków trafia do leków przeciwwirusowych i przeciwbakteryjnych. To udokumentowany rdzeń leczniczych zastosowań porostów, a liczba pochodzi z Intermountain Herbarium na Utah State University. Chemia jest realna i spisana. Czego dane ci nie dają, to przepis — i ta luka jest sednem całego pytania.
Te związki nie powstały z myślą o nas. Porost buduje je, żeby zwalczać choroby i pasożyty oraz żeby jego własna tkanka była niesmaczna dla zwierząt, które ją skubią. Każde zastosowanie lecznicze to późniejsze zapożyczenie systemu obronnego, który działał już wcześniej tam, na skale. To ujęcie ma znaczenie. Związek, który powstrzymuje grzyba na głazie, nie pomaga automatycznie człowiekowi.
Chemia nie pochodzi od samego grzyba. Porost to spółka, a wtórne związki porostów zmieniają się zależnie od tego, którzy partnerzy są obecni w plesze. Badania genetyczne nad rodzajem Bryoria wykazały 506 kontigów o zróżnicowanej liczebności, powiązanych z formą bogatą w kwas wulpinowy. To partnerzy ustalają recepturę. Nie jest to drobiazg, bo od tego zależy, czy interesujący cię związek w ogóle występuje w danej plesze. Dwa okazy, które pod lupą wyglądają identycznie, mogą mieć różną chemię, więc nazwa na słoiku nie gwarantuje zawartości.
Zestaw liczby obok siebie, a obraz szybko robi się skromny. Szacuje się, że istnieje od 13 500 do 18 000 gatunków grzybów zlichenizowanych, a znanych dotąd około 400 związków pochodzi z niewielkiego wycinka tej grupy. Chemia większości porostów na Ziemi nigdy nie była badana. Praca idzie też gatunek po gatunku, czyli powoli, i nikt nie umie powiedzieć, ile chemii wciąż czeka nieodczytane. Śmiałe twierdzenie o tym, co porosty leczą, wyprzedza więc mocno stojący za nim przegląd.
Udokumentowane zastosowanie jest wąskie. Niektóre przeciwbakteryjne związki porostowe i niektóre przeciwwirusowe pojawiają się w lekach. Ta krótka lista obejmuje lecznicze zastosowania porostów z realnymi dowodami i na niej udokumentowany zapis się kończy. Nie ma w nim żadnego sposobu przygotowania, żadnej dawki, częstotliwości ani domowej receptury. Potraktuj więc znaleziony w sieci przepis na napar czy nalewkę jako czyjś wymysł. Nic w danych nie potwierdza części „krok po kroku”, a droga od związku w laboratorium do słoika suszonego porostu w twojej kuchni jest daleka.
Samodzielne zbieranie rodzi osobny problem. Porosty nie mają woskowej kutykuli, więc to, co unosi się w otaczającym je powietrzu, przenika prosto do plechy. Pobierają i zatrzymują siarkę, rtęć i azot oraz uwięzione pyły. Porost rosnący przy ruchliwej drodze jest zapisem powietrza tej drogi. Zjedz go, a połkniesz też ten zapis — dlatego zgrabna zielona plama na miejskim murze to najgorszy możliwy wybór.
Lichens grow slowly and can live for hundreds of years, so a harvested patch recovers very slowly. Photograph it and leave it on the rock.
Ostatnia rzecz do rozważenia to tempo wzrostu. Porosty rosną wolno i mogą żyć setki lat, więc plama zdrapana z głazu może odrastać znacznie dłużej, niż zdołasz to obserwować. Przetrzebiona populacja odbudowuje się w tym samym ślimaczym tempie. Naucz się rozpoznawać to, na co patrzysz, zrób zdjęcie i zostaw rzecz tam, gdzie rosła.
Przeczytaj cały artykuł: Porosty: czym są i jak je rozpoznać